Vay Trung Quốc hơn 200 triệu USD, quốc gia gần Việt Nam xây đập cao bằng toà nhà 20 tầng, đường hầm 28 km xuyên núi dẫn 600 triệu lít nước mỗi ngày đến siêu đô thị

Khi nhắc đến những con đập quy mô lớn ở Đông Nam Á, nhiều người thường nghĩ đến các dự án thủy điện khổng lồ nhằm phát điện. Tuy nhiên, tại Philippines, dự án đập Kaliwa lại đi theo một hướng hoàn toàn khác.

Với tổng vốn đầu tư hơn 200 triệu USD, công trình này không tạo ra điện năng mà được xây dựng để giải quyết bài toán an ninh nguồn nước cho vùng đô thị Manila, nơi sinh sống của hàng chục triệu người dân.

Đập Kaliwa nằm trên sông Kaliwa, thuộc khu vực dãy núi Sierra Madre ở phía đông đảo Luzon. Đây là hạng mục trọng tâm trong chương trình New Centennial Water Source (NCWS), được triển khai nhằm giảm sự phụ thuộc gần như tuyệt đối của Manila vào hồ chứa Angat, nguồn cung cấp phần lớn nước sinh hoạt cho thủ đô Philippines trong nhiều thập kỷ qua.

Vị trí dự kiến của siêu dự án, với tuyến đường ước tính của đường hầm dẫn nước ngầm dài 27,7 km.

Điểm đáng chú ý là quy mô của dự án vượt xa hình dung về một công trình cấp nước thông thường. Theo thiết kế, đập cao khoảng 60-63 mét, tương đương một tòa nhà hơn 20 tầng. Hồ chứa phía sau có dung tích khoảng 57 triệu mét khối nước và diện tích mặt nước gần 300 ha. Khi vận hành, hệ thống sẽ cung cấp thêm 600 triệu lít nước mỗi ngày cho Metro Manila.

Phần ấn tượng nhất của Kaliwa không phải thân đập mà là hệ thống dẫn nước ngầm khổng lồ được xây dựng bên dưới các dãy núi.

Dự án bao gồm một đường hầm xuyên núi dài tới 27,7 km, đường kính khoảng 4 mét. Công trình này được thiết kế để vận chuyển tối đa 2,4 tỷ lít nước mỗi ngày, gấp 4 lần lượng nước mà đập Kaliwa cung cấp trong giai đoạn đầu.

Thông thường, các đập thủy điện được xây dựng với mục tiêu tích nước để quay tua-bin phát điện. Trong khi đó, Kaliwa được thiết kế như một mắt xích của hệ thống truyền tải nước quy mô lớn.

Hạ tầng đường hầm đã được xây dựng sẵn với công suất rất lớn để có thể kết nối với các dự án nguồn nước khác trong tương lai, đặc biệt là đập Laiban được quy hoạch ở thượng nguồn. Nói cách khác, đây là mô hình "xây trước hạ tầng, mở rộng công suất sau", hiếm thấy trong các dự án cấp nước truyền thống.

Để thi công đường hầm xuyên qua địa hình đá cứng và nhiều đới đứt gãy trong dãy Sierra Madre, nhà thầu đã sử dụng máy khoan hầm TBM hai lớp khiên thay cho phương pháp khoan nổ thông thường. Cỗ máy nặng khoảng 1.000 tấn, dài hơn 370 mét và được thiết kế để xử lý các điều kiện địa chất phức tạp như đá karst, nước ngầm áp lực cao và các khu vực đứt gãy.

Về chi phí, Kaliwa hiện là một trong những dự án nguồn nước có vốn vay nước ngoài lớn nhất Philippines. Khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Eximbank) trị giá khoảng 211 triệu USD, tương đương hơn 12 tỷ peso, được sử dụng để tài trợ phần lớn chi phí xây dựng đập.

Tuy nhiên, chi phí dự án đã liên tục điều chỉnh trong những năm gần đây. Từ mức khoảng 12,2 tỷ peso ban đầu, nhiều báo cáo cho thấy tổng vốn đầu tư đã tăng đáng kể do chậm tiến độ, chi phí thiết bị, giải phóng mặt bằng và các yêu cầu kỹ thuật bổ sung. Một số đánh giá của cơ quan quản lý Philippines cho thấy chi phí có thời điểm được điều chỉnh lên hơn 15 tỷ peso.

Dù gây tranh cãi về tác động môi trường và ảnh hưởng tới cộng đồng bản địa tại Sierra Madre, Kaliwa vẫn được chính phủ Philippines xem là dự án chiến lược. Khi hoàn thành, công trình không chỉ bổ sung nguồn nước cho Manila mà còn đóng vai trò như hệ thống dự phòng quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, hạn hán và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng.