Chợ tạm, chợ cóc nhếch nhác ở Thủ đô trước thời điểm bị dẹp bỏ
Chỉ với vài tấm bạt trải tạm, vài rổ rau, chậu cá đơn sơ, những điểm chợ cóc đã nhanh chóng hình thành trên vỉa hè, đầu ngõ. Người dân ghé mua trong chốc lát, nhiều người tranh thủ dừng xe vài phút trước giờ làm, tạo nên nhịp buôn bán quen thuộc mỗi buổi sáng hay giờ tan tầm.
Dù đã trải qua nhiều đợt ra quân, kiểm tra của lực lượng chức năng, chợ cóc vẫn tồn tại dai dẳng và vẫn có khách. Sự tiện lợi, giá cả rẻ và thói quen tiêu dùng khiến những khu chợ tự phát này tiếp tục “sống khỏe” giữa lòng đô thị.
Thực tế ấy đặt ra bài toán không đơn giản: khi nhu cầu của người dân còn lớn, chợ cóc chưa dễ biến mất. Tuy nhiên, việc duy trì các điểm họp chợ tự phát cũng kéo theo nhiều hệ lụy về trật tự đô thị, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường, buộc thành phố phải tính đến những giải pháp căn cơ hơn thay vì chỉ dẹp bỏ đơn thuần.
Giá rẻ, gần nhà: Lợi thế khiến chợ cóc chưa dễ “xóa sổ”
UBND Tp.Hà Nội vừa ban hành kế hoạch giải tỏa 231 chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát trên địa bàn thành phố. Trong đó, 75 chợ cóc nhóm 1 sẽ được xử lý trong tháng 1/2026.
Ghi nhận của PV Người Đưa Tin trong những ngày vừa qua tại các chợ thuộc nhóm 1 cho thấy, tình trạng họp chợ từ sáng đến tối trên vỉa hè vẫn diễn ra, lòng đường bị chiếm dụng làm nơi buôn bán.
Một buổi sáng giữa tháng 1, tại ngõ nhỏ trên phố Trần Quốc Vượng, không gian vốn yên ắng nhanh chóng trở nên nhộn nhịp. Dọc theo mép tường là những tấm bạt cũ trải sát đất, trên đó bày la liệt rau cải, hành, cà chua; vài thùng xốp đựng cá tươi, thịt được đặt gọn gàng sát lối đi. Người mua ghé lại rất nhanh, dựng xe máy lựa vài món cần thiết rồi rời đi, nhường chỗ cho lượt khách tiếp theo. Các giao dịch diễn ra chớp nhoáng nhưng liên tục, tạo nên nhịp buôn bán quen thuộc mỗi buổi sớm.
Phố Trần Quốc Vượng (phường Cầu Giấy), các sạp hàng bày bán khắp nơi tạo nên chợ cóc. Hoạt động mua bán chiếm dụng vỉa hè và lòng đường, phương tiện dừng, đỗ tùy tiện, gây cảnh nhốn nháo thường xuyên tại đây.
Một tiểu thương bán rau cho biết đã ngồi ở đây hơn chục năm, từ khi con còn nhỏ. “Biết là thành phố sắp xóa chợ tạm nên ngày nào cũng thấp thỏm. Nhưng bảo chuyển vào chợ thì tiền thuê sạp, tiền điện nước tôi không kham nổi. Ở đây, mỗi sáng bán được vài trăm nghìn, đủ lo bữa cơm gia đình là mừng rồi”, bà nói.
Các sạp hàng kinh doanh rau xanh, hoa quả, thịt, cá và nhiều mặt hàng thực phẩm khác được bày bán nhếch nhác dọc tuyến đường, kéo dài liên tục và chiếm dụng gần như toàn bộ phần vỉa hè dành cho người đi bộ.
Ở phía đầu ngõ, một bạn sinh viên tranh thủ ghé mua vài quả cà, mớ rau muống trước giờ đi học chia sẻ: “Tôi chỉ mua đồ lặt vặt cho bữa tối. Vào chợ lớn thì xa, gửi xe mất thời gian, còn siêu thị thì giá có chênh lệch và mua ít cũng bất tiện. Chợ trong ngõ tiện, nhanh, giá lại vừa túi tiền, nên sáng nào tôi cũng ghé qua”.
Một góc tại ngõ 199 Hồ Tùng Mậu (phường Từ Liêm, Hà Nội), lối đi vốn không rộng bắt đầu chật kín bởi những tấm bạt trải sát tường.
Tương tự, ghi nhận tại một con ngõ nhỏ trên phố Hồ Tùng Mậu, hoạt động mua bán cũng diễn ra đều đặn. Không có ranh giới rõ ràng của một khu chợ, vài gánh hàng rong nối tiếp nhau dọc theo lối đi, chiếm một phần đường và vỉa hè. Người bán và người mua phần lớn đã quen biết từ lâu, chỉ cần nhìn nhau gật đầu là hiểu. Nhiều cuộc mua bán diễn ra nhanh đến mức chẳng cần mặc cả.
Một tiểu thương gắn bó với khu chợ tự phát trên phố nhiều năm cho biết, việc buôn bán nhỏ lẻ ở chợ cóc là nguồn thu nhập chính của cả gia đình. “Mỗi ngày lời lãi chẳng được bao nhiêu, nhưng đủ nuôi con ăn học. Giờ nghe tin sắp dẹp chợ, chúng tôi không biết rồi sẽ bán ở đâu”.
