Thủ đô không thể tiếp tục duy trì tình trạng dân cư chen chúc trong những khu nhà cũ nát, xuống cấp
Những ngày này, hàng trăm nghìn cư dân Thủ đô đang rất chú ý đến thông tin từ Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm: trong giai đoạn 2026-2045, Hà Nội dự kiến sẽ di dời và tái định cư hơn 860.000 người sinh sống trong khu vực từ Vành đai 3 trở vào. Mục tiêu chính là tái cấu trúc đô thị, mở rộng không gian xanh, giảm tải cho hạ tầng cũ kỹ và thúc đẩy phát triển bền vững lâu dài.
Từ những năm cuối thập niên 1990, thành phố đã từng đề xuất di dời dân khỏi khu phố cổ để giảm mật độ dân số và áp lực lên hệ thống hạ tầng.
Quy hoạch giãn dân không phải mới. Từ những năm cuối thập niên 1990, thành phố đã từng đề xuất di dời dân khỏi khu phố cổ để giảm mật độ dân số và áp lực lên hệ thống hạ tầng. Đến năm 2021, quy hoạch phân khu tại 4 quận nội thành cũ cũng tái khẳng định hướng đi giãn dân, nhưng các kế hoạch trước đây hầu như chưa thực hiện được do vướng mắc lớn: Làm sao đảm bảo sinh kế ổn định cho người dân – những hộ kinh doanh nhỏ lẻ, dịch vụ gia đình, nghề truyền thống vốn là nguồn sống và bản sắc cộng đồng.
Lần này, với quy hoạch mới, vấn đề được nâng tầm quy mô lớn hơn nhiều bao gồm cả tái định cư tại chỗ lẫn chuyển đến các khu đô thị mới ở Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc – nơi được đầu tư đồng bộ hạ tầng xã hội như trường học, bệnh viện, công viên. Thành phố hướng tới tầm nhìn dài hạn đến năm 2100, không chỉ giải quyết ngắn hạn mà định hình một Hà Nội đa cực, hiện đại, văn minh, thực sự là trung tâm của cả nước.
Rõ ràng, chủ trương giãn dân là cần thiết và đúng đắn. Thủ đô không thể tiếp tục duy trì tình trạng dân cư chen chúc trong những khu nhà cũ nát, xuống cấp, dễ xảy ra cháy nổ và thiếu an toàn. Việc mở rộng không gian sẽ tạo điều kiện cho phát triển hạ tầng hiện đại, bảo tồn di sản tốt hơn và nâng cao chất lượng sống.
Những căn nhà cũ, xuống cấp tại khu trung tâm phố cổ Hà Nội.
Nhưng giãn dân chỉ có thể thành công khi người dân tự nguyện rời đi, vì họ nhìn thấy tương lai tốt hơn cho mình và con cái. Và lần này TP Hà Nội đưa ra cam kết: "Người dân thuộc diện giải tỏa, di dời một phần được bố trí tái định cư tại chỗ, một phần tại các Khu đô thị mới ở các cực tăng trưởng (Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc...) được đầu tư xây dựng đồng bộ, hiện đại, đầy đủ tiện ích (trường học, bệnh viện, công viên), đảm bảo chất lượng cuộc sống tốt hơn nơi ở cũ".
Giãn dân thành công khi người dân tự nguyện dời đi
Phố cổ - nơi được biết đến là "tấc đất tấc vàng" nhưng đằng sau đó lại là những ngôi nhà cũ kỹ, hạ tầng xuống cấp, ô nhiễm, điều kiện sống của người dân thấp kém…25 năm đã trôi qua, dù mật độ dân số/m2 gấp tới 138 lần so với mật độ dân của cả nước, nhiều phố cổ trong lòng Hà Nội vẫn chưa thể thực hiện công tác bảo tồn bởi vẫn bế tắc với công tác đền bù giãn dân, bế tắc với bài toán sinh kế đi hay ở của 27.000 người dân trong diện di dời.
Những hộ dân có mặt tiền kinh doanh hoặc cho thuê mặt bằng ở các con phố cổ cho rằng việc di dời khỏi nơi đang kinh doanh sầm uất và chuyển ra tận ngoại thành mà không có phương án đảm bảo việc làm, thu nhập, đời sống hàng ngày thì chắc chắn sẽ không một ai chịu dời đi. Ngược lại, với những hộ gia đình phải chen chúc trong các con ngõ nhỏ, thoát khỏi điều kiện sống ngột ngạt bí bách là điều mà họ mong mỏi từng ngày…
Thoát khỏi điều kiện sống ngột ngạt bí bách là điều nhiều hộ dân phố cổ mong mỏi từng ngày.
