Bài viết là lời chia sẻ của một người đàn ông ẩn danh.
Khi bước vào tuổi trung niên, nhiều người bỗng giật mình nhận ra tiền bạc dường như “bốc hơi” nhanh hơn trước. Không hẳn vì thu nhập giảm đi, mà bởi những khoản chi tưởng như cần thiết lại đang âm thầm khoét sâu vào túi tiền, giống như cát chảy qua đồng hồ cát không thể níu giữ. Ở giai đoạn vừa phải lo cho cha mẹ già, vừa gánh trách nhiệm với con cái, bài toán tài chính của người trung niên không nằm ở việc thắt lưng buộc bụng cực đoan, mà ở sự tỉnh táo khi chi tiêu.
Bước sang tuổi 55, tôi nhận ra, chỉ cần cắt giảm đúng năm khoản chi phí sau, tiền tiết kiệm có thể tăng lên một cách bền bỉ mà không làm cuộc sống trở nên kham khổ.
1. Những cuộc tụ tập vô bổ
Trước hết là những cuộc tụ tập xã giao “không hiệu quả” xoay quanh rượu bia và bàn tiệc. Trong đời sống xã hội của người trung niên, luôn tồn tại những buổi gặp mặt được gắn mác “không thể từ chối”, từ tiệc do đối tác tổ chức cho đến họp mặt bạn bè cũ. Một bữa ăn dễ dàng tiêu tốn từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng kéo dài đến khuya, ảnh hưởng sức khỏe và công việc ngày hôm sau, trong khi phần lớn những mối quan hệ xưng huynh gọi đệ trên bàn rượu lại biến mất khi khó khăn thực sự ập đến.
Một người đàn ông 45 tuổi ở khu tôi sống từng chia sẻ rằng sau khi chủ động từ chối tới 80% các cuộc hẹn xã giao trong một năm, ông không chỉ tiết kiệm được khoảng 2.000 nhân dân tệ mỗi tháng mà còn có thời gian chơi thể thao cùng con và mua cho bố mẹ chiếc ghế massage đúng nghĩa thiết thực. Ông nhận ra rằng những mối quan hệ thực sự bền vững không cần phải được nuôi dưỡng bằng rượu bia.
2. Khoản tiền để giữ thể diện
Khoản chi thứ hai cần xem lại là việc tiêu tiền để giữ thể diện. Người trung niên rất dễ rơi vào vòng xoáy so sánh: đồng nghiệp mua xe 800 triệu đồng thì chiếc xe 300 triệu đồng của mình bỗng trở nên “kém sang”, con nhà người ta học trường tư 300 triệu đồng/ năm thì mình cũng nghiến răng làm theo. Thể diện giống như một cái hố sâu không đáy, đổ bao nhiêu tiền vào cũng không đầy.
Một người phụ nữ 38 tuổi tôi biết từng thẳng thắn nói rằng với mức thu nhập 50 triệu đồng mỗi tháng và khoản vay mua nhà 1 tỷ đồng, chị không cần chứng minh giá trị bản thân bằng túi xách hàng hiệu. Thay vào đó, chị dồn tiền cho quỹ học tập của con và tin rằng việc con vào được một trường đại học tốt còn “đắt giá” hơn bất kỳ món đồ xa xỉ nào. Phẩm giá thực sự của người trung niên nằm ở sự an toàn tài chính, không phải ánh nhìn của người khác.
3. Khoản tiền mua đồ công nghệ theo trào lưu
Thứ ba là thói quen mua sắm đồ gia dụng và sản phẩm công nghệ theo trào lưu. Những khẩu hiệu như “bồn cầu thông minh nâng cao hạnh phúc”, “màn hình lớn giúp giải trí trọn vẹn hơn”, hay “điện thoại đời mới chụp ảnh sắc nét hơn” luôn đánh trúng tâm lý lo lắng bị tụt hậu. Nhưng thực tế, nhiều thiết bị cũ vẫn còn dùng tốt. Một người cha suýt mua ghế massage gần 100 triệu đồng chỉ vì thấy hàng xóm ai cũng có, nhưng sau vài lần dùng thử, ông nhận ra mình thích đi bộ hơn và cuối cùng chỉ mua một đôi giày thể thao 300 nghìn đồng, vừa rẻ vừa hữu ích.
Trước mỗi quyết định mua sắm lớn ở tuổi trung niên, chỉ cần tự hỏi ba câu: không mua có ảnh hưởng cuộc sống không, dùng được trên ba năm không và có thực sự tiết kiệm công sức không, là đã tránh được rất nhiều khoản chi lãng phí.
4. Khoản tiền mua đồ giảm giá
Khoản thứ tư là tích trữ hàng tiêu dùng một cách mù quáng. Các chương trình khuyến mãi cuối năm, mua một tặng một hay livestream bán hàng khiến nhiều gia đình chất đầy bột giặt, giấy vệ sinh, đồ dùng sinh hoạt với suy nghĩ “mua bây giờ rẻ hơn”.
Kết quả là đồ hết hạn chưa dùng xong, quần áo tích trữ thì không còn vừa khi con lớn nhanh. Người trung niên thường tích trữ vì nỗi sợ thiếu, nhưng lại quên rằng nhu cầu luôn thay đổi. Chỉ cần giới hạn việc tích trữ trong khoảng ba tháng sử dụng, ngôi nhà sẽ gọn gàng hơn và tiền bạc cũng không bị chôn vùi vô ích.
5. Khoản tiền đầu tư giáo dục chỉ mang tính thoả mãn cá nhân
Cuối cùng là những khoản “đầu tư giáo dục” mang tính thỏa mãn cá nhân. Ép con học piano khi con thích vẽ, đăng ký MBA rồi bỏ dở sau vài buổi, mua hàng loạt khóa học trực tuyến mà chưa từng mở ra… tất cả đều được gắn mác “đầu tư cho tương lai” nhưng thực chất là lãng phí.
Một người đồng nghiệp của tôi từng nhận ra rằng việc ép con học những lớp không yêu thích và mua khóa học cho bản thân khi không có thời gian học chỉ khiến tiền mất mà hiệu quả không có. Khi anh chuyển sang cho con học nhảy đường phố – đúng sở thích và dành một giờ mỗi tối đọc sách chuyên môn, chi tiêu giảm một nửa nhưng giá trị nhận lại lớn hơn nhiều.
Thực chất, tiết kiệm tiền ở tuổi trung niên không phải là sống kham khổ, mà là giữ cho đầu óc luôn tỉnh táo. Thay vì chi tiền cho những thứ phù du, người trung niên nên ưu tiên bảo hiểm y tế cho cha mẹ, những trải nghiệm giáo dục thực sự cho con và sự thoải mái, bền bỉ cho chính mình. Khi ấy, tiền bạc trong tay sẽ giống như chiếc neo vững chắc, giúp gia đình đứng vững trước những biến động bất ngờ.
Chỉ cần dừng lại vài giây trước mỗi quyết định chi tiêu và tự hỏi liệu khoản tiền đó có làm cuộc sống ổn định hơn không, sự tự tin tài chính của người trung niên sẽ được xây dựng từng chút một, vững vàng và bền bỉ theo thời gian.