Tôi từng nghĩ chuyện vay tiền mua nhà, mua xe là điều quá bình thường. Thậm chí còn xem đó là dấu hiệu của trưởng thành. Người trẻ bây giờ ai chẳng thế: chưa đủ tiền thì vay trước, trả dần sau. Quan trọng là có tài sản đứng tên mình, có chỗ ở ổn định, có chiếc xe để đi làm, đi gặp đối tác hoặc lễ Tết về quê,...
Ngày cầm hợp đồng mua nhà trên tay, nhìn tên mình nằm trong cuốn sổ, tôi đã nghĩ: “Cuối cùng cũng có nhà”. Lúc nhận xe mới, tự tay ký giấy đăng ký xe, tôi cũng thấy mình chính thức sở hữu một thứ gì đó lớn lao. Nhưng càng sống lâu trong những khoản vay, tôi càng nhận ra một sự thật có phần bẽ bàng: Nợ còn chưa trả hết thì căn nhà đó chưa thật sự là của mình, chiếc xe đó cũng chưa hoàn toàn thuộc về mình. Tên mình có thể nằm trên giấy tờ, nhưng quyền tự do với tài sản ấy vẫn đang bị “giữ lại” ở ngân hàng.
Và đó là lúc tôi thôi ảo tưởng về hai chữ “sở hữu”.
1. Có tài sản nhưng không có cảm giác an tâmNgày chưa vay nợ, tôi từng nghĩ chỉ cần mua được nhà là sẽ thấy yên ổn. Nhưng thực tế lại khác hẳn. Căn nhà càng lớn, khoản vay càng dài thì cảm giác áp lực càng đè nặng. Chỉ cần công việc có dấu hiệu chững lại, thu nhập giảm hoặc phát sinh chuyện bất ngờ là lập tức thấy lo. Nhà vẫn đó, xe vẫn đó, nhưng cảm giác an toàn thì không có.
Ảnh minh họa
Tôi nhận ra một nghịch lý là thứ được gọi là “tài sản” lại khiến mình căng thẳng nhiều hơn cả lúc chưa có nó.
2. Chỉ cần mất thu nhập vài tháng là mọi thứ đảo chiềuKhi chưa vay tiền, nghỉ việc đôi lúc còn là cơ hội để nghỉ ngơi hoặc tìm hướng đi mới. Nhưng từ lúc có khoản vay dài hạn, tôi không còn dám nghĩ đơn giản như vậy nữa.
Mỗi quyết định đều phải tính bằng tiền trả góp. Muốn đổi việc phải nghĩ xem công ty mới có ổn định không. Muốn nghỉ vài tháng hồi phục tinh thần cũng không dám. Thậm chí có lúc đang mệt vẫn phải cố đi làm vì trong đầu luôn hiện lên con số cần thanh toán mỗi tháng.
Tôi từng nghĩ mình mua nhà để cuộc sống ổn định hơn. Nhưng có giai đoạn, chính khoản vay lại khiến tôi thấy mình bị “khóa” vào công việc hiện tại.
3. Tài sản đứng tên mình nhưng quyền quyết định chưa hoàn toàn thuộc về mìnhĐây là điều tôi nhận ra rõ nhất sau khi gánh nợ.
Khi chưa trả hết nợ, mọi chuyện liên quan đến tài sản đều không thật sự tự do. Muốn bán cũng phải làm việc với ngân hàng. Muốn thế chấp tiếp hay sang nhượng cũng có đủ loại thủ tục đi kèm. Ngay cả giấy tờ gốc nhiều khi còn đang nằm ở ngân hàng chứ không phải trong két nhà mình.
Chiếc xe cũng vậy. Mình lái mỗi ngày, mình bảo dưỡng, mình đóng phí, nhưng nếu có vấn đề tài chính xảy ra thì ngân hàng mới là bên có quyền ưu tiên. Tôi không phủ nhận tài sản đó là của mình trên pháp lý. Nhưng cảm giác “toàn quyền sở hữu” thì thật sự chưa có.
4. Càng vay dài hạn càng dễ sống trong trạng thái cố gồngCó thời điểm tôi tự hào vì mình mua được nhà sớm hơn bạn bè. Nhưng sau vài năm, tôi bắt đầu hiểu cái giá của việc cố quá.
Ảnh minh họa
Nhiều người nhìn vào nghĩ tôi ổn định. Nhưng chỉ người trong cuộc là tôi mới biết có những tháng phải cân từng khoản chi. Đi ăn ngoài ít lại, ngại du lịch, hạn chế mua sắm, chuyện gì cũng ưu tiên trả nợ trước. Điều mệt nhất không phải nghèo đi, mà là cảm giác lúc nào cũng phải “gồng”. Gồng để giữ công việc. Gồng để không trễ hạn. Và càng gồng lâu, người ta càng dễ quên mất cảm giác sống thoải mái là như thế nào.
5. Ảo ảnh thành côngTôi từng có giai đoạn rất thích cảm giác người khác nhìn mình rồi nói: “Có nhà rồi à, giỏi thế?” hay “mới mua xe luôn hả?”.
Nhưng sau này tôi mới thấy, tài sản có vay nợ đôi khi giống một “vỏ bọc ổn định” hơn là sự dư dả thật sự. Nhìn bên ngoài có vẻ đủ đầy, nhưng bên trong vẫn là áp lực tài chính kéo dài nhiều năm.
Tôi không nói vay mua nhà, mua xe là sai nhưng điều quan trọng là phải nhìn đúng bản chất của nó. Có nhà chưa chắc đã giàu. Có xe chưa chắc đã thoải mái. Và có tài sản đứng tên mình không đồng nghĩa với việc mình thật sự tự do với tài sản đó.
Sau tất cả, tôi nghĩ điều đáng giá nhất không phải là cố sở hữu càng nhiều thứ càng sớm, mà là giữ được cảm giác chủ động với cuộc sống của mình. Vì đôi khi, một căn nhà trả góp 25 năm không khiến người ta an tâm bằng việc có khoản tiết kiệm đủ để ngủ ngon mỗi tối.