UBND TP. Hà Nội mới đây đã cho phép triển khai thử nghiệm có kiểm soát đối với dự án sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam.
"Đội đặc nhiệm" 35 người trong nhà xưởng 1.000 m2
Dự án được thực hiện tại nhà xưởng rộng 1.000 m² thuộc Trung tâm Phát triển và Giao dịch công nghệ Hà Nội, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Thời gian thử nghiệm kéo dài 18 tháng, sử dụng tối đa 100 tấn quặng đất hiếm nguyên khai có nguồn gốc hợp pháp từ mỏ Đông Pao, Lai Châu, với công suất thiết kế tối đa 100 kg quặng mỗi giờ.
Sản phẩm cuối cùng mà dự án hướng tới là tổng oxit đất hiếm có hàm lượng trên 95%. Trong thời gian thử nghiệm, sản phẩm này không được thương mại hóa mà chỉ phục vụ phân tích, kiểm định và hoàn thiện công nghệ.
Có 35 người tham gia vận hành dự án. Nhân sự được đào tạo chuyên sâu về an toàn hóa chất, an toàn bức xạ và vận hành dây chuyền. Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ là đơn vị thực hiện thử nghiệm.
Công ty này đang được Hà Nội cho thử nghiệm công nghệ theo Bằng độc quyền sáng chế số 33663 , với hai công đoạn chính là tuyển nổi làm giàu tinh quặng và thủy luyện để sản xuất tổng oxit đất hiếm.
Dự án tại Hòa Lạc được thực hiện theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Một số thủ tục vốn được thiết kế cho nhà máy thương mại quy mô lớn được tạm thời không áp dụng, đổi lại dự án phải chịu cơ chế giám sát riêng về kỹ thuật, môi trường, hóa chất, bức xạ và an toàn lao động.
Hệ thống camera tại các khu vực trọng yếu được kết nối liên tục về cơ quan quản lý và dự án được đánh giá thông qua 33 chỉ tiêu KPI.
Theo định hướng của dự án, kết quả thử nghiệm sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học và thực tiễn quan trọng, giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện thể chế, xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật cho ngành chế biến sâu khoáng sản đất hiếm tại Việt Nam trong tương lai.
Việt Nam có 3,5 triệu tấn đất hiếm nhưng khai thác rất nhỏ
Theo báo cáo Mineral Commodity Summaries 2026 của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Việt Nam hiện có khoảng 3,5 triệu tấn trữ lượng đất hiếm. Con số này đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên đất hiếm đáng kể trên thế giới.
Tuy nhiên, sản lượng khai thác lại rất nhỏ so với quy mô trữ lượng.
USGS ước tính Việt Nam chỉ sản xuất khoảng 150 tấn đất hiếm quy đổi oxit trong năm 2025, tương đương khoảng 0,004% quy mô trữ lượng mà USGS đang ghi nhận.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), quặng sau khai thác còn phải trải qua nhiều công đoạn gồm tuyển khoáng, xử lý hóa học, tách các nguyên tố thành oxit riêng biệt, tinh luyện thành kim loại, tạo hợp kim và cuối cùng sản xuất nam châm vĩnh cửu.
Nam châm đất hiếm hiện được sử dụng trong hàng loạt sản phẩm từ ô tô điện, turbine gió, động cơ công nghiệp đến trung tâm dữ liệu, robot và nhiều thiết bị quốc phòng.
Càng đi sâu xuống chuỗi này, công nghệ càng phức tạp và giá trị gia tăng càng lớn. Đây cũng chính là nơi Trung Quốc tạo ra lợi thế vượt xa vị thế của một quốc gia có nhiều mỏ.
Năm 2024, Trung Quốc chiếm khoảng 60% sản lượng khai thác các loại đất hiếm dùng cho nam châm trên toàn cầu. Nhưng tỷ trọng của nước này ở khâu tinh luyện lên tới 91%, còn trong sản xuất nam châm vĩnh cửu thiêu kết đạt khoảng 94%.
