Nền kinh tế Việt Nam đứng thứ 22 thế giới?

Hiện nay, các tổ chức kinh tế lớn trên thế giới (trong đó có Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF) khi đánh giá các nền kinh tế đều sử dụng và công bố cả 2 thước đo này. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ đang công bố GDP danh nghĩa.

Theo chuyên gia, việc không công bố GDP PPP (sức mua tương đương) sẽ không thể phản ánh toàn diện về nền kinh tế Việt Nam, thậm chí tạo cái nhìn chưa tương xứng về vị thế trên bản đồ kinh tế thế giới.

Nền kinh tế Việt Nam đứng thứ 22 thế giới nếu xét theo chỉ số GDP PPP? (Ảnh minh hoạ).

Nhìn bằng GDP PPP, Việt Nam đang ở một vị thế rất khác

Đó là nhận định của ông Đỗ Cao Bảo - Thành viên HĐQT Tập đoàn FPT. Dẫn số liệu của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), ông Bảo phân tích: Nếu xét theo GDP danh nghĩa thì năm 2025 Việt Nam thấp hơn Thái Lan và theo dự báo của IMF, phải đến năm 2029 Việt Nam mới vượt Thái Lan.

Nhưng nếu xét theo GDP PPP, năm 2025, Việt Nam đạt 1.838 tỷ USD, Thái Lan đạt 1.881 tỷ USD, tức là Việt Nam chỉ kém Thái Lan 38 tỷ USD. IMF dự báo, đến năm 2026, tính theo GDP PPP, Việt Nam sẽ vượt qua Thái Lan trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á (Việt Nam: 2.025 tỷ USD, Thái Lan: 1.964 tỷ USD).

Bên cạnh đó, nếu dưới góc nhìn về chỉ số GDP thì quy mô năm 2025 của Việt Nam ước đạt 514 tỷ USD, xếp thứ 32 thế giới. Trong khi đó, nếu xét theo GDP PPP thì quy mô năm 2025 của Việt Nam ước đạt 1.838 tỷ, xếp thứ 22 thế giới.

Ông Đỗ Cao Bảo - Thành viên HĐQT Tập đoàn FPT.

Ngoài ra, nếu tính GDP PPP thì riêng năm 2026, Việt Nam đạt 2.025 tỷ USD, chỉ đứng sau Indonesia với 5.230 tỷ USD. Trong khu vực ASEAN, Việt Nam cũng là quốc gia duy nhất ngoài Indonesia vượt mốc 2.000 tỷ USD.

Như vậy, nếu xét theo GDP PPP, quy mô kinh tế của Việt Nam đã ở mức khác.

Cũng theo ông Bảo, nếu tính theo GDP PPP, khoảng cách chênh lệch giữa Việt Nam và các nước khác cũng không hề lớn như cách tính theo GDP danh nghĩa.

Ông dẫn chứng: Ở Mỹ, với mức thu nhập 3.000 USD sẽ là những người rất nghèo, thậm chí là người vô gia cư. Trong khi ở Việt Nam, với thu nhập này thì lại sống rất sung túc.

“ Giả dụ thu nhập của người Việt Nam là 5.000 USD, thu nhập của người Mỹ 94.000 USD, như vậy mức chênh lệch là 18 lần. Tuy nhiên, tính riêng thu nhập như vậy là không đúng về bản chất vì ở Mỹ có nhiều dịch vụ giá cao, có dịch vụ gấp 20 lần Việt Nam.

Trong khi đó, Việt Nam cũng có sản phẩm đắt hơn Mỹ như giá ô tô gấp 3 lần. Nhưng tính tổng thể, giá cả tại Việt Nam có thể rẻ hơn Mỹ 3,8 lần. Chính vì vậy, ở Mỹ thu nhập 94.000 USD thì phải so với 19.000 USD ở Việt Nam mới tương đương, chứ không phải 5.000 USD ”, ông Bảo nhấn mạnh.

Cũng theo ông, GDP PPP sẽ phản ảnh sát thực tế hơn GDP danh nghĩa. GDP danh nghĩa được biết đến là thước đo sức mạnh toàn cầu nhằm đo lường tổng giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng, được quy đổi sang một loại tiền tệ chung (thường là USD).

Trong khi đó, GDP theo sức mua tương đương (GDP PPP) là thước đo chất lượng sống, loại bỏ yếu tố chênh lệch giá cả giữa các quốc gia. Chỉ số này giả định một lượng tiền cố định sẽ mua được một lượng hàng hóa và dịch vụ như nhau ở bất kỳ quốc gia nào.

