Loại hạt xưa rụng đầy gốc không ai "ngó", giờ thành đặc sản giá 300.000 đồng/kg

Cây đười ươi còn được gọi là cây ươi, lười ươi, đại hải tử, bàng đại hải, an nam tử, đại đồng quả,… có danh pháp khoa học là Sterculia lychonophora Hnce, thuộc họ Trôm (Sterculiaceae). Hạt đười ươi hay hạt hạt nở, Malva nut,… được coi là dược liệu tốt và thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao để xuất khẩu.

Ảnh minh họa

Là một cây to, lười ươi cao 30-40m, thân có thể cao 10-20m mà chưa phân nhánh, đường kính thân 0,8-1m. Lá đơn, nguyên hay xẻ thùy, mặt trên màu lục, mặt dưới nâu hay ánh bạc, dài 18- 45cm, rộng 18-24cm, cuống dài. Hoa nhỏ, không cuống, họp từng 3-5 thành chùy ở đầu cành. Mỗi hoa cho 1-2 quả đại. Quả xuất hiện vào cuối tháng 4 đầu tháng 5 và mở ra trước khi hạt chín. Khi chín quả đại tách ra, hạt còn lại thường nhầm là quả, có hai cánh, thực tế chỉ là hai thùy dạng lá của quả đại.

Thông thường vào tháng 4-5, người ta thu hoạch hạt, phơi hay sấy khô. Hạt có hình trứng dài 2,5-3,5cm, rộng 1,2-2,5cm, màu nâu đỏ nhạt, trên mặt nhăn nheo, nổi trên nước, nhưng khi ngâm với nước thì sau khoảng 20-30 phút nở rất to, gấp 8-10 lần thể tích của hạt, thành một chất nhầy màu nâu nhạt, trong, vị hơi chát.

Loại hạt cây này được sử dụng làm thành thức uống giải nhiệt, được người thành phố săn lùng những năm gần đây. Mỗi khi đến mùa, người dân ở Quảng Ngãi, Đà Nẵng lại vào rừng nhặt về bán cho thương lái với giá đắt đỏ.

Ảnh minh họa

Trước đây quả đười ươi từng là thứ quả rừng chín rụng đầy gốc, ít người để mắt tới, hạt đười ươi nay đã "lột xác" thành một đặc sản quý của núi rừng, được săn tìm với giá lên tới 300.000 đồng/kg, thời điểm khan hiếm còn chạm ngưỡng 500.000 đồng/kg.

Thông thường hạt đười ươi vào mùa từ giữa tháng 4 đến hết tháng 6 hằng năm. Đây là loại quả rừng mọc hoàn toàn tự nhiên, gắn liền với những cánh rừng nguyên sinh ở Trung Trung Bộ và Tây Nguyên. Điều đặc biệt là cây ươi sinh trưởng chậm, phải mất khoảng 4 năm mới cho ra quả, và theo chu kỳ 4–5 năm mới trổ quả một lần. Chính vì vậy, sản lượng hạt ươi mỗi mùa không nhiều, càng khiến loại hạt này trở nên quý hiếm và có giá trị kinh tế cao.

Hạt đười ươi rất giàu dinh dưỡng. Cách dùng khá đơn giản, bạn chỉ cần lấy 5–6 hạt, bấm bỏ hai đầu, ngâm cho nở rồi bóc bỏ vỏ ngoài và hạt cứng bên trong, chỉ giữ lại phần thịt mềm. Phần này có thể pha với đường phèn hoặc sữa đặc, uống mát lành, ngọt nhẹ, giòn sần sật như thạch. Nhiều người còn kết hợp cùng hạt chia, hạt é để tăng giá trị dinh dưỡng.

Ảnh minh họa

Không chỉ là thức uống giải khát, hạt đười ươi hay còn gọi là Annam Tử theo y học dân gian có vị ngọt thanh, tác dụng giải nhiệt, thanh phế, nhuận tràng. Loại hạt này thường được dùng vào mùa nắng nóng cao điểm hoặc hỗ trợ các triệu chứng như táo bón, ho khan, mụn nhọt.

Hạt đười ươi sau khi thu hoạch nếu bảo quản khô ráo, tránh ẩm nước, có thể để tới hai năm. Bí quyết chọn hạt ngon là chọn quả căng, vỏ nâu vàng; những quả vỏ đen thường là quả non, nở kém khi ngâm.

Khi pha chế, chỉ cần ngâm hạt ươi trong nước ấm, phần thịt sẽ nở lớn gấp 8–10 lần, tạo thành lớp thạch nhầy màu nâu nhạt, vị hơi chát nhưng rất mát. Người ta thường ví đười ươi là "yến sào của núi rừng" bởi tính bổ dưỡng và khả năng giải nhiệt vượt trội.

Đừng chỉ ăn lá, rễ loại cây này quý như "nhân sâm người nghèo", ở quê mọc đầy vườnĐỌC NGAY

Từng trao đổi với Vietnamnet, lương y Nguyễn Đức Nghĩa (Hội Dược liệu Tp.HCM) cho biết, hạt đười ươi hay còn gọi là annam tử, có vị ngọt nhạt, tính hàn. Loại hạt này có tác dụng giải nhiệt, thanh phế, lợi yết hầu, nhuận tràng... thường dùng khi cơ thể bị táo bón, ho khan, đau họng, sốt âm ỉ, nhức răng, mụn nhọt,...

Theo lương y Nghĩa, tùy độ tuổi, mỗi ngày nên dùng từ 2-10 hạt cho vào ly nước lớn, uống đều trong 10-30 ngày rất tốt cho sức khỏe, đặc biệt với người hay thức khuya, lao động trí óc, người bệnh trĩ, táo bón. Tuy nhiên, người bị viêm đại tràng, lạnh bụng, tiêu chảy; phụ nữ mang thai, cho con bú và tùy cơ địa mỗi người không nên sử dụng hạt đười ươi. Do dó, cần tìm hiểu kĩ trước khi sử dụng.

Trúc Chi (t/h)