Với việc chính thức đưa luật điều chỉnh trí tuệ nhân tạo (AI) vào thực tế, Việt Nam đã trở thành quốc gia đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á thiết lập được khung pháp lý toàn diện cho công nghệ đang bùng nổ này. Đây là bước đi được giới truyền thông quốc tế đánh giá là một tuyên bố mạnh mẽ về khát vọng quốc gia và nỗ lực hội nhập sâu rộng với các tiêu chuẩn toàn cầu.
Cột mốc pháp lý mang tính bước ngoặt
Kể từ ngày 1/3, đạo luật điều chỉnh trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam đã chính thức có hiệu lực sau khi được Quốc hội thông qua vào tháng 12 năm ngoái.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng và ban hành một đạo luật riêng về AI. Luật gồm 35 điều, được thiết kế theo hướng "quản lý để phát triển", bảo đảm cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phù hợp với thông lệ quốc tế và hỗ trợ Việt Nam chủ động hội nhập với các chuẩn mực công nghệ mới.
Theo Báo Chính phủ , Luật Trí tuệ nhân tạo xác định con người là trung tâm, quy định AI phục vụ con người, không thay thế con người và phải có sự giám sát của con người trong các quyết định quan trọng.
Luật Trí tuệ nhân tạo đặt nền tảng cho tự chủ AI, từ hạ tầng tính toán đến dữ liệu và năng lực nghiên cứu, giúp Việt Nam xây dựng lực lượng AI đủ mạnh để cạnh tranh quốc tế; cho phép Nhà nước đầu tư vào trung tâm tính toán AI quốc gia và xây dựng hệ thống dữ liệu mở có kiểm soát. Những định hướng này được kỳ vọng sẽ giảm chi phí tính toán, gỡ bỏ rào cản gia nhập thị trường và thúc đẩy một hệ sinh thái AI cạnh tranh, minh bạch hơn.
Hãng tin AFP nhấn mạnh đạo luật tập trung trọng tâm vào việc quản lý các rủi ro từ AI tạo sinh, đồng thời yêu cầu cơ chế giám sát và kiểm soát chặt chẽ từ con người, có nhiều điểm tương đồng với Đạo luật AI mang tính cột mốc của Liên minh Châu Âu (EU).
Trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới vẫn đang nỗ lực tìm cách ứng phó với các mối nguy hại từ chatbot hay trình tạo hình ảnh như tin giả, lạm dụng trực tuyến và vi phạm bản quyền, hãng tin AFP đánh giá luật mới của Việt Nam đã đưa ra những quy định rất cụ thể.
Các doanh nghiệp hiện nay buộc phải dán nhãn rõ ràng cho mọi nội dung do AI tạo ra, đặc biệt là các công nghệ giả mạo sâu (deepfake) vốn rất khó phân biệt với thực tế. Bên cạnh đó, các đơn vị vận hành cũng có nghĩa vụ phải công khai thông tin cho khách hàng biết khi họ đang tương tác với một thực thể nhân tạo thay vì con người.
Tờ The Straits Times nhấn mạnh rằng phạm vi điều chỉnh của luật không chỉ dừng lại ở các nhà phát triển mà còn bao quát cả các nhà cung cấp và triển khai công nghệ, áp dụng cho cả tổ chức trong nước lẫn các thực thể nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.
Việc siết chặt quản lý không đồng nghĩa với việc kìm hãm, mà trái lại, đây là một phần quan trọng trong chiến lược thúc đẩy nền kinh tế số với mục tiêu tăng trưởng hai con số đầy tham vọng trong 5 năm tới.
Bối cảnh quản trị AI trên bản đồ thế giới
The Straits Times gọi Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á có khung pháp lý toàn diện về công nghệ đang phát triển mạnh mẽ này.
Trên bình diện quốc tế, hãng tin AFP ghi nhận hiện chỉ mới có một số ít quốc gia triển khai được các khung quy định sâu rộng về AI. Trong khi Hàn Quốc đã cho phép luật AI có hiệu lực đầy đủ từ tháng 1, thì EU vẫn đang trong quá trình áp dụng dần bộ quy tắc và dự kiến sẽ vận hành hoàn toàn vào năm 2027.
Ngược lại, tại Hoa Kỳ – nơi đặt trụ sở của OpenAI, Nvidia hay Google – chính quyền tỏ ra không mặn mà với các quy định mới. Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance từng đưa ra cảnh báo rằng việc "quy định quá mức" có thể gây cản trở sự đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực then chốt này.
Hãng tin AFP cũng cung cấp cái nhìn toàn cảnh khi cho biết các khu vực như Đài Loan (Trung Quốc) và Nhật Bản đang tiếp cận một cách mềm mỏng hơn khi ưu tiên các hướng dẫn tự nguyện, trong khi Trung Quốc lại xây dựng một bộ rào chắn phức tạp để vừa quản lý vừa duy trì sức cạnh tranh.
Tại diễn đàn quốc tế New Delhi, dù 91 quốc gia đã ký tuyên bố chung kêu gọi xây dựng hệ thống AI an toàn, nhưng các nhà vận động vẫn cho là tuyên bố này còn chung chung. Song song đó, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cũng công bố thiết lập một hội đồng chuyên gia nhằm hướng tới việc quản trị công nghệ dựa trên cơ sở khoa học.
Mặc dù luật AI của Việt Nam được coi là một cột mốc quan trọng, giới phân tích cho rằng tác động thực tế sẽ phụ thuộc lớn vào thực tiễn triển khai. Phân tích từ công ty luật LNT & Partners trên tờ The Straits Times nhận định đây không phải là "lời cuối cùng" mà là một "điểm khởi đầu quyết định", giúp thiết lập trách nhiệm và quyền kiểm soát của con người làm chủ đạo.