Ảnh minh họa
Những trận mưa lớn kéo dài và thời tiết thất thường tại đảo Java, Indonesia, đang gây thiệt hại nặng nề cho người trồng sầu riêng, khiến sản lượng sụt giảm mạnh và đẩy nhiều hộ nông dân vào tình trạng khó khăn về tài chính.
Tại làng Plana, huyện Banyumas, ông Ganjar Budi Setiaji (nông dân 53 tuổi) cho biết hai tháng đầu năm thường là thời điểm bận rộn nhất khi ông thu hoạch sầu riêng. Tuy nhiên, năm nay mọi chuyện khác hẳn. “Năm 2024, tôi thu hoạch khoảng 3.500 quả từ 300 cây. Năm nay chỉ được 500 quả,” ông Ganjar chia sẻ với Mongabay Indonesia.
Sầu riêng là loại trái cây đặc trưng của nhiều quốc gia Đông Nam Á, nổi tiếng với hương vị đậm đà và kết cấu đặc biệt. Tại Banyumas, người dân đã gìn giữ giống sầu riêng truyền thống Kromo từ năm 1985, xuất phát từ một cây mẹ do người hành hương Hajj Mbah Kromo trồng tại làng Karangsalam. Sau đó, hạt giống được chia sẻ cho hàng xóm và nhanh chóng lan rộng khắp vùng. Sầu riêng Kromo nổi bật với quả nặng tới 10 kg, vỏ dày gần 2 cm và phần thịt quả đặc, béo, được nhiều người ví như kết cấu của bánh phô mai.
Ông Ganjar bắt đầu trồng giống này từ năm 2012. Ban đầu, ông sử dụng phân bón hóa học kết hợp mùn hữu cơ, nhưng từ 2023 ông chuyển sang hỗn hợp tự chế gồm nitơ, phốt pho và kali để nâng cao chất lượng trái. “Thành phần hữu cơ có tác động đáng kể đến hương vị,” ông Ganjar nói.
Tuy nhiên, thời tiết cực đoan khiến vụ mùa năm nay thất bại. Con đường xuyên qua Kebumen (khu vực cách vườn của ông Ganjar khoảng một giờ lái xe) vốn chật kín người bán sầu riêng vào tháng 1 và tháng 2, nay vắng vẻ. Ông Barkah Pujianto, trưởng làng Kebumen, cho biết: “Phần lớn vụ thu hoạch không thành công. Mưa lớn và gió mạnh khiến nhiều trái rụng sớm.”
Việc mất mùa ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của các hộ nông dân. Một cây sầu riêng trưởng thành tại Banyumas có thể mang lại doanh thu khoảng 3 triệu rupiah (178 USD) mỗi vụ – cao hơn 20% so với mức lương tối thiểu hàng tháng. Thu nhập này thường được dùng để chi trả học phí, mua đồng phục, chăm sóc y tế và các chi phí sinh hoạt khác. Năm nay, ông Ganjar dự kiến chỉ thu về 40 triệu rupiah (2.390 USD), trong khi chi phí sản xuất khoảng 75 triệu rupiah (4.450 USD), và nếu sử dụng phân vô cơ, chi phí có thể lên tới 150 triệu rupiah (8.900 USD).
Theo ông Loekas Susanto, giảng viên và nhà nghiên cứu tại Đại học Jenderal Soedirman ở Purwokerto, thời tiết cực đoan đe dọa nghiêm trọng đến các vụ thu hoạch. “Mưa lớn sẽ khiến hoa rụng, ngăn cản quá trình phát triển của quả,” ông Loekas giải thích. Thường vụ thu hoạch sầu riêng diễn ra từ tháng 1–2, sau thời gian ra hoa kéo dài 3–4 tháng. Tuy nhiên, lượng mưa cao ngay cả trong mùa khô khiến sản lượng sụt giảm.
Thiệt hại do mất mùa không chỉ xảy ra ở Banyumas. Năm 2020, nông dân tại huyện Langkat, Bắc Sumatra – nơi nổi tiếng với ngành dầu cọ – cũng đối mặt với tình trạng mất mùa trên diện rộng do mưa lớn. Ông Loekas nhấn mạnh nông dân cần bổ sung dinh dưỡng sau mỗi vụ thu hoạch, đặc biệt là kali, để tăng sức sống cho hoa và giúp cây chống chịu tốt hơn trong mùa mưa.
Ông Ganjar hiện pha chế phân bón từ các nguyên liệu tự nhiên như canxi từ vỏ trứng, kali từ thân chuối, nitơ từ vi khuẩn và phốt phát từ phân dơi, bón cho cây gần như hai tuần một lần. Đây là nỗ lực nhằm duy trì chất lượng và hương vị trái, đồng thời giảm chi phí sản xuất.
Các nghiên cứu khí hậu cho thấy biến đổi khí hậu sẽ làm gia tăng tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan trên đảo Java – nơi sinh sống của khoảng một nửa trong tổng số 280 triệu dân Indonesia. Đối với những người trồng sầu riêng, một vụ mùa thất bát không chỉ làm giảm thu nhập mà còn đặt ra nhiều thách thức lâu dài về an ninh kinh tế và sự bền vững của ngành.