Trong những năm đầu đi làm, lời khuyên "càng tiết kiệm càng tốt" thường mang lại hiệu quả khá rõ ràng. Thu nhập chưa cao, trách nhiệm tài chính chưa quá lớn, mỗi khoản tiền giữ lại đều giúp người trẻ xây dựng quỹ dự phòng, mua nhà hoặc chuẩn bị cho những mục tiêu dài hạn.
Nhưng bước sang tuổi 40, bài toán tiền bạc bắt đầu thay đổi.
Đây thường là giai đoạn một người phải đồng thời lo cho con cái, cha mẹ già, sức khỏe của bản thân, khoản vay mua nhà và kế hoạch nghỉ hưu. Thu nhập có thể cao hơn trước, nhưng số năm còn lại để sửa một quyết định tài chính sai lại ít hơn.
Vì thế, "tiết kiệm càng nhiều càng tốt" không còn là công thức phù hợp với tất cả mọi người. Điều quan trọng hơn là biết khoản nào nên cắt, khoản nào phải giữ và khoản nào cần chi đúng lúc.
1. Tiết kiệm bằng cách trì hoãn chăm sóc sức khỏe
Một trong những sai lầm phổ biến nhất ở tuổi trung niên là ngại đi khám vì sợ tốn tiền.
Nhiều người chịu đựng các dấu hiệu đau lưng, mất ngủ, huyết áp bất thường hoặc vấn đề răng miệng trong thời gian dài. Họ cho rằng bệnh chưa nghiêm trọng, có thể để sang tháng sau hoặc đợi khi nào "rảnh hơn" mới kiểm tra.
Khoản tiền tiết kiệm được từ việc bỏ một lần khám có thể chỉ là vài trăm nghìn hoặc vài triệu đồng. Nhưng nếu vấn đề sức khỏe trở nên nặng hơn, chi phí điều trị có thể cao gấp nhiều lần, chưa kể thu nhập bị ảnh hưởng khi phải nghỉ việc dài ngày.
Sau tuổi 40, sức khỏe không chỉ là một khoản chi tiêu cá nhân. Nó còn là một loại tài sản tạo ra thu nhập.
Một người có sức khỏe ổn định có thể tiếp tục làm việc, chăm sóc gia đình và chủ động với cuộc sống. Ngược lại, một vấn đề sức khỏe lớn có thể làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch tài chính đã tích lũy nhiều năm.
Khám định kỳ, chăm sóc răng miệng, vận động và ăn uống phù hợp không phải là tiêu tiền hoang phí. Đó là hình thức phòng ngừa rủi ro.
2. Cắt toàn bộ khoản đầu tư cho nghề nghiệp
Ở tuổi 40, nhiều người bắt đầu ngại học thêm vì cho rằng mình đã có đủ kinh nghiệm. Các khóa học, chứng chỉ, công nghệ mới hoặc công cụ hỗ trợ công việc thường bị xem là khoản có thể cắt.
Đây là cách tiết kiệm khá nguy hiểm.
Thị trường lao động thay đổi nhanh, trong khi người trung niên thường có mức lương và kỳ vọng cao hơn người trẻ. Nếu kỹ năng không được cập nhật, nguy cơ bị thay thế hoặc mắc kẹt trong một vị trí ít cơ hội tăng thu nhập sẽ ngày càng lớn.
Giả sử một khóa học trị giá 5 triệu đồng giúp một người cải thiện kỹ năng quản lý, sử dụng công nghệ hoặc mở rộng nguồn thu, khoản chi này có thể tạo ra giá trị trong nhiều năm.
Ngược lại, tiết kiệm 5 triệu đồng nhưng để năng lực nghề nghiệp tụt lại có thể khiến thu nhập mất đi hàng chục triệu đồng mỗi năm.
Sau tuổi 40, tiết kiệm tốt không phải là ngừng học. Đó là lựa chọn đúng kỹ năng để đầu tư và tránh những khóa học chỉ chạy theo phong trào.
3. Không bảo dưỡng nhà cửa và đồ dùng lớn
Một vòi nước rò rỉ, chiếc điều hòa hoạt động kém, xe máy phát ra tiếng lạ hoặc mái nhà bắt đầu thấm đều có điểm chung: sửa sớm thường rẻ hơn sửa muộn.
Tuy nhiên, nhiều gia đình trì hoãn bảo dưỡng vì muốn giữ tiền. Họ chấp nhận dùng đồ vật trong tình trạng xuống cấp cho đến khi thiết bị hỏng hoàn toàn.
Kết quả là một khoản sửa chữa nhỏ có thể biến thành chi phí thay mới.
Ví dụ, vệ sinh và bảo dưỡng điều hòa định kỳ chỉ tốn một khoản vừa phải, nhưng để máy vận hành quá tải có thể làm tăng tiền điện và giảm tuổi thọ thiết bị. Một vết thấm nhỏ không được xử lý có thể ảnh hưởng đến tường, sàn và đồ nội thất.
