Bầu Hiển và cuộc “đại phẫu” Vietravel Airlines

Ra đời trong những ngày đen tối nhất của ngành hàng không, Vietravel Airlines giờ đây đang bước vào cuộc tái cấu trúc lớn nhất kể từ ngày thành lập dưới tay bầu Hiển và T&T Group, cùng kỳ vọng viết lại câu chuyện của mình trên bầu trời Việt Nam.

Bầu trời Việt Nam chuẩn bị chính thức nói lời tạm biệt với thương hiệu "Vietravel Airlines". Hãng bay này dự kiến sẽ công bố thương hiệu và định vị mới ngay trong năm nay để bắt đầu chặng bay tương lai.

Việc tái định vị thương hiệu được xem là một phần trong quá trình tái cấu trúc toàn diện về sở hữu và vận hành của hãng bay này sau khi gia nhập hệ sinh thái của Tập đoàn T&T.

Nó phản chiếu một bước ngoặt lớn trong hành trình của hãng hàng không non trẻ này, từ giấc mơ hàng không được thai nghén bởi một doanh nghiệp lữ hành hàng đầu, đến giai đoạn phải tìm lại vị trí của mình giữa thị trường đầy biến động.

Tháng 1/2021, giữa lúc ngành hàng không toàn cầu gần như "đóng băng" vì đại dịch Covid-19, một hãng bay mới của Việt Nam chính thức ra đời. Đó là Vietravel Airlines.

Với một thị trường vốn không có quá nhiều gương mặt, thì sự xuất hiện của Vietravel Airlines thực sự đã tạo ra sự tò mò cho công chúng.

Không đi theo mô hình hãng hàng không truyền thống như Vietnam Airlines, cũng không cạnh tranh trực diện bằng chiến lược giá rẻ kiểu Vietjet Air, Vietravel Airlines đi theo mô hình hãng hàng không hỗn hợp (Hybrid), được định vị để trở thành "hãng hàng không du lịch" đầu tiên tại Việt Nam.

Đó cũng là một nỗ lực để hoàn thiện mắt xích còn thiếu trong tham vọng hình thành hệ sinh thái dịch vụ lữ hành hàng không của tập đoàn Vietravel Holdings.

Hãng bay được kỳ vọng sẽ tận dụng các thế mạnh của "ông lớn" với kinh nghiệm gần 30 năm trong ngành du lịch như hệ thống chi nhánh 40 văn phòng khắp cả nước cùng 6 văn phòng toàn cầu, để tạo thêm giá trị gia tăng.

Ý tưởng ấy, thực ra, chưa bao giờ tệ.

Trên thế giới, mô hình "airline within tourism ecosystem" đã chứng minh hiệu quả ở nhiều quốc gia. Các tập đoàn du lịch lớn sở hữu hãng bay riêng để chủ động nguồn khách, tối ưu tour charter, kiểm soát chi phí vận chuyển và mở rộng biên lợi nhuận.

Ở thời điểm bấy giờ, sự thành công vang dội của Bamboo Airways chỉ sau một thời gian rất ngắn ra đời càng khiến những kiến trúc sư của Vietravel tin rằng họ đang đi đúng hướng. Bamboo khi đó không chỉ là một hãng hàng không mới, mà gần như đã tạo ra một "hiện tượng" của thị trường. Hãng nhanh chóng xây dựng hình ảnh dịch vụ tốt, tỷ lệ bay đúng giờ nhiều năm đứng đầu toàn ngành và đặc biệt tận dụng rất mạnh hệ sinh thái nghỉ dưỡng – bất động sản – du lịch của FLC để kéo khách.

Người ta bắt đầu dần hiểu ra rằng hàng không không đơn thuần là một lĩnh vực vận tải, mà là một mắt xích có thể tạo ra giá trị cộng hưởng rất lớn cho toàn hệ sinh thái.

Với một doanh nghiệp lữ hành "lão làng" như Vietravel, ý tưởng sở hữu hãng bay riêng vì thế càng trở nên hợp lý hơn bao giờ hết.

