Chuyện hành khách có thân hình ngoại cỡ đi máy bay đang trở thành một chủ đề đầy nhạy cảm và gây tranh cãi gay gắt trong cộng đồng du lịch. Thay vì được thông cảm hay hỗ trợ như trước đây, nhiều người hiện phải đối mặt với nguy cơ bị từ chối vận chuyển hoặc buộc phải trả tiền gấp đôi để mua thêm ghế nhằm đảm bảo quy định của các hãng hàng không.
"Luật ngầm" với hành khách thừa cân
Sự việc trở nên nóng hơn bao giờ hết khi hãng hàng không giá rẻ Southwest Airlines của Mỹ chính thức loại bỏ chính sách hỗ trợ ghế phụ linh hoạt vào cuối tháng 1 vừa qua. Trước đây, Southwest luôn được mệnh danh là "tia hy vọng" của những hành khách to béo khi cho phép họ yêu cầu ghế phụ miễn phí tại cổng hoặc mua trước và được hoàn tiền sau chuyến bay. Tuy nhiên, quy định mới hiện nay bắt buộc nhóm khách này phải mua thêm chỗ ngay từ lúc đặt vé nếu họ không thể ngồi vừa một ghế phổ thông với hai tay vịn hạ xuống hoàn toàn. Điều kiện hoàn tiền cũng trở nên vô cùng khắt khe và người không tuân thủ có thể bị chuyển sang chuyến bay khác nếu máy bay đã kín chỗ.
Giám đốc điều hành Hiệp hội Quốc gia vì Sự chấp nhận với người có thân hình quá khổ (NAAFA) gọi đây là việc dập tắt tia hy vọng cuối cùng của những người thừa cân muốn đi du lịch bằng đường hàng không. Nhiều hành khách trung thành cũng bày tỏ sự thất vọng và đe dọa tẩy chay hãng. Dù vậy, quy định này lại nhận được sự đồng tình từ không ít hành khách khác. Điển hình là trường hợp một nữ hành khách người Mỹ trên chuyến bay của United Airlines mới đây đã phàn nàn về việc phải chịu trận suốt hành trình vì người ngồi cạnh lấn chiếm không gian và không thể hạ tay vịn. Cô cho rằng việc yêu cầu hành khách quá khổ mua thêm vé là một chính sách cần được thực thi triệt để nhằm đảm bảo quyền lợi cho những người đã trả tiền cho chỗ ngồi của mình.
Quy chuẩn an toàn và ranh giới với sự phân biệt đối xử
Trên thực tế, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) và Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) không áp đặt bất kỳ quy định cụ thể nào về cân nặng tối đa của một hành khách. Trọng tải máy bay được tính toán dựa trên tổng thể để đảm bảo quyền tự do cá nhân. Tuy nhiên, yếu tố an toàn bay luôn được đặt lên hàng đầu. Một hành khách được đánh giá là an toàn khi họ ngồi vừa vặn trong một không gian ghế, tay vịn hạ xuống hoàn toàn, cài được dây an toàn (kể cả dùng dây nối dài) và không cản trở lối đi trong các tình huống sơ tán khẩn cấp.
Việc không có một quy chuẩn chung đã dẫn đến tình trạng mỗi hãng hàng không và mỗi quốc gia lại có một cách xử lý riêng biệt đối với hành khách quá khổ. Tại Mỹ, các ông lớn như United Airlines, American Airlines hay Alaska Airlines đều cứng rắn áp dụng quy định bắt buộc mua thêm ghế nếu khách không đáp ứng đủ tiêu chuẩn không gian. Nếu khách cố tình không mua trước và chuyến bay đã đầy, họ sẽ bị từ chối phục vụ ngay lập tức.
Trong khi đó, một số hãng hàng không khác lại chọn cách tiếp cận mềm mỏng hơn. Delta Air Lines, Jetstar hay Qantas thường chỉ dừng ở mức khuyến khích hành khách chuyển sang chuyến bay trống hơn hoặc mua thêm chỗ, nhưng họ vẫn giữ quyền từ chối vận chuyển nếu nhận thấy yếu tố an toàn không được đảm bảo. Lựa chọn mang tính nhân văn nhất có lẽ thuộc về Air Canada khi hãng này sẵn sàng cung cấp một ghế thứ hai hoàn toàn miễn phí cho khách quá khổ nếu họ xuất trình được giấy xác nhận y tế hợp lệ. Các hãng hàng không châu Âu như Air France hay KLM cũng tạo điều kiện bằng cách bán chiếc ghế thứ hai với mức giảm giá 25% và cam kết hoàn lại số tiền này nếu chuyến bay hôm đó vẫn còn chỗ trống.
Tại Việt Nam, hai hãng hàng không lớn là Vietnam Airlines và Vietjet Air hiện chưa ban hành các điều khoản quá khắt khe về trọng lượng cơ thể hành khách. Dù vậy, để có một chuyến đi thoải mái và không làm ảnh hưởng đến người xung quanh, cả hai hãng đều cung cấp dịch vụ mua thêm ghế cho người quá khổ với mức phí bằng 100% giá vé người lớn kèm các phụ thu tại thời điểm đặt chỗ.
Có thể thấy, trong bối cảnh các hãng bay ngày càng tối ưu hóa không gian và lợi nhuận, hành khách có thân hình ngoại cỡ cần chủ động tìm hiểu kỹ chính sách trước khi đặt vé. Việc trao đổi kín đáo với tiếp viên để tìm hướng giải quyết cũng là một cách ứng xử văn minh, giúp tất cả mọi người trên chuyến bay đều có một hành trình an toàn và trọn vẹn.