GDP PPP được cho là phản ánh chính xác hơn mức sống, năng suất lao động và sức mua thực tế của người dân bản địa.

Vì sao 5.000 USD ở Việt Nam không giống 5.000 USD ở Mỹ?

1 bát phở bình dân ở Hà Nội có giá 50.000 đồng (hơn 2 USD) nhưng ở New York có giá 15 USD. Đi nhổ răng sữa ở Hà Nội chỉ có 200.000 đồng còn ở Mỹ là 150 USD (khoảng 4 triệu đồng). Hay cắt tóc nam bình dân ở Việt Nam chỉ mất có 50.000 đồng còn ở Mỹ mất 50 USD (khoảng 1,3 triệu đồng).

Chi phí cho một ca chụp MRI cột sống ở Việt Nam là 3-6 triệu đồng còn ở Mỹ mất từ 95 triệu đến 190 triệu đồng; Chặt một cành cây trước mùa bão ở Việt Nam không mất tiền còn ở Mỹ mất 2.500 USD…

“ Ví dụ như thế này để dễ hình dung về vòng xoáy GDP danh nghĩa. Cùng một dịch vụ nhưng tính theo GDP danh nghĩa thì ở Mỹ được tính cao gấp 10, gấp 20 lần Việt Nam.

Chính vì vậy, GDP PPP sẽ phản ánh sát thực tế hơn, giúp kéo ngắn lại chênh lệch giữa các quốc gia hơn, vị thế của Việt Nam thực tế cũng cao hơn so với chỉ tính theo GDP ”, ông Bảo nói.

Ông Bảo cũng nêu quan điểm rằng dưới góc nhìn GDP PPP, thứ hạng các quốc gia trên bản đồ kinh tế cũng sẽ khác nhau.

Đơn cử, so Singapore với Việt Nam nếu theo GDP đầu người, theo GDP danh nghĩa thì Singapore cao gấp 18-19 lần, còn theo GDP PPP thì chỉ cao gấp 8-9 lần.

Ông Bảo nhấn mạnh, GDP PPP không phải là chỉ số mới hay xa lạ mà nó đã được dùng từ lâu. Khái niệm GDP PPP ra đời trước GDP danh nghĩa, nhưng vì GDP danh nghĩa bằng USD dễ tính (chỉ cần một phép chia) nên được tính trước, còn GDP PPP tính toán rất tốn nhiều công sức và thời gian nên được tính toán sau.

Hiện nay IMF và World Bank hàng năm khi đánh giá về quy mô các nền kinh tế đều công bố 2 chỉ số là GDP danh nghĩa và GDP PPP. Tuy nhiên, vì GDP PPP ít được truyền thông nhắc đến nên hiện ít người biết về chỉ số này.

Ngoài ra, vì GDP PPP khó tính toán khó hơn nên GDP danh nghĩa thường thông dụng hơn. Tuy nhiên, để có cái nhìn khách quan và toàn diện về vị thế các nền kinh tế thì hiện IMF vẫn công bố cả hai thước đo này.

“ Tôi cho rằng, nếu chỉ công bố GDP danh nghĩa thì chưa thể hiểu đúng về nền kinh tế. GDP gốc là tính bằng nội tệ của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, tính như vậy GDP không giao thương quốc tế được nên quy đổi về một đơn vị đồng nhất và đó là bằng đồng USD (GDP danh nghĩa).

Tuy nhiên, tính theo GDP danh nghĩa sẽ bỏ qua giá cả khác nhau giữa các quốc gia, trong khi giá cả này có thể cách nhau hàng chục lần.

Còn tính bằng GDP PPP sẽ có cái nhìn đầy đủ hơn khi giá cả giữa các quốc gia chênh lệch nhau khá lớn, từ khoảng cách quy mô giữa các nền kinh tế sẽ thu hẹp lại ”, ông Bảo phân tích.

GDP danh nghĩa đo quy mô, GDP PPP đo sức mua

Đồng quan điểm, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển thương hiệu và cạnh tranh - cho rằng, để đo lường quy mô của nền kinh tế với góc nhìn khác nhau sẽ có nhiều chỉ số khác nhau.

TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển thương hiệu và cạnh tranh.

Tuy nhiên, cần khẳng định rằng các chỉ số này không loại trừ nhau mà bổ sung cho nhau và mỗi chỉ số đều có khiếm khuyết nhất định.