Khi đã có sẵn nguồn khách du lịch trong tay, bài toán còn lại chỉ là làm thế nào để giữ luôn khâu vận chuyển thay vì phụ thuộc vào các hãng bay khác. Nếu thành công, Vietravel không chỉ bán tour, mà có thể kiểm soát toàn bộ hành trình của khách hàng, từ vé máy bay, khách sạn, nghỉ dưỡng cho tới trải nghiệm du lịch.

Đó là một giấc mơ không nhỏ. Và trong bối cảnh thị trường hàng không Việt Nam giai đoạn 2018-2019 vẫn đang tăng trưởng nóng hai con số, giấc mơ ấy khi đó lại càng có vẻ hoàn toàn khả thi.

Nhưng rồi, rất tiếc Vietravel đã ném số phận của mình vào một canh bạc, mà phần thua gần như đã rõ ràng.

Covid-19 là một thảm họa chưa từng có tiền lệ. Ngay khi Vietravel Airlines thực hiện những chuyến bay đầu tiên đầu năm 2021, thị trường hàng không Việt Nam đã bắt đầu rơi vào chu kỳ khủng hoảng chưa từng có. Các đường bay quốc tế gần như đóng băng. Thị trường nội địa liên tục đứt gãy bởi giãn cách xã hội. Những hãng bay lớn với tiềm lực tài chính mạnh còn chật vật tồn tại, huống hồ một tân binh với quy mô đội tàu nhỏ và nguồn lực hạn chế.

Vietravel Airlines gần như không có "thời gian trăng mật" mà mọi hãng bay mới thường có. Họ bước vào thị trường đúng lúc ngành hàng không không còn tăng trưởng, mà đang chiến đấu để sống sót. 3 chiếc Airbus A321 của Vietravel có lúc đã phải nằm "đắp chiếu" tại sân bay hàng tháng trời.

Ngay cả lợi thế lớn nhất của Vietravel Airlines là lượng khách sẵn có từ hệ sinh sinh du lịch, lữ hành cũng bị Covid-19 đã bào mòn tất cả.

Ngành du lịch gần như tê liệt suốt nhiều quý liên tiếp. Hệ sinh thái vốn được kỳ vọng trở thành "bệ phóng" cho Vietravel Airlines lại trở thành gánh nặng khi cả ngành du lịch đồng loạt suy giảm.

Nếu nhìn lại lịch sử ngành hàng không Việt Nam, rất hiếm có hãng bay nào ra đời trong điều kiện khắc nghiệt như Vietravel Airlines.

Vietravel Airlines bước vào cuộc chơi khi "bầu trời đóng cửa". Có thời điểm, hãng chỉ khai thác số lượng đường bay rất hạn chế. Đội tàu bay nhỏ khiến khả năng tối ưu vận hành thấp, trong khi chi phí cố định của ngành hàng không lại cực kỳ lớn. Đây là điểm yếu chí mạng với mọi hãng bay quy mô nhỏ.

Ngành hàng không vốn là một ngành "đốt tiền".

Một chiếc máy bay nằm đất vẫn phải trả tiền thuê. Phi công, kỹ thuật, bảo dưỡng, slot sân bay, chi phí vận hành… gần như không chờ thị trường hồi phục mới phát sinh.

Covid-19 vì thế không chỉ làm giảm doanh thu. Nó bào mòn dòng tiền, sức chịu đựng và cả kỳ vọng.

Trong những ngày đen tối nhất của đại dịch, Chủ tịch HĐQT Vietravel Nguyễn Quốc Kỳ từng phải chua chát ví von mỗi tuần Vietravel Airlines đẩy 7 chiếc Rover xuống sông hay mỗi ngày mất đi một chiếc Camry để mô tả về mức độ thua lỗ của doanh nghiệp.

Trong năm 2021, Vietravel chỉ chiếm khoảng 1,1% thị phần nếu tính theo số lượng chuyến bay cất cánh. Con số này trong năm 2022 vẫn chỉ là 1,56%.

Phải chăng những kiến trúc sư của Vietravel Airlines đã hành động vội vã hoặc lựa chọn sai lầm, ít nhất là về mặt thời điểm?

