Ngắm vườn thượng uyển đẹp bậc nhất Kinh đô Huế xưa trước lúc chỉnh trang

Lãnh đạo UBND TP Huế phê duyệt dự án phục hồi, chỉnh trang cảnh quan hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế làm chủ đầu tư, có tổng mức đầu tư hơn 11,411 tỷ đồng từ nguồn ngân sách thành phố. Sau khi hoàn thành công tác thẩm định, phê duyệt và các thủ tục liên quan, chủ đầu tư sẽ tổ chức lựa chọn nhà thầu xây lắp, dự kiến khởi công công trình vào cuối tháng 7/2026. Thời gian thực hiện trong 3 năm kể từ ngày khởi công.

Hiện dự án đang được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế hoàn thiện hồ sơ trình Cục Di sản văn hóa thẩm định thiết kế bản vẽ thi công và dự toán theo quy định.

Theo các nguồn tư liệu lịch sử chính là Ngự Viên, một trong những vườn Thượng uyển tiêu biểu của các vị hoàng đế triều Nguyễn (1802-1945). Đây cũng là thắng cảnh thứ 5 trong danh mục “Thần Kinh Nhị Thập Cảnh” - 20 cảnh đẹp bậc nhất của đất Thần Kinh xưa. (Ảnh: Tư liệu của Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế).

Khu vực này tọa lạc ở góc đông bắc của Hoàng thành Huế, trong giới hạn Tử Cấm Thành, thuộc quần thể Đại Nội. Khu vực này nằm ngay cạnh cửa Tường Loan, một trong những cửa dẫn vào Tử Cấm Thành từ phía Bắc.

Thời kỳ rực rỡ và hưng thịnh nhất của khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng gắn liền với giai đoạn phát triển đỉnh cao của nghệ thuật vườn cảnh cung đình tại Kinh đô Huế, đặc biệt dưới các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức. Trong thời kỳ này, khu vực Ngự Viên, trong đó bao gồm cả Hồ Ngọc Dịch được quy hoạch và kiến tạo công phu, phản ánh rõ nét tư tưởng thiên, nhân hợp nhất và mỹ học vườn ngự của triều Nguyễn.

Tuy nhiên, kể từ thời vua Thành Thái, nhiều công trình kiến trúc trong khu vườn bị triệt giải, quy mô, cảnh quan và công năng của khu vực dần biến đổi.

Đặc biệt, đến triều vua Bảo Đại, vào năm 1932, một phần diện tích phía bắc của Ngự Viên được sử dụng để xây dựng tòa nhà Ngự Tiền Văn Phòng, một công trình hành chính phục vụ triều đình trong bối cảnh cải cách bộ máy thời thuộc địa.

Việc xây dựng phần nào làm thay đổi cấu trúc không gian truyền thống của khu vườn và đánh dấu sự chuyển đổi căn bản trong chức năng của khu vực, từ một không gian vườn cảnh phục vụ thưởng ngoạn sang công năng hành chính.

Ban Quản lý dự án Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế (Ban QLDA) cho rằng, khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng là một bộ phận quan trọng thuộc không gian Ngự Viên trong Tử Cấm Thành Huế, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Quần thể Di tích Cố đô Huế.

Đây là khu vực có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan và hệ thống thủy đạo cung đình triều Nguyễn. Qua thời gian dài cùng tác động của điều kiện thời tiết, thiên tai và quá trình khai thác sử dụng, nhiều hạng mục trong khu vực xuất hiện tình trạng xuống cấp như hệ thống kè đá quanh hồ bị sụt lún, hư hỏng cục bộ. Lan can đá bị nứt vỡ, xô lệch, một số bậc cấp và đường dạo bị xuống cấp.

Lòng hồ, Tiểu Ngự Hà và các tuyến thủy đạo bị bồi lắng. Cảnh quan sân vườn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến giá trị thẩm mỹ, môi trường sinh thái và công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích. Do đó, việc phục hồi, chỉnh trang cảnh quan là cần thiết.

Dự kiến, các hạng mục thi công dự án gồm cầu Phổ Độ bằng kết cấu gỗ nhóm II, mái lợp ngói liệt men xanh. Gia cố hệ thống kè đá, lan can quanh hồ và trên đảo. Nạo vét các khu vực bồi lắng tại Hồ Ngọc Dịch, Tiểu Ngự Hà và cống Đông An. Bên cạnh đó, chỉnh trang sân vườn, đường dạo, cây xanh, thảm cỏ, bảo tồn và trưng bày các di vật, bia đá có giá trị. Đầu tư hệ thống cấp thoát nước, tưới cây, điện chiếu sáng và phục hồi các thạch đăng trên đảo.