Ngư dân háo hức học làm du lịch cộng đồng, chờ ngày có nghề mới

Tàu nằm bờ, ngư dân tính kế sinh nhai mới

Lớp học khai giảng buổi đầu tiên vào tối 15/6, đánh dấu một sự thay đổi lớn với đời làm nghề cá của ông Phụng. Ông là ngư dân thôn Diêm Vân, gắn bó với đầm Thị Nại ngót nghét 20 năm. Gia đình ông có 5 thành viên đều trông chờ vào nghề cá gần bờ trong nhiều năm qua. Nhưng giờ đây nghề cá đã dần trở nên khó khăn hơn, ông và gia đình buộc phải tính toán chuyển hướng.

"Tôi đánh cá gần bờ, chủ yếu ven đầm Thị Nại thôi. Trước đây nghề cá có thu nhập ổn giúp gia đình tôi có cuộc sống ổn định. Nhưng gần đây, nguồn lợi thủy sản trong đầm cạn kiệt dần. Thêm vào đó, nhiều người khai thác theo kiểu tận diệt thủy sản bằng dã cào, xung điện, xiết máy. Sản lượng ít, giá nhiên liệu tăng, thu không bù chi", ông Phụng nói.

Lớp đào tạo nghề nông thôn do UBND xã Tuy Phước tổ chức, tham gia có nhiều ngư dân thực hiện giải bản tàu cá và chuyển đổi nghề

Theo ông Phụng, ý định chuyển nghề đã có từ lâu, nhưng vợ chồng ông chưa dám. Đến khi tỉnh Gia Lai ban hành Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá, ông quyết định đăng ký ngay mà không chần chừ.

"Nay có chính sách hỗ trợ của tỉnh, thông qua hướng dẫn của chính quyền địa phương, tôi quyết định đăng ký chuyển đổi nghề luôn. Tàu của tôi vẫn còn tốt, thay vì giải bản tôi chuyển nghề, tính toán hoán cải thành tàu phục vụ du lịch cộng đồng ven đầm Thị Nại. Và bước học nghề này chính là khởi đầu của tôi khi chọn hướng mới", ông Phụng nói.

Ngư dân Trần Minh Phụng (ngoài cùng) rời tàu cầm bút để chuẩn bị cho một hướng đi mới

Ngồi cùng lớp với ông Phụng là ngư dân Trương Minh Tiến (cùng ở thôn Diêm Vân). Tàu của ông Tiến thuộc nhóm "3 không – không đăng kiểm, không đăng ký, không có giấy phép khai thác thủy sản – hoạt động trong vùng đầm Thị Nại đã lâu, nhưng thu nhập không ổn định, ông Tiến quyết định đăng ký giải bản và chờ chuyển sang tham gia mô hình du lịch cộng đồng của địa phương trong thời gian tới.

"Hiện nay nghề cá gần bờ không còn ổn định nữa, việc chuyển đổi nghề lúc này rất phù hợp. Giải bản tàu cùng với kinh phí hỗ trợ của tỉnh, các lớp đào tạo nghề của xã, ngư dân chúng tôi tự tin chuyển đổi nghề thành công", ông Tiến nói.

Ông Phụng, ông Tiến là học viên của lớp nghề hướng dẫn viên du lịch sơ cấp, lớp đào tạo đầu tiên về du lịch mà xã Tuy Phước với phối hợp Trường Cao đăng kỹ thuật công nghệ Quy Nhơn tổ chức. Lớp học có 26 học viên, trong đó có 6 ngư dân thực hiện giải bản tàu cá, chuyển đổi nghề. Những kiến thức về phát triển du lịch, cách giới thiệu văn hóa địa phương, cách đón tiếp và dẫn dắt khách... tất cả những kiến thức này đều mới mẻ với ngư dân, những người quen với sóng gió.

Ngay từ đầu tháng 6, các địa phương trong tỉnh rà soát, kiểm tra và xét duyệt đối với các tàu cá đăng ký giải bản

"Những kiến thức này thực sự rất mới mẻ, khác hẳn với công việc đánh bắt mà tôi gắn bó bấy lâu nay. Nhưng tôi đang cố gắng học hỏi để bắt nhịp. Các giảng viên cũng chia sẻ rằng làm du lịch không phải điều gì quá xa vời, mà đơn giản là giới thiệu cho du khách về cuộc sống thường ngày của người dân địa phương, để họ cảm nhận được nét bình dị, gần gũi của vùng đất Tuy Phước. 

Điều khiến tôi phấn khởi nhất là địa phương dự kiến thành lập các câu lạc bộ, hợp tác xã du lịch cộng đồng. Như vậy, sau khi học xong, bà con ngư dân sẽ có cơ hội tham gia làm du lịch ngay", ông Phụng hồ hởi chia sẻ trong giờ giải lao.