Trên con phố Hàng Bông – Hàng Buồm, con hẻm hun hút nhỏ chỉ vừa 1 người đi, ngày cũng như đêm, nếu không bật điện sẽ chẳng thấy lối đi. Những căn hộ chật hẹp chỉ trên dưới 10m2 trong số nhà này đều xuống cấp. Ở đây có những căn nhà chỉ chưa đầy 10m2 nhưng có đến 2 gia đình cùng sinh sống.
Bà Nguyễn Thị Hương, sống trên phố Hàng Buồm cho biết gia đình Bà có tới 7 người của 3 thế hệ cùng chung sống trong căn hộ chưa đầy 20m2. Dù sống trong điều kiện chật hẹp bức bối, bà vẫn cho rằng dù sống khổ nhưng sẽ không di dời khỏi khu phố cổ bởi kế sinh nhai của cả nhà trông chờ cả ở đây.
Thực tế cho thấy, hơn 20 năm qua, đề án giãn dân phố cổ sang khu đô thị Việt Hưng (Long Biên) gặp trắc trở. Các khu tái định cư thiếu "độ sống", xa trung tâm, giao thông bất tiện, thiếu việc làm, thiếu chợ, thiếu không gian cộng đồng. Đời sống tinh thần và sinh kế bị đứt gãy. Sang nơi tái định cư, họ có nhà đẹp nhưng mất sinh kế, bị cắt đứt khỏi nguồn sống, buộc phải quay lại phố cũ hoặc cho thuê nhà tái định cư.
Đây chính là lý do khiến 5 block nhà chung cư phục vụ giãn dân phố cổ với quy mô cả nghìn căn hộ tại Khu đô thị Thượng Thanh được xây dựng từ 2012 trên vị trí 30ha đất vàng bám mặt đường Lý Sơn, phường Thượng Thanh, quận Long Biên đã hoàn thành nhiều năm nay vẫn không có người về ở. Xung quanh khu đô thị là cỏ dại mọc cao, rác thải vứt bừa bãi. Nhiều hạng mục đã xuống cấp, vỡ nát, nhếch nhác…
Các block nhà chung cư phục vụ giãn dân phố cổ với quy mô cả nghìn căn hộ tại Khu đô thị Thượng Thanh gần như bị bỏ hoang nhiều năm.
Theo ThS. Nguyễn Phước Thắng, Phó trưởng phòng Tổ chức Nhân sự Trường Đại học Hoà Bình: Bài toán giãn dân nội đô Hà Nội cần được nhìn lại một cách căn cơ: Không chạy theo tiến độ hình thức, không chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà đặt người dân vào trung tâm của chính sách. Để thành phố bền vững hơn, nhưng cũng phải để cuộc sống người dân tốt lên. Khi hai mục tiêu đó gặp nhau, bài toán giãn dân mới có cơ hội tìm được lời giải thực sự - sau gần ba thập kỷ loay hoay, không có lời giải.
Khu tái định cư phải là nơi đáng sống, có việc làm, có sinh kế, có sự tiếp nối văn hóa - cộng đồng
Ngày 2/2, Hà Nội đã chính thức khởi công 2 dự án khu đô thị đa mục tiêu với tổng quy mô gần 1.400ha, giúp giãn 440.000 dân nội đô. Hai khu đô thị trên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược tái thiết và phát triển Thủ đô theo hướng xanh, thông minh, hiện đại và bền vững nằm trong tầm nhìn quy hoạch 100 năm.
Siêu đô thị 700ha Bắc Thăng Long Urban City – Nhà tái định cư chất lượng tương đương nhà ở thương mại
Dự án đầu tiên là Bắc Thăng Long Urban City có quy mô gần 700 ha, nằm tại các xã Phúc Thịnh, Thiên Lộc (thuộc huyện Đông Anh cũ) và xã Mê Linh (huyện Mê Linh cũ). Chủ đầu tư là liên danh Handico, Tập đoàn Sunshine và Tập đoàn Thái Nam. Vị trí dự án này nằm giữa vành đai 3 (kết nối trực tiếp cầu Thăng Long) và vành đai 3,5 (kết nối cầu Thượng Cát). Tiến độ triển khai dự án đến 2032.
