Chuyên gia lý giải thời tiết rét đậm, rét hại làm tăng nguy cơ đột quỵ

Nguy cơ với người có bệnh nền tim mạch

Do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường, thời tiết nhiều khu vực trên cả nước tiếp tục duy trì trạng thái rét, riêng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ xảy ra rét đậm, rét hại, vùng núi cao có nguy cơ xuất hiện băng giá và mưa tuyết.

Tại Hà Nội, theo ghi nhận của Người Đưa Tin, từ hôm qua (22/1), người dân trùm kín áo ấm, co ro ra đường đi học, đi làm trong ngày nhiệt độ tại Thủ đô giảm sâu xuống ngưỡng 9 độ C. Thời tiết lạnh kèm mưa phùn, độ ẩm cao và gió mùa Đông Bắc, khiến nhiều người cảm thấy "lạnh hơn mọi năm".

Không ít người chủ quan nghĩ rằng chỉ cần mặc thêm áo là đủ, nhưng trên thực tế, theo các bác sĩ, chuyên gia y tế thời tiết này tạo nên môi trường đặc biệt nguy hiểm cho tim mạch, hô hấp, cơ xương khớp và cả tinh thần.

Chia sẻ với Người Đưa Tin, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh- thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, Phó Giám đốc Trung tâm tim mạch và đột quỵ, Bệnh viện đa khoa Phương Đông cho biết, thời tiết chuyển lạnh đột ngột dễ dẫn đến rất nhiều vấn đề sức khoẻ. Trong đó, đối tượng có bệnh nền tim mạch rất dễ tổn thương.

ThS.BS Đoàn Dư Mạnh.

Theo BS.Mạnh, khi thời tiết lạnh đột ngột, mạch co, huyết áp tăng đột ngột, từ đó sẽ rất dễ xảy ra biến chứng.

"Huyết áp tăng đột ngột có thể gây vỡ các túi phình mạch não gây đột quỵ xuất huyết não, vỡ phình động mạch chủ gây đột tử hoặc bong các mảng xơ vữa động mạch gây thuyên tắc mạch", BS.Mạnh cho hay.

Phó Giám đốc Trung tâm tim mạch và đột quỵ cũng cho biết, nếu tắc mạch não sẽ gây đột quỵ nhồi máu não, tắc mạch vành gây nhồi máu cơ tim đột tử, tắc mạch thận gây suy thận, tắc mạch chi dưới biến chứng hoại tử chân.

Ngoài ra, với người có bệnh nền tim mạch nếu lạnh đột ngột và sâu có thể gây rối loạn nhịp như rung nhĩ, loạn nhịp.

Nếu bệnh nhân có thêm bệnh nền khác như tiểu đường, suy thận thì càng tăng nguy cơ biến chứng.

Từ nguy cơ trên, BS.Mạnh khuyến cáo người lớn tuổi, người có bệnh nền không nên ra ngoài khi trời lạnh, cần giữ ấm cơ thể.

"Nếu bắt buộc phải di chuyển ra ngoài cần nhớ giữ ấm, đợi khung giờ muộn, tuyệt đối tránh khung giờ sớm trước 6h sáng", BS.Mạnh nói.

Người cao tuổi bị ảnh hưởng nhiều nhất

Còn theo BS.Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho hay, khi trời lạnh, cơ thể phải "gồng lên" để giữ ấm cho các cơ quan quan trọng như tim, não, phổi. Mạch máu ngoại vi co lại, máu dồn về trung tâm, huyết áp tăng cao, tim phải hoạt động mạnh hơn để duy trì tuần hoàn.

Trong thời gian giá rét kéo dài, nồng độ fibrinogen, tiểu cầu, hồng cầu có thể tăng – hiện tượng đã được nhiều nghiên cứu ghi nhận khiến máu "đặc" hơn, chảy chậm hơn và dễ hình thành cục máu đông. Khi đó, chỉ cần một yếu tố kích thích nhỏ như căng thẳng hay gắng sức cũng có thể trở thành "cú chốt" gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Không khí lạnh, khô và nghèo oxy còn gây hại cho đường hô hấp. Niêm mạc mũi - họng bị khô, hoạt động của lông chuyển giảm, tế bào miễn dịch tại chỗ suy yếu, khiến virus và vi khuẩn dễ xâm nhập hơn.

Đặc biệt, trong điều kiện nghịch nhiệt mùa đông, lớp không khí lạnh bị "kẹt" gần mặt đất làm bụi mịn PM2.5 tích tụ, khiến chỉ số ô nhiễm tại Hà Nội nhiều ngày vượt chuẩn an toàn. Lúc này, hệ hô hấp phải làm việc gấp đôi, vừa chống lạnh, vừa lọc bụi dễ xuất hiện các đợt viêm phế quản, hen hoặc COPD (đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) cấp tính.

Khi trời lạnh người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất (Ảnh: Hữu Thắng).