Tiết kiệm đúng là kéo dài vòng đời tài sản. Tiết kiệm sai là cố sử dụng đến khi mọi thứ không thể cứu vãn.
Người sau tuổi 40 nên lập một khoản ngân sách riêng cho bảo trì nhà cửa, xe cộ và thiết bị thiết yếu. Khoản tiền này giúp tránh những cú chi bất ngờ lớn hơn.
4. Cắt hết trải nghiệm và niềm vui sống
Một số người coi mọi khoản chi cho du lịch, gặp gỡ bạn bè, sở thích cá nhân hoặc những bữa ăn đặc biệt là lãng phí.
Họ đặt ra mục tiêu tiết kiệm rất cao và trì hoãn gần như toàn bộ niềm vui cho đến khi nghỉ hưu.
Vấn đề là cuộc sống không vận hành theo kế hoạch tuyệt đối.
Sức khỏe, hoàn cảnh gia đình và khả năng di chuyển ở tuổi 60 có thể không giống tuổi 40. Một chuyến đi có thể dễ dàng thực hiện hôm nay nhưng trở nên khó khăn hơn sau 15 năm.
Điều này không có nghĩa là nên chi tiêu tùy hứng. Nhưng một kế hoạch tài chính không dành chỗ cho niềm vui thường khó duy trì lâu dài.
Khi bị kìm nén quá mức, nhiều người dễ rơi vào trạng thái "vỡ kế hoạch": tiết kiệm khắc nghiệt trong vài tháng rồi mua sắm bù đắp, thậm chí tiêu nhiều hơn số tiền đã giữ lại.
Giải pháp hợp lý hơn là dành một tỷ lệ nhỏ và cố định cho trải nghiệm. Đây có thể là quỹ du lịch, sở thích hoặc những hoạt động giúp duy trì các mối quan hệ.
Tiền không chỉ có nhiệm vụ bảo vệ tương lai. Tiền cũng cần cải thiện chất lượng của hiện tại.
5. Chỉ giữ tiền mặt mà không tính đến lạm phát
Không ít người sau tuổi 40 cảm thấy an toàn nhất khi nhìn thấy một khoản tiền lớn nằm trong tài khoản thanh toán hoặc được cất tại nhà.
Cảm giác này dễ hiểu, bởi tiền mặt có tính thanh khoản cao và ít biến động. Nhưng nếu toàn bộ tài sản chỉ nằm yên trong thời gian dài, sức mua của số tiền có thể giảm dần.
Một khoản tiền hôm nay đủ cho vài năm sinh hoạt chưa chắc tạo ra mức sống tương tự sau 10 hoặc 15 năm.
Vì thế, ngoài quỹ dự phòng bằng tiền mặt, người trung niên cần cân nhắc phân bổ tiền cho các mục tiêu khác nhau: khoản ngắn hạn, khoản nghỉ hưu, bảo hiểm cần thiết và các hình thức tích lũy phù hợp với khả năng chịu rủi ro.
Không nên vì sợ mất tiền mà từ chối hoàn toàn việc tìm hiểu đầu tư. Nhưng cũng không nên chạy theo những kênh lợi nhuận cao chỉ vì lo tiền mất giá.
Điều cần thiết là một chiến lược cân bằng, minh bạch và phù hợp với thời gian còn lại trước khi nghỉ hưu.
Sau tuổi 40, nên tiết kiệm như thế nào?
Thay vì hỏi "Làm sao để cắt thêm?", người trung niên nên đặt ba câu hỏi khác:
- Khoản chi này có giúp ngăn một chi phí lớn hơn trong tương lai không?
- Khoản chi này có bảo vệ sức khỏe, thu nhập hoặc tài sản của mình không?
- Nếu tiếp tục trì hoãn, tôi có phải trả giá cao hơn sau vài năm không?
Một kế hoạch tài chính hợp lý ở tuổi 40 có thể gồm quỹ dự phòng từ 6 đến 12 tháng chi phí thiết yếu, ngân sách chăm sóc sức khỏe, khoản đầu tư cho nghề nghiệp, quỹ bảo trì tài sản và một phần dành cho nghỉ ngơi.
Số tiền cụ thể tùy thuộc vào thu nhập và hoàn cảnh từng gia đình. Tuy nhiên, nguyên tắc chung là không hy sinh những nền tảng quan trọng chỉ để làm số dư tài khoản tăng nhanh hơn.
Tiết kiệm tốt giúp cuộc sống an toàn và chủ động. Tiết kiệm cực đoan lại có thể khiến con người sống trong lo lắng, bỏ lỡ cơ hội và trì hoãn những việc đáng lẽ phải làm sớm.
Sau tuổi 40, mục tiêu tài chính không nên là trở thành người tiêu ít nhất. Mục tiêu là sử dụng mỗi đồng tiền sao cho vừa bảo vệ được tương lai, vừa không làm hiện tại trở nên quá chật vật.