Sau đại dịch, khi thị trường hàng không dần hồi phục, Vietravel Airlines vẫn không thể bứt lên như kỳ vọng ban đầu. Trong lúc Vietnam Airlines tái cơ cấu, Vietjet mở rộng mạnh quốc tế còn Bamboo Airways từng bước thu hẹp để tồn tại, Vietravel Airlines lại rơi vào trạng thái lưng chừng: quá nhỏ để tạo ảnh hưởng lớn, nhưng cũng quá tốn kém để duy trì dễ dàng.

Một trong những vấn đề lớn nhất của hãng là quy mô. Hàng không là ngành kinh tế của quy mô. Đội tàu nhỏ khiến chi phí khai thác bình quân cao hơn, khả năng xoay vòng tàu bay thấp hơn và rất khó tạo mạng bay đủ rộng để cạnh tranh. Để có dòng tiền duy trì hoạt động, trong năm 2022 Vietravel Airlines đã gửi đề xuất xin được nâng tổng vốn đầu tư lên 8.250 tỷ đồng. Trong đó, vốn góp của nhà đầu tư là 2.000 tỷ đồng, còn lại là vốn huy động và lợi nhuận để lại của nhà đầu tư để tái đầu tư. Tuy nhiên, do vướng mắc liên quan đến các quy định pháp luật nên đề xuất này bất thành.

Đó là chưa kể, kế tiếp Covid-19, các hãng bay toàn cầu tiếp tục đối mặt với một chuỗi khủng hoảng mới từ đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu. Xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng tại Trung Đông cùng hàng loạt điểm nóng địa chính trị khiến giá dầu liên tục biến động mạnh.

Với ngành hàng không, nhiên liệu luôn là một trong những cấu phần chi phí lớn nhất, có thời điểm chiếm tới 35-40% tổng chi phí vận hành. Hàng không vốn là ngành cực kỳ nhạy cảm với biến động kinh tế và địa chính trị. Chỉ cần giá dầu tăng thêm vài USD mỗi thùng cũng đủ làm thay đổi đáng kể hiệu quả kinh doanh của một hãng bay.

Khi giá nhiên liệu leo thang, áp lực gần như lập tức đè lên các hãng bay, đặc biệt là những hãng quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và vốn đã bị bào mòn nghiêm trọng từ đại dịch như Vietravel Airlines.

Theo báo cáo tài chính, trong năm đầu tiên hoạt động, Vietravel đã lỗ hơn 860 tỷ đồng. Con số này trong năm 2022 là 559 tỷ đồng, khiến vốn chủ sở hữu bị "bào mòn" còn hơn 300 tỷ đồng, Như vậy, chỉ trong 2 năm đầu vận hành, tổng lỗ lũy kế của Vietravel Airlines tròn 1.000 tỷ đồng.

Năm 2023, khoản lỗ tích tụ của Vietravel Airlines tăng lên gần 1.500 tỷ đồng do đó tính đến ngày 31/12/2023 hãng bay rơi vào tình trạng mất sạch vốn chủ sở hữu và âm hơn 103 tỷ đồng. Ngoài ra, khối nợ cần thanh toán cho đối tác, khách hàng và tổ chức tín dụng của Vietravel Airlines cũng liên tục bị dồn ứ, tăng từ 612 tỷ đồng năm 2022 lên 1.186 tỷ đồng năm 2023.

Thực tiễn phũ phàng khiến những tham vọng lớn ban đầu Vietravel dần được thay bằng mục tiêu thực tế hơn, đó là duy trì hiện diện và tìm kiếm đối tác chiến lược.

Và rồi bước ngoặt lớn xuất hiện vào năm 2024.

2024 được coi là năm bản lề với Vietravel Airlines khi lần đầu tiên báo lãi vào quý I với lợi nhuận ròng khoảng 10 tỷ đồng, đến tháng 11 cùng năm hãng này được được phê duyệt tăng vốn điều lệ lên 1.300 tỷ đồng.

