Từ ngày 1/6, trên thị trường chỉ còn lưu hành hai loại xăng sinh học là E5 và E10, thay thế hoàn toàn xăng khoáng. Chủ trương này nhằm thúc đẩy sử dụng nhiên liệu thân thiện với môi trường, giảm phát thải và từng bước thực hiện mục tiêu chuyển đổi năng lượng.
Bộ Công Thương khuyến cáo các xe ô tô, xe máy, động cơ máy cắt cỏ, bơm nước, máy thổi lá, máy nông nghiệp dùng xăng… quá cũ, chưa khẳng định sự tương thích với xăng E10 nên sử dụng xăng E5.
Những ngày gần đây, tại nhiều vùng sản xuất, câu chuyện được người dân quan tâm là khi xăng E10 không tương thích với các máy nông nghiệp cũ, nên sử dụng xăng E5 thì tìm mua xăng E5 ở đâu.
Nỗi lo từ những thiết bị đời cũ
Ông Huỳnh Minh Hoàng, chủ một trang trại bơ và sầu riêng tại Đồng Nai, cho biết hầu hết thiết bị phục vụ sản xuất tại trang trại như máy cắt cỏ, máy thổi lá, máy đánh rãnh, máy phát điện đều sử dụng xăng.
Theo ông Hoàng, nhiều loại máy đang được nông dân sử dụng đã vận hành nhiều năm và được thiết kế theo tiêu chuẩn nhiên liệu trước đây. Khi chuyển sang sử dụng nhiên liệu sinh học có pha ethanol, người dân lo ngại máy móc có thể phát sinh lỗi hoặc giảm tuổi thọ.
" Tại trang trại, mỗi tháng chúng tôi sử dụng hơn 100 lít xăng cho các loại máy phục vụ sản xuất. Nếu máy móc gặp trục trặc thì chi phí sửa chữa, thay thế sẽ tăng lên đáng kể ", ông Hoàng nói.
Nhiều trang trại hiện vẫn phụ thuộc vào các loại máy chạy xăng phục vụ sản xuất.
Ông Hoàng cho biết trang trại hiện vẫn sử dụng xăng RON95 do đã mua dự trữ khoảng 100 lít trước thời điểm chuyển đổi. Tuy nhiên, lượng xăng này sắp hết và thời gian tới các loại máy móc sẽ phải chuyển sang sử dụng xăng E10.
Không chỉ các máy móc nông nghiệp , theo ông Hoàng, nhiều nông dân ở vùng trồng cây ăn trái vẫn đang sử dụng xe máy đời cũ để di chuyển trong vườn hoặc vận chuyển nông sản. Vì vậy, việc thay đổi loại nhiên liệu được nhiều người đặc biệt quan tâm.
Thời gian gần đây, trên các diễn đàn và mạng xã hội xuất hiện nhiều bài viết chia sẻ kinh nghiệm sử dụng xăng E10 cho máy nông nghiệp. Một số người cho biết họ ưu tiên tìm mua xăng E5 do lo ngại các thiết bị cũ khó tương thích với loại nhiên liệu có tỷ lệ ethanol cao hơn.
Tuy nhiên, việc tìm mua xăng E5 hiện không dễ dàng tại nhiều địa phương. Nhiều người phản ánh đã đi qua nhiều cửa hàng bán lẻ xăng dầu nhưng không tìm được loại nhiên liệu này.
Trên các diễn đàn nông nghiệp và mạng xã hội, nhiều bài viết chia sẻ kinh nghiệm sử dụng xăng E10 cho máy cắt cỏ, máy phát điện hoặc xe máy cũ đã thu hút hàng nghìn lượt tương tác. Không ít người cho biết họ đã đi qua nhiều cửa hàng xăng dầu nhưng vẫn không mua được E5.
Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA), cho biết hiệp hội đã ghi nhận những phản ánh liên quan đến nhu cầu sử dụng xăng E5 của người dân, đặc biệt là nhóm sử dụng máy móc nông nghiệp và phương tiện đời cũ.
Theo ông Bảo, trước đây xăng E5 chỉ chiếm khoảng 10% tổng lượng tiêu thụ xăng dầu trên thị trường. Trong thời gian dài, phần lớn người tiêu dùng lựa chọn xăng RON95 nên nhu cầu đối với E5 khá hạn chế. Tuy nhiên, sau khi thực hiện lộ trình chuyển đổi nhiên liệu, nhu cầu đối với E5 đã tăng lên đáng kể.
"Hiện nay nhu cầu của người dân đối với xăng E5 đang cao hơn trước. Khi nhu cầu thị trường tăng lên, các doanh nghiệp sẽ phải tính toán để tăng nguồn cung tương ứng ", ông Bảo cho biết.
Anh H., kỹ sư tại một cửa hàng kinh doanh máy nông nghiệp ở TP.HCM, cho biết xăng E10 thực chất là xăng được phối trộn 10% ethanol .