Tuy nhiên, không phải ngư dân nào cũng bước vào hành trình chuyển đổi sinh kế với tâm thế thoải mái như ông Phụng hay ông Tiến. Với nhiều người, việc rời xa nghề biển đã gắn bó hàng chục năm để tìm hướng đi mới trên bờ vẫn là quyết định không dễ dàng, kéo theo không ít băn khoăn về thu nhập, kỹ năng và khả năng thích nghi trong môi trường làm việc mới.

Hầu hết những tàu đăng ký giải bản đều là tàu cũ, tàu 3 không, hư hỏng không còn phù hợp để theo nghề

Ông Nguyễn Văn Bình, một trong 23 ngư dân đủ điều kiện giải bản đợt 1 tại phường Quy Nhơn, có hoàn cảnh khác. Gia đình ông gắn bó với nghề biển nhiều năm, nhưng sau cơn bão số 13 năm ngoái, tàu hư hại nặng và nằm bờ từ đó đến nay. Khi nghe phổ biến chính sách, ông đăng ký ngay bởi vì với gia đình ông tàu hư hỏng không còn lựa chọn nào tốt hơn.

"Gia đình đang chờ hỗ trợ kinh phí giải bản để có vốn chuyển đổi nghề. Tôi lớn tuổi rồi, đi biển không còn phù hợp nữa. Chính quyền có nói đến đào tạo nghề, nhưng ngoài 50 tuổi học nghề mới không dễ, nên gia đình sẽ tìm hướng đi phù hợp với sức khỏe và tuổi tác."

Ngư dân Nguyễn Văn Bé, cũng ở phường Quy Nhơn, nói thẳng hơn điều mà nhiều người cùng cảnh ngộ đang nghĩ trong bụng: "Ngư dân không ngại khổ, không ngại đổi nghề – cái lo nhất là liệu nghề mới có đủ nuôi sống gia đình hay không. Hơn nữa, trụ cột trong các gia đình ngư dân thường là đàn ông lớn tuổi, việc tiếp cận nghề mới với họ sẽ khó hơn nhiều so với lao động trẻ".

Chính sách mở ra con đường mới

Theo ghi nhận của PV Người Đưa Tin, từ đầu tháng 6/2026, các địa phương ven biển của tỉnh Gia Lai bắt đầu triển khai Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND – chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá được HĐND tỉnh thông qua ngày 9/12/2025.

Theo thống kê của Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai, đã có gần 1.000 chủ tàu đăng ký giải bản. Trong đợt 1, tỉnh tạm cấp hơn 212 tỷ đồng cho các địa phương triển khai, trong đó hơn 206 tỷ đồng dành cho hỗ trợ giải bản tàu, phần còn lại hơn 5,5 tỷ đồng dành cho đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm.

Tại phường Quy Nhơn, chính quyền đã tiếp nhận hồ sơ giải bản của 138 tàu cá và niêm yết công khai danh sách 23 tàu đủ điều kiện trong đợt 1. Tại phường Quy Nhơn Đông, đợt đầu tiên tập trung xử lý 66 tàu "3 không" – nhóm có nguy cơ vi phạm khai thác IUU cao nhất. Đến nay đã có 44/66 chủ tàu nộp hồ sơ; ngoài ra phường còn tiếp nhận thêm 64 hồ sơ từ các chủ tàu đang hoạt động bình thường nhưng chủ động xin giải bản để chuyển nghề.

Phường Quy Nhơn tổ chức tổ công tác kiểm tra từng tàu, định vị nơi neo đậu để tiến hành các quy trình giải bản

Theo ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai, mức hỗ trợ giải bản tàu cá được tính toán dựa trên tuổi tàu, công suất và tải trọng, bảo đảm thực hiện công khai, minh bạch và đúng đối tượng.

Song song với việc giải bản tàu cá, các chương trình đào tạo nghề cũng được đẩy mạnh nhằm giúp ngư dân chuyển đổi sinh kế. Kết quả khảo sát cho thấy, phần lớn lao động trẻ mong muốn làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp trong Khu kinh tế Nhơn Hội; một số khác lựa chọn hướng đi mới trong lĩnh vực nuôi trồng, chế biến thủy sản hoặc du lịch cộng đồng. Đối với nhóm lao động lớn tuổi, chính quyền địa phương đang tiếp tục rà soát, đánh giá nhu cầu để xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Trong lớp học tối 15/6 tại Tuy Phước, hình ảnh những ngư dân cần mẫn tập làm hướng dẫn viên du lịch có thể chỉ là một lát cắt nhỏ. Nhưng từ những bước đi đầu tiên ấy, một cuộc chuyển dịch sinh kế đang dần hiện hữu trên vùng biển Gia Lai, nơi nhiều ngư dân bắt đầu hành trình rời con sóng để tìm kiếm cơ hội mới trên bờ.