Đặc biệt, tháng 12/2024, Bầu Hiển - Chủ tịch Điều hành Tập đoàn T&T Group - chính thức trở thành cổ đông chiến lược của hãng. Đây được xem là thương vụ đánh dấu giai đoạn chuyển giao quan trọng nhất kể từ ngày Vietravel Airlines thành lập.

Sau giao dịch, danh sách cổ đông của Vietravel Airlines bao gồm: Tập đoàn Vietravel, Công ty Vietravel, T&T Airlines, T&T SuperPort, Quỹ BVIM và 2 cổ đông cá nhân là ông Trần Đoàn Thế Duy và ông Đoàn Hải Đăng.

T&T Group của bầu Hiển là một trong những tập đoàn tư nhân lớn của Việt Nam với hệ sinh thái trải dài từ tài chính, logistics, hạ tầng đến bất động sản. Và ngay cả với lĩnh vực hàng không, bầu Hiển cũng không phải là "tay mơ". Ông tham gia thị trường khá sớm, nhưng theo một hướng tiếp cận khác.

Năm 2018, giữa giai đoạn hàng không Việt Nam tăng trưởng nóng, T&T Group âm thầm thành lập T&T Airlines nhưng không lao ngay vào cuộc đua mở đường bay. Doanh nghiệp này tập trung vào các mắt xích nền tảng như vận tải hàng không, dịch vụ điều hành bay, đại lý du lịch và các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật cho ngành hàng không.

Song song với đó, T&T phát triển hệ sinh thái hạ tầng vận tải kết nối từ cảng biển đến hàng không. Doanh nghiệp này hiện là chủ đầu tư sân bay Quảng Trị hơn 5.800 tỷ đồng, đồng thời phát triển chuỗi logistics, cảng biển và trung tâm vận tải thông qua T&T SuperPort cùng đối tác Singapore, hướng tới hình thành mạng lưới vận tải khép kín giữa đường bộ, hàng hải và hàng không.

Với việc có thêm một hãng bay, ông Đỗ Quang Hiển, Chủ tịch điều hành Tập đoàn T&T khẳng định Vietravel Airlines sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi các dự án hạ tầng - logistics - hàng không đã và đang được triển khai của T&T Group. Tham vọng của T&T không dừng lại ở việc vận hành một hãng bay chở khách đơn thuần, mà hướng tới mở rộng sang các dịch vụ mặt đất, dịch vụ hàng không và phát triển theo mô hình tích hợp mà nhiều hãng hàng không lớn trên thế giới đang theo đuổi.

Điều này cũng cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy phát triển của Vietravel Airlines. Sau nhiều năm vật lộn để tồn tại như một hãng bay quy mô nhỏ, hãng giờ đây bắt đầu được đặt vào một chiến lược lớn hơn và có "chỗ dựa" về nguồn lực để hiện thực hóa ý tưởng đó.

Ngay sau đó, một loạt thay đổi đã được đưa ra ở thượng tầng lãnh đạo hãng hàng không này.

Tháng 4/2025, ông Đỗ Vinh Quang, Phó chủ tịch T&T Group, đồng thời là con trai thứ 2 của bầu Hiển, được bầu làm Chủ tịch Vietravel Airlines.

Cùng với thay đổi nhân sự cấp cao là một kế hoạch mở rộng quy mô khá tham vọng. Tại Đại hội cổ đông thường niên năm 2025, Vietravel Airlines thông qua kế hoạch tăng vốn điều lệ lên 2.600 tỷ đồng nhằm nâng năng lực tài chính, mở rộng đội tàu bay và đầu tư hạ tầng kỹ thuật.

Tháng 6/2025, Vietravel Airlines đón chiếc máy bay đầu tiên thuộc sở hữu, chính thức chuyển đổi từ mô hình đi thuê sang sở hữu tàu bay. Liền sau đó, hãng bay này tiếp tục đón thêm 2 máy bay Airbus A321 (tháng 8/2025 và tháng 4/2026), đồng thời công bố kế hoạch mở rộng đội bay lên 10 chiếc ngay trong năm 2026, đồng thời xúc tiến đàm phán để đưa quy mô đội máy bay đạt 30-50 chiếc vào năm 2030, với kỳ vọng phủ mạng bay khắp Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Trung Đông.