GDP danh nghĩa phản ánh năng lực sản xuất, tạo ra hàng hóa mới trong 1 giai đoạn, 1 thời gian nhất định của mỗi quốc gia. Tuy nhiên lại không phản ánh được thay đổi chất lượng của hàng hóa, dịch vụ, không phản ánh tốt thu nhập và cũng không phản ánh được việc tạo ra hàng hóa này là do nội tại quốc gia hay vốn FDI đổ về.

GDP cũng không phản ánh sức mua hàng hóa dịch vụ của các nước. Chính vì vậy mới có GDP PPP - dùng để phản ánh sức mua tương đương, dựa trên các nhóm hàng tương đương nhau.

“ Nói đơn giản, GDP và GDP PPP đều đo quy mô kinh tế, nhưng GDP là năng lực tạo ra hàng hoá, còn GDP PPP gắn nhiều với sức mua, mức sống của nền kinh tế ”, ông Thành giải thích.

Theo chuyên gia, GDP PPP tuy tính toán phức tạp hơn nhưng lại sát thực tế hơn. Ông Thành phân tích: GDP danh nghĩa tính theo USD và quy đổi theo tỷ giá, trong khi chế độ tỷ giá trên các nước khác nhau. Tỷ giá cũng không phản ánh đúng sức mua, hoạt động kinh tế...

Điều này dẫn đến câu chuyện khi tính theo GDP danh nghĩa thì quốc gia này tăng trưởng thực là dương, nhưng tính GDP nội địa thì lại âm, bởi vì sự mất giá của tỷ giá nhanh hơn tăng trưởng thực.

Cũng theo ông Thành, điểm hạn chế của GDP danh nghĩa là bị ảnh hưởng bởi thay đổi giá cả. “ Ví dụ năm nay sản xuất 1 cái cốc, năm sau cũng sản xuất 1 cái cốc, nhưng nếu cái cốc tăng 150% thì GDP danh nghĩa cũng sẽ tăng 150% theo cái cốc. Trong khi thực tế thì chỉ vẫn chỉ sản xuất 1 cái cốc ”, ông nói.

Còn theo ông Đỗ Cao Bảo, tính theo GDP danh nghĩa thì thiệt nhất sẽ là nhóm các nước châu Phi: “ So GDP danh nghĩa thì những nước giàu có tỷ trọng dịch vụ cao sẽ bị thổi phồng lên quá mức, trong khi những nước dịch vụ thấp, giá thấp thì sẽ thấp hơn nhiều ”.

Các chuyên gia cùng nhấn mạnh, tính toán GDP PPP người ta dựa trên một rổ hàng hoá gồm 3000 hàng hoá, 300 dịch vụ công của chính phủ và 30 dự án xây dựng cơ bản. Khi so sánh giá cả người ta so sánh mặt hàng hoặc dịch vụ tương đương, ví dụ bát phở bình dân không máy lạnh hay bát phở trong nhà hàng có máy lạnh, tất nhiên khối lượng và chất lượng tương đương.

Chính vì vậy, khi công bố thì nên dùng cả hai chỉ số để có cái nhìn khách quan hơn về các nền kinh tế trên thế giới. “ Nếu theo GDP PPP thì vị thế của Việt Nam sẽ cao hơn, chúng ta cũng sẽ tự tin hơn ”, ông Bảo nêu quan điểm.

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF, tính theo GDP PPP, đến năm 2031, dự báo Việt Nam cao hơn Thái Lan hơn 500 tỷ USD, bỏ xa Malaysia và Philippines, qua đó củng cố vị thế nền kinh tế lớn thứ hai ASEAN.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều này không có nghĩa Việt Nam đã vượt Thái Lan về kinh tế. Khi so sánh mức sống người dân, GDP bình quân đầu người danh nghĩa hay GDP bình quân đầu người theo PPP là chỉ tiêu chính xác hơn. Theo cách tính này, Việt Nam hiện vẫn thấp hơn Thái Lan.

Chẳng hạn, GDP bình quân đầu người danh nghĩa của Thái Lan và Việt Nam lần lượt là gần 7.350 USD và gần 4.720 USD vào năm 2024. Còn GDP bình quân đầu người theo PPP của Thái Lan và Việt Nam lần lượt là hơn 24.710 USD và 16.385 USD.

Nguyên nhân của chênh lệch này là Việt Nam có hơn 100 triệu dân, trong khi Thái Lan chỉ khoảng 70 triệu người.