Theo anh, ethanol có một số đặc tính riêng như khả năng hút nước, tính tẩy rửa mạnh và có thể tác động đến một số vật liệu cao su hoặc nhựa sau thời gian dài sử dụng.
" Đối với xe máy thông thường, người sử dụng có thể ít nhận thấy sự khác biệt. Tuy nhiên với các loại máy cắt cỏ hay thiết bị có vòng tua cao, chúng thường nhạy cảm hơn khi thay đổi loại nhiên liệu ", anh H. nói.
Nhiều nông dân cho biết một số máy nông nghiệp như máy cắt cỏ đời cũ gặp khó trong quá trình vận hành khi chuyển sang sử dụng xăng E10.
Theo anh H., trong giai đoạn đầu chuyển đổi từ xăng RON 95 sang E10, một số máy có thể xuất hiện tình trạng hụt ga, khó nổ hoặc vận hành chưa ổn định.
Ngoài ra, do ethanol có khả năng tẩy rửa mạnh hơn xăng thông thường nên các cặn bẩn tích tụ lâu ngày trong bình xăng có thể bong ra và đi vào hệ thống lọc nhiên liệu.
" Khoảng hai đến ba bình xăng đầu tiên là giai đoạn dễ phát sinh hiện tượng nghẹt lọc xăng nhất. Nhiều người tưởng máy bị hỏng nhưng thực tế chỉ cần vệ sinh hoặc thay lọc là có thể khắc phục ", anh cho biết.
Đối với các máy sử dụng chế hòa khí, người dùng cũng có thể cần điều chỉnh lại một số thông số kỹ thuật để động cơ hoạt động phù hợp hơn với nhiên liệu mới.
Vẫn duy trì xăng E5 để đáp ứng nhu cầu chuyển tiếp
Trước những lo ngại của người dân, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, cho rằng cần nhìn nhận vấn đề trên cơ sở thực tế sử dụng nhiên liệu sinh học trong nhiều năm qua.
Theo ông Tuấn, xăng E5 đã được đưa vào sử dụng từ năm 2018 và tồn tại trên thị trường suốt 8 năm qua. Thực tế đã chứng minh loại nhiên liệu này phù hợp với phần lớn phương tiện đang lưu hành.
" Thực tế các máy nông nghiệp vẫn sử dụng được xăng E10. Tuy nhiên, với một số máy quá cũ thì Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ khuyến khích sử dụng E5 để phù hợp hơn ", ông Tuấn nói.
Theo ông Tuấn, việc tiếp tục duy trì xăng E5 trên thị trường đến hết năm 2030 chính là khoảng thời gian chuyển tiếp để người dân có thêm lựa chọn đối với những phương tiện hoặc thiết bị đời cũ.
Ông cũng cho rằng cùng với quá trình phát triển công nghệ, một số máy móc quá cũ rồi cũng sẽ từng bước được thay thế bằng các thiết bị mới có khả năng tương thích tốt hơn với các loại nhiên liệu sinh học.
Liên quan đến nguồn cung xăng E5, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho biết việc phân phối loại xăng nào phụ thuộc vào nhu cầu của thị trường và kế hoạch kinh doanh của từng doanh nghiệp.
Theo ông, đây là hoạt động kinh doanh bình thường theo quy luật cung - cầu, không phải do cơ quan quản lý phân bổ cứng số lượng từng loại xăng cho các doanh nghiệp.
Ứng dụng "Quanh tôi" tích hợp thông tin điểm bán xăng E5, hỗ trợ người dân tìm kiếm nguồn nhiên liệu phù hợp.
Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp đầu mối, việc mở rộng mạng lưới bán E5 không thể thực hiện ngay lập tức. Nguyên nhân là bởi các đơn vị cần thời gian khảo sát nhu cầu thực tế cũng như tính toán hiệu quả đầu tư.
Để phân phối thêm một loại nhiên liệu, doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống bồn chứa riêng, thiết bị phối trộn, phương tiện vận chuyển và nhiều hạng mục kỹ thuật khác. Trong khi đó, xăng E5 hiện chỉ được duy trì lưu hành đến hết năm 2030, khiến các doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ lưỡng bài toán chi phí.
Điểm bán xăng E5 tại TP.HCM.
Để hỗ trợ người dân tra cứu điểm bán, Bộ Công Thương đã triển khai ứng dụng "Quanh tôi", tích hợp danh sách các cửa hàng kinh doanh xăng E5. Thông qua ứng dụng này, người dân có thể tìm kiếm địa điểm bán gần nhất, đồng thời phản ánh nhu cầu thực tế tại địa phương.
Trong bối cảnh quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học đang được đẩy mạnh, câu chuyện của những chiếc máy nông nghiệp đời cũ cho thấy nhu cầu thích ứng cần thêm thời gian.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, việc bảo đảm nguồn cung xăng E5 tại những khu vực có nhu cầu cao được kỳ vọng sẽ giúp người dân yên tâm hơn trong sản xuất, đồng thời tạo điều kiện để quá trình chuyển đổi nhiên liệu diễn ra thuận lợi và hiệu quả.