1. Mua thêm vì "chỉ hơn vài chục nghìn"
Một trong những cái bẫy chi tiêu phổ biến nhất là đánh giá từng món đồ riêng lẻ thay vì nhìn vào tổng số tiền đã tiêu.
Bạn đi siêu thị định mua một chai nước giặt giá 150.000 đồng, nhưng thấy loại lớn hơn chỉ đắt thêm 40.000 đồng nên quyết định nâng cấp. Đặt đồ ăn hết 120.000 đồng, ứng dụng gợi ý mua thêm 30.000 đồng để được miễn phí giao hàng. Mua một chiếc áo giá 300.000 đồng, bạn tiện tay lấy thêm đôi tất 60.000 đồng vì nghĩ "có đáng bao nhiêu đâu".
Mỗi lần chỉ vài chục nghìn đồng nên gần như không tạo cảm giác tiếc tiền. Nhưng nếu một tháng có 15-20 lần như vậy, số tiền phát sinh có thể lên tới hàng trăm nghìn, thậm chí hơn 1 triệu đồng.
Điểm nguy hiểm của kiểu chi tiêu này là chúng ta luôn tìm được lý do để hợp lý hóa nó.
Thay vì hỏi: "Món này có đắt không?", hãy thử đổi thành: "Nếu không mua món này, cuộc sống của mình có bị ảnh hưởng không?"
Chỉ một câu hỏi khác đi cũng có thể giúp cắt khá nhiều khoản chi phát sinh.
2. Ngày nào cũng tự thưởng cho mình một chút
Một cốc cà phê sau giờ làm, một ly trà sữa khi mệt, một món ăn ngon vì hôm nay quá căng thẳng hay một đơn hàng nhỏ sau khi hoàn thành công việc.
Từng khoản đều hoàn toàn hợp lý.
Vấn đề chỉ xuất hiện khi "tự thưởng" từ một hành động thỉnh thoảng trở thành phản xạ hàng ngày.
Giả sử mỗi ngày bạn dành khoảng 50.000 đồng cho một khoản thưởng nhỏ. Nếu thực hiện 20 ngày trong tháng, con số đã là 1 triệu đồng. Với người có thu nhập 12-15 triệu đồng/tháng, khoản này có thể chiếm gần 7-8% thu nhập.
Tự thưởng không phải điều cần loại bỏ. Ngược lại, một kế hoạch chi tiêu quá khắt khe thường rất khó duy trì lâu dài.
Cách hợp lý hơn là đặt riêng một "ngân sách vui vẻ". Ví dụ, mỗi tháng bạn dành 500.000-800.000 đồng cho cà phê, ăn vặt, giải trí hoặc những món mua không cần lý do. Khi khoản này hết, việc tự thưởng cũng tạm dừng.
Như vậy, bạn vẫn có cảm giác thoải mái mà không khiến ngân sách bị phá vỡ.
3. Mua hàng chỉ vì đang giảm giá
"Mua 2 tặng 1", "giảm 40% hôm nay", "voucher sắp hết hạn", "chỉ còn 3 sản phẩm"...
Các chương trình khuyến mại thường tạo cảm giác rằng không mua mới là đang mất tiền.
Nhưng về mặt tài chính, có một nguyên tắc rất đơn giản:
Một món đồ 500.000 đồng giảm còn 300.000 đồng không giúp bạn tiết kiệm 200.000 đồng nếu ban đầu bạn không cần mua nó. Bạn vẫn vừa tiêu 300.000 đồng.
Đây là lý do nhiều gia đình có đầy những món đồ mua rất rẻ nhưng gần như không sử dụng: quần áo còn nguyên tem, mỹ phẩm chưa mở, đồ gia dụng nằm trong tủ hoặc thực phẩm mua theo combo rồi hết hạn.
Trước khi bấm thanh toán một món đồ giảm giá, hãy thử tự hỏi ba câu:
- Nếu sản phẩm không giảm giá, mình có mua không?
- Trong 30 ngày tới mình có chắc chắn sử dụng nó không?
- Ở nhà đã có món nào thực hiện chức năng tương tự chưa?
Nếu cả ba câu trả lời đều không rõ ràng, giảm giá bao nhiêu cũng chưa chắc là món hời.
