Chênh lệch cao kỷ lục
Cuối ngày 31/3, Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn niêm yết giá vàng miếng SJC ở mức 171,9 - 174,9 triệu đồng/lượng mua vào - bán ra, tăng 1,1 triệu đồng/lượng so với đầu giờ sáng cùng ngày.
So với vùng đỉnh 191 triệu đồng thiết lập vào đầu tháng 3, giá vàng giảm hơn 16 triệu đồng/lượng. Các thương hiệu lớn hiện vẫn trong tình trạng "khan" vàng miếng và nhẫn tròn, bán ra thị trường với số lượng hạn chế mỗi ngày.
Vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới gần 30 triệu đồng/lượng.
Hiện, giá vàng thế giới ở mức 4.558 USD/ounce, tương đương khoảng 144 triệu đồng/lượng. Như vậy, giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới gần 30 triệu đồng/lượng, mức cao kỷ lục từ trước đến nay.
Vì sao chênh cao?
Trao đổi với PV Tiền Phong , PGS, TS. Nguyễn Văn Phương - giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc Gia Hà Nội - cho biết, giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới tới vài chục triệu đồng mỗi lượng không còn là hiện tượng mới, nhưng mức chênh lệch ngày càng bị kéo giãn đang đặt ra câu hỏi lớn về cách vận hành của thị trường vàng tại Việt Nam.
Ông Phương cho rằng, để lý giải hiện tượng này cần nhìn tổng thể từ khung chính sách, cấu trúc thị trường cho đến tâm lý người dân và hoạt động đầu cơ. Theo ông Phương, thị trường vàng miếng trong nước thực chất có mức độ cạnh tranh thấp, gần như mang tính độc quyền về thương hiệu và nguồn cung.
Ở nhiều quốc gia, khi giá vàng nội địa cao hơn giá vàng thế giới, hoạt động nhập khẩu sẽ tăng để "san bằng" chênh lệch. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhập khẩu vàng nguyên liệu bị kiểm soát rất chặt và chỉ một số tổ chức được phép thực hiện. Điều này khiến cơ chế tự điều chỉnh thông qua xuất - nhập khẩu gần như bị tắc nghẽn.
"Khi nhu cầu trong nước tăng mạnh do lo ngại lạm phát, bất ổn kinh tế, nguồn cung chính thức không thể tăng tương ứng. Vì vậy, chênh lệch giá không chỉ xuất hiện trong ngắn hạn mà có thể kéo dài trong thời gian dài, thậm chí duy trì ở mức 20-30 triệu đồng/lượng", ông Phương nói.
Bên cạnh yếu tố chính sách và nguồn cung , ông Phương cũng nhấn mạnh yếu tố tâm lý tích trữ vàng của người Việt. Trong bối cảnh nhiều người lo ngại về các kênh đầu tư khác, vàng vẫn được xem là tài sản an toàn. Khi người dân sẵn sàng chấp nhận mua vàng với giá cao hơn giá vàng thế giới hàng chục triệu đồng mỗi lượng, thực chất họ đang “trả thêm một khoản phí để mua sự an tâm”. Khi cầu ít nhạy cảm với giá trong khi cung bị kiểm soát, chênh lệch giá càng có điều kiện bị đẩy lên.
Theo ông Phương, khi chênh lệch giá trong - ngoài nước tăng, thay vì thận trọng, một bộ phận nhà đầu cơ lại coi đó là tín hiệu thiếu hàng và tiếp tục mua vào với kỳ vọng giá còn tăng nữa. Điều này tạo ra vòng xoáy: giá tăng - tâm lý mua đuổi xuất hiện - cầu đầu cơ phình to - chênh lệch giá tiếp tục bị nuôi dưỡng.
"Mức chênh lệch tới vài chục triệu đồng/lượng không phải là đặc điểm cố hữu của Việt Nam mà là hệ quả của một cấu trúc thị trường thiếu cạnh tranh, thiếu cơ chế kết nối với giá vàng thế giới và tâm lý tích trữ vàng còn mạnh. Nếu thị trường được điều chỉnh theo hướng mở rộng nguồn cung, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển các công cụ tài chính gắn với vàng minh bạch hơn, tình trạng “vàng một mình một giá” sẽ khó có thể kéo dài", ông Phương nói.
Ông Phương cũng cảnh báo, khi chênh lệch giá quá lớn, người mua cuối cùng luôn là bên chịu rủi ro nhiều nhất. Nếu thị trường thay đổi hoặc giá thế giới điều chỉnh mạnh, người mua vàng ở vùng giá cao có thể đối mặt với mức thua lỗ đáng kể.
Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Văn Lộc - Giám đốc chương trình đào tạo Kinh doanh thương mại, Đại học Phenikaa - nhấn mạnh, chính cấu trúc cung - cầu bị bó hẹp đã khiến giá vàng trong nước có thể bị đẩy lên cao hơn rất nhiều so với giá quốc tế. Khi nhu cầu tăng đột biến, đặc biệt trong bối cảnh người dân lo ngại lạm phát, tỷ giá hay bất ổn kinh tế, nguồn cung chính thức lại không thể tăng nhanh tương ứng.
Ngoài ra, việc nhập khẩu vàng nguyên liệu tại Việt Nam hiện được kiểm soát chặt, khiến cơ chế tự điều chỉnh thông qua xuất - nhập khẩu gần như không phát huy tác dụng.
Ở các thị trường khác, khi giá trong nước tăng cao, nguồn vàng sẽ được bổ sung nhanh để kéo giá về mức cân bằng. Tuy nhiên, tại Việt Nam, sự thiếu linh hoạt về nguồn cung khiến khoảng cách giá 20-30 triệu đồng/lượng có thể kéo dài trong thời gian dài, thay vì chỉ xuất hiện trong một vài phiên ngắn.