Siêu đô thị 700ha Bắc Thăng Long Urban City – Nhà tái định cư chất lượng tương đương nhà ở thương mại.
Dự án được định hướng phát triển theo mô hình đô thị xanh, sinh thái, thông minh, tham khảo từ kinh nghiệm quy hoạch của Singapore. Đại diện liên danh cho biết quỹ đất dành cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng giao thông chiếm trên 50% tổng diện tích dự án, đưa chỉ tiêu cây xanh bình quân đạt khoảng 8 m2 một người. Nguồn cung gồm nhiều loại hình nhà ở, chú trọng quỹ nhà ở di dân, nhà ở xã hội, nhà công vụ và quỹ nhà ở tạm cư chất lượng cao với mức giá phù hợp.
Dự án KĐT đa mục tiêu Bắc Thăng Long Urban City được kiến tạo cho chính sứ mệnh lịch sử. Thành phố thông minh, hài hòa giữa phát triển hiện đại với bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo và tri thức
Đặc biệt, theo chia sẻ từ phía chủ đầu tư Bắc Thăng Long Urban City sẽ là dự án chiến lược trong lộ trình tái cấu trúc không gian phát triển Thủ đô theo định hướng đa cực, đa trung tâm. Đây sẽ là khu đô thị nơi đáng sống, nơi người dân có việc làm, có sinh kế, có sự tiếp nối văn hóa - cộng đồng. Và hơn hết, chủ đầu tư cũng khẳng định nhà tái định cư tại đây sẽ có chất lượng tương đương nhà ở thương mại, giải quyết nỗi lo chất lượng nhà tái định cư khi người dân di dời.
Bắc Thăng Long Urban City không chỉ xây nhà mà sẽ tạo lập hệ sinh thái mớ. Nơi đây sẽ có các trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) để thu hút các tập đoàn đa quốc gia.
Bắc Thăng Long Urban City không chỉ xây nhà mà sẽ tạo lập hệ sinh thái mớ. Nơi đây sẽ có các trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) để thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Cùng với đó hệ thống giáo dục liên cấp, làng đại học quốc tế, bệnh viện, trung tâm thương mại, văn phòng, dịch vụ, khu triển lãm hội chợ, đấu giá, di sản chợ nổi, tổ hợp thể thao đa năng...sẽ phục vụ mọi nhu cầu đời sống của người dân khi sang chỗ ở mới.
Tổng Bí thư Tô Lâm tại lễ khởi công khu đô thị Bắc Thăng Long Urban City.
Tại lễ khởi công dự án Bắc Thăng Long Urban City, ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP Hà Nội, cho biết đây là dự án có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược tái thiết và phát triển Thủ đô theo hướng xanh, thông minh, hiện đại và bền vững. "Việc khởi công các dự án sẽ góp phần hình thành quỹ nhà ở đủ lớn, phục vụ tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, tạo tiền đề triển khai đồng bộ các dự án hạ tầng giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng điểm của Thủ đô", ông Thắng cho biết.
Khu đô thị đa mục tiêu tại khu vực xã Thư Lâm và Đông Anh quy mô 696 ha
Dự án thứ hai là khu đô thị đa mục tiêu tại khu vực xã Thư Lâm và Đông Anh của Công ty cổ phần Tập đoàn Tương Lai Sông Hồng. Khu này cách dự án Bắc Thăng Long Urban City khoảng 18 km, gần cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên.
Quy mô dự án khoảng 696 ha, gồm ba khu đất thuộc các phân khu đô thị khác nhau. Trong đó, khu đất thứ nhất rộng khoảng 360 ha, nằm trên địa bàn xã Thư Lâm, thuộc phân khu đô thị E2-3. Khu thứ hai rộng 23 ha, thuộc xã Đông Anh, phân khu đô thị XB-2. Khu đất thứ ba rộng khoảng 313 ha, cũng thuộc phân khu đô thị XB-2, tiếp giáp đường vành đai 3, đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, khu đấu giá Việt Hùng và khu di tích Cổ Loa.
Dự án có quy mô khoảng 696ha, bao gồm 3 khu đất thuộc các phân khu đô thị khác nhau, dự tính đáp ứng quy mô dân số khoảng 200.000 người.
Chủ đầu tư cho biết dự án sẽ được triển khai trong gần 4 năm, từ quý I/2026 đến quý III/2029. Công tác giải phóng mặt bằng và triển khai xây dựng được thực hiện song song nhằm sớm bố trí nhà ở định cư cho người dân.