4. Không ghi lại những khoản chi nhỏ
Rất nhiều người nhớ rõ tiền thuê nhà, tiền điện, học phí của con hay tiền trả góp nhưng lại không nhớ mình đã tiêu bao nhiêu cho đồ ăn vặt, phí giao hàng, gửi xe, mua đồ trên ứng dụng hay những lần chuyển khoản vài chục nghìn.
Chính nhóm chi tiêu nhỏ này thường tạo ra khoảng chênh lệch lớn nhất giữa "số tiền mình nghĩ mình đã tiêu" và "số tiền thực sự đã tiêu".
Ví dụ, một ngày có thể chỉ gồm:
| Khoản chi nhỏ | Số tiền |
| Cà phê | 35.000 đồng |
| Gửi xe | 10.000 đồng |
| Phí giao đồ ăn | 25.000 đồng |
| Đồ ăn vặt | 30.000 đồng |
| Mua hàng tiện lợi | 45.000 đồng |
| Tổng | 145.000 đồng |
145.000 đồng không phải con số quá lớn nếu nhìn trong một ngày. Nhưng nếu thói quen tương tự xuất hiện 20 ngày mỗi tháng, tổng tiền có thể lên tới 2,9 triệu đồng.
Bạn không nhất thiết phải ghi từng đồng chi tiêu suốt đời. Chỉ cần thử theo dõi toàn bộ khoản chi trong 30 ngày, rất nhiều người đã có thể nhìn thấy "lỗ thủng" lớn nhất trong ngân sách của mình nằm ở đâu.
5. Tiêu phần còn lại rồi mới nghĩ đến tiết kiệm
Đây có lẽ là thói quen âm thầm phá hỏng nhiều kế hoạch tài chính nhất.
Khi nhận lương, chúng ta thường nghĩ: trả hóa đơn trước, mua những thứ cần thiết, sinh hoạt cả tháng, cuối tháng còn bao nhiêu thì tiết kiệm bấy nhiêu.
Nhưng trên thực tế, tiền gần như luôn có cách để được tiêu hết.
Thu nhập 15 triệu đồng, chúng ta có những nhu cầu tương ứng với 15 triệu đồng. Khi thu nhập lên 20 triệu đồng, mức sống cũng rất dễ tăng theo. Nếu tiết kiệm chỉ là "phần tiền còn dư", khoản dư đó thường ngày càng nhỏ.
Cách ngược lại thường hiệu quả hơn:
Thu nhập – tiết kiệm = số tiền được phép chi tiêu.
Ví dụ, với thu nhập 20 triệu đồng/tháng, nếu mục tiêu tiết kiệm là 3 triệu đồng, hãy chuyển 3 triệu ngay sau khi nhận lương sang một tài khoản khác. 17 triệu đồng còn lại mới là ngân sách thực sự của tháng.
Thói quen này được gọi là "trả tiền cho mình trước". Nó giúp tiết kiệm trở thành một khoản bắt buộc giống như tiền thuê nhà hay tiền điện, thay vì một lựa chọn có thể trì hoãn.
Kế hoạch chi tiêu thường không thất bại vì một lần tiêu lớn
Một chiếc điện thoại mới hay một chuyến du lịch thường khiến chúng ta cân nhắc rất kỹ vì số tiền đủ lớn để tạo cảm giác cảnh giác. Ngược lại, những khoản 30.000, 50.000 hay 100.000 đồng lại dễ dàng vượt qua "bộ lọc" chi tiêu của chúng ta.
Vì thế, nếu đã lập ngân sách nhiều lần nhưng cuối tháng vẫn không hiểu tiền đi đâu, có thể vấn đề không nằm ở việc bạn thiếu kỷ luật.
Hãy nhìn lại những hành động lặp đi lặp lại hàng ngày: vài lần mua thêm cho đủ miễn phí vận chuyển, vài món giảm giá, một chút tự thưởng, một vài khoản chuyển khoản không ghi lại.
Kế hoạch tài chính hiếm khi bị phá hỏng trong một ngày. Nó thường bị bào mòn từng chút một bởi những khoản chi mà chúng ta từng nghĩ rằng "chẳng đáng bao nhiêu".