Việc mở rộng đội bay sẽ tạo nền tảng để hãng tiếp tục phát triển mạng bay, bao gồm việc mở thêm các tuyến nội địa mới kết nối tới Hải Phòng, Thanh Hóa, Nha Trang, Đà Lạt, Quy Nhơn và Buôn Mê Thuột.

Ở thị trường quốc tế, hãng dự kiến đưa vào khai thác đường bay kết nối Thâm Quyến (Shenzhen) trong quý III/2026, cùng với đó sẽ nghiên cứu khả năng mở rộng mạng bay tới một số điểm đến trong khu vực châu Á như Trung Quốc, Đài Loan và Hàn Quốc, phù hợp với xu hướng phục hồi của thị trường du lịch và nhu cầu đi lại giữa Việt Nam với các thị trường trọng điểm.

Hãng bay được bầu Hiển "chống lưng" cũng hé lộ kế hoạch mở rộng sang vận chuyển hàng hóa và dịch vụ phụ trợ như mặt đất, kho bãi, kỹ thuật… và cả MRO (bảo dưỡng, sửa chữa máy bay).

Thời gian vừa qua, doanh nghiệp của Bầu Hiển cũng đang xúc tiến làm việc với các nhà sản xuất máy bay hàng đầu thế giới như Boeing hay Airbus để tìm kiếm những cơ hội hợp tác, đầu tư trong lĩnh vực phát triển các trung tâm bảo dưỡng, sửa chữa, sản xuất linh kiện hàng không tại Việt Nam giống như cách Boeing đã hợp tác với Singapore hoặc Airbus đầu tư vào Malaysia và Thái Lan.

Hãng hàng không này cũng sẽ chấm dứt quyền sử dụng thương hiệu "Vietravel", tiến hành đổi tên và định vị mới trong thời gian tới.

Vietravel Airlines đã từng là giấc mơ của ngành du lịch Việt Nam.

Sau những thăng trầm "lên thác, xuống ghềnh", giấc mơ đó giờ đây đang tiếp tục nhưng trong một cách kể khác. Với sự tham gia của T&T Group¸ người ta có cơ sở để tin rằng Vietravel Airlines hiện bước sang giai đoạn phát triển mới.

Nhưng hàng không – ngành "kinh tế trên trời" vẫn luôn khốc liệt và cuộc chơi hiện tại cũng đã khác, đông đối thủ hơn và cũng ít chỗ cho sai lầm hơn.

Hai "ông lớn" Vietnam Airlines và Vietjet Air vẫn đang chiếm ưu thế vượt trội trên thị trường với lợi thế vượt trội về đội bay, mạng bay, tài chính và thị phần áp đảo. Bamboo Airways sau giai đoạn thoái trào, sau khi trở lại với vòng tay FLC và sự tái xuất của ông Trịnh Văn Quyết cũng đang cho thấy tham vọng trở lại. Trong khi đó, tân binh mới nhất Sun PhuQuoc Airways cũng sở hữu hậu thuẫn từ một trong những tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam với tiềm lực tài chính, du lịch và hạ tầng rất mạnh.

Nói vậy để thấy rằng cuộc "đại phẫu" dưới tay T&T Group mới chỉ là bước khởi đầu. Đổi thương hiệu, tăng vốn hay mở rộng đội bay là điều kiện cần, nhưng chưa phải điều kiện đủ để tạo ra một hãng hàng không mạnh. Bởi hàng không chưa bao giờ là cuộc chơi chỉ cần tiền. Đó còn là bài toán về vận hành, dòng tiền, thị phần và sức chịu đựng trước những cú sốc không báo trước. Sau tất cả, Vietravel có lẽ hiểu hơn ai hết điều đó.

Liệu Vietravel Airlines trong một hình hài mới có thể bứt lên mạnh mẽ?

Câu trả lời vẫn còn ở phía trước.

THỰC HIỆN: MẠNH QUỐC

THUMB: HOÀNG YẾN

NGUOIDUATIN.VN | Thứ Ba, 02/6/2026 | 09:00