BS.Hoàng cho biết, khi trời lạnh người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất. Lý do là mạch máu ở người già thường đã xơ cứng, lòng mạch hẹp, khả năng đàn hồi kém. Khi lạnh, huyết áp tăng vọt, máu đặc lại chỉ cần một cục máu đông nhỏ cũng đủ gây tắc mạch và đột quỵ thiếu máu não, hoặc làm vỡ mạch gây xuất huyết não.

"Nguy cơ này cao nhất vào sáng sớm, khi nhiệt độ thấp nhất và cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động. Vì vậy, thói quen dậy từ 4–5 giờ ra ngoài tập thể dục, tưởng là tốt, đôi khi lại trở thành rủi ro. Cách đơn giản để giảm nguy cơ là tập trong nhà, khởi động kỹ, hoặc chờ trời ấm hơn sau 7 giờ sáng", BS.Hoàng cho hay.

Bên cạnh đó, bác sĩ cũng chỉ ra nhóm bị ảnh hưởng khi trời lạnh đó là nhân viên văn phòng và người lao động.

Bác sĩ phân tích, nhân viên văn phòng tưởng an toàn vì làm việc trong môi trường kín, nhưng thực tế lại đối mặt với cú sốc nhiệt lạnh khi ra ngoài.

"Cơ thể đang quen nhiệt độ phòng 26°C, chỉ cần vài phút tiếp xúc không khí 10–12°C là đủ để mạch máu co đột ngột, huyết áp tăng, tim phải làm việc mạnh. Ở người có bệnh mạch vành hoặc phình mạch não tiềm ẩn, phản ứng này có thể gây đau thắt ngực, chóng mặt, thậm chí liệt mặt ngoại biên", BS.Hoàng cho hay.

Do đó, biện pháp bảo vệ đơn giản là mặc đủ ấm trong phòng, khoác thêm áo dày khi ra ngoài, và cho cơ thể vài phút làm quen ở khu vực đệm như hành lang hay sảnh trước cửa…

Với người lao động phổ thông, theo bác sĩ Hoàng mưa lạnh và gió mạnh là thách thức lớn. Làm việc lâu ngoài trời khiến họ dễ bị cước tay chân, tình trạng viêm mạch máu nhỏ do phản ứng bất thường với lạnh ẩm.

Ngón tay, chân sưng đỏ, ngứa rát, đôi khi nổi bóng nước. Nhiều người gãi hoặc hơ lửa cho nhanh khỏi nhưng vô tình làm tổn thương thêm, gây loét và nhiễm trùng. Xử trí đúng là làm ấm từ từ bằng nước ấm vừa, lau khô kỹ, bôi kem dưỡng ẩm, mang tất và găng tay.

Lớp "áo giáp mềm" của cơ thể

Từ những nguy cơ trên, theo BS.Hoàng, giữ ấm tốt chỉ là một phần, phần còn lại nằm ở chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và thói quen hàng ngày.

Bữa sáng nên được coi như "nhiên liệu đầu ngày. Bữa sáng đủ đạm (thịt, trứng, đậu), có tinh bột phức (gạo lứt, khoai, yến mạch) và rau quả tươi giúp sinh năng lượng, duy trì thân nhiệt ổn định.

Chế độ dinh dưỡng và lối sống là "lớp áo giáp mềm" của cơ thể.

Mùa lạnh, nhiều người uống ít nước vì không cảm thấy khát, nhưng theo bác sĩ đây là sai lầm. Cơ thể vẫn mất nước qua hô hấp và bài tiết, nên cần duy trì 1,5–2 lít nước ấm mỗi ngày để máu không quá "đặc" và niêm mạc hô hấp không khô. Các loại trà gừng, quế, mật ong hay nước chanh ấm cũng là lựa chọn tốt vừa làm ấm cơ thể, vừa hỗ trợ tiêu hóa.

Trong ẩm thực Việt, nhiều món truyền thống như cháo hành tía tô, canh xương hầm củ cải hay trà gừng mật ong không chỉ ngon miệng mà còn có giá trị chăm sóc sức khỏe giúp lưu thông máu, giảm nghẹt mũi, ấm bụng và tốt cho khớp.

Đặc biệt, người có bệnh nền mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, mạch vành không nên tự ý bỏ hoặc giảm thuốc chỉ vì "thấy khỏe". Thời tiết lạnh có thể làm huyết áp và nhịp tim biến động thất thường, nên duy trì tái khám định kỳ và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

Giấc ngủ cũng quan trọng, phòng ngủ nên kín gió, chăn đủ ấm, tránh bật máy sưởi hoặc điều hòa suốt đêm vì khí khô dễ gây viêm họng và nức da. Nếu có thể, tập vài động tác giãn cơ nhẹ trước khi ngủ và sau khi thức dậy để máu lưu thông, giảm cứng khớp.