Người bán bày hàng hóa tràn lan, lấn chiếm lòng đường, người mua dừng xe tùy tiện để lựa chọn và mua hàng hóa, khiến khu vực luôn trong tình trạng lộn xộn, mất trật tự.
Về phía người mua, sự tiện lợi và chi phí thấp vẫn là lý do khiến chợ cóc giữ chân được khách. Một người đàn ông sống trong khu tập thể gần đó cho biết, mỗi ngày ông chỉ mua vài món phục vụ bữa cơm gia đình. “Giá ngoài này mềm hơn một chút, lại gần nhà, ghé vài phút là xong. Đi chợ lớn thì xa, mất thời gian, còn siêu thị mua lặt vặt cũng không hợp”, ông chia sẻ, tay xách túi rau vội vã rời đi.
Theo ghi nhận, phần lớn tiểu thương tại các chợ cóc đều là lao động lớn tuổi, phụ nữ trung niên, ít vốn, ít kỹ năng nghề nghiệp. Việc chuyển sang kinh doanh tại các chợ truyền thống hay trung tâm thương mại không hề đơn giản do chi phí thuê quầy sạp cao, quy định khắt khe và lượng khách không ổn định.
Không chỉ là chuyện buôn bán, mà là bài toán quản lý đô thị
Dù đáp ứng nhu cầu mua bán tiện lợi của một bộ phận người dân, chợ cóc, chợ tạm vẫn được xác định là hình thức kinh doanh không phù hợp với yêu cầu quản lý đô thị hiện nay. Việc xóa bỏ các điểm họp chợ tự phát xuất phát từ những hệ lụy ngày càng rõ về giao thông, môi trường và an toàn thực phẩm.
Ghi nhận tại nhiều khu dân cư ở Hà Nội, không ít chợ cóc chiếm trọn vỉa hè, thậm chí tràn xuống lòng đường, khiến giao thông giờ cao điểm thường xuyên ùn ứ. “Buổi sáng đi làm qua đây rất mệt, xe máy phải lách từng chút vì người bán, người mua đứng kín. Chỉ cần dừng mua hàng là tắc cả đoạn”, anh Nguyễn Văn T. (Từ Liêm) phản ánh.
Chợ cóc chiếm dụng vỉa hè, khiến người đi bộ phải xuống lòng đường. Giờ cao điểm, dòng xe máy len lỏi qua những điểm họp chợ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.
Bên cạnh ùn tắc, vấn đề vệ sinh môi trường cũng là nguyên nhân khiến nhiều người dân đồng tình với việc dẹp chợ tạm. Theo chị Lê Thu H. (Cầu Giấy), sau mỗi buổi họp chợ, rác thải, nước bẩn từ việc sơ chế cá, thịt thường đọng lại ngay trước cửa nhà dân. “Có hôm nắng nóng, mùi bốc lên rất khó chịu, ruồi muỗi nhiều, trẻ con rất dễ bị bệnh”, chị nói.
Sau khi chợ tan, rác thải, nước bẩn từ việc sơ chế thực phẩm còn sót lại trên vỉa hè. Đây là một trong những lý do khiến người dân mong muốn thành phố sớm có giải pháp quản lý chợ tạm hiệu quả hơn.
Ngoài ra, các điểm buôn bán tự phát cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm khi hàng hóa không được kiểm soát nguồn gốc, bảo quản trong điều kiện nắng mưa thất thường. “Giá rẻ thật nhưng nhìn cách bày bán dưới đất, sát mặt đường thì cũng lo cho sức khỏe”, một người dân sống gần chợ tạm trên địa bàn phường Hoàng Mai chia sẻ.
Cần lộ trình phù hợp
Thay vì phản ứng gay gắt, nhiều tiểu thương cho biết họ hiểu chủ trương lập lại trật tự đô thị và sẵn sàng chấp hành. Điều khiến họ trăn trở không phải là việc dẹp chợ, mà là sau đó họ sẽ buôn bán ở đâu để tiếp tục nuôi sống gia đình.
Trước thông tin chợ cóc sắp bị xóa bỏ, nhiều người thừa nhận lo lắng nhưng chưa biết phải xoay xở sinh kế ra sao nếu không còn được buôn bán tại đây.
Chia sẻ với phóng viên, bà Phan Thị H., người có hơn 20 năm thực phẩm tại cuối con ngõ Phố Dịch Vọng, cho rằng các mô hình chợ hiện đại không phù hợp với tiểu thương nhỏ lẻ.
“Chúng tôi không đủ vốn để thuê sạp trong trung tâm thương mại hay chợ lớn. Chỉ cần thành phố bố trí những khu bán hàng ngoài trời, có mái che, nền sạch sẽ, phí thấp là người bán sẵn sàng vào ngay, vừa gọn gàng lại không ảnh hưởng giao thông”, bà H. nói.
Cùng mong muốn đó, một tiểu thương bán đồ khô cùng tuyến phố, bày tỏ: “Nếu không được bày hàng ra vỉa hè, chúng tôi chấp nhận thu toàn bộ vào trong mặt bằng đang thuê. Chỉ mong được linh hoạt trong khung giờ và không bị cấm tuyệt đối, bởi mỗi sạp hàng nhỏ là nguồn thu duy nhất của cả gia đình”.
Dẹp chợ cóc là yêu cầu tất yếu trong quá trình xây dựng đô thị văn minh. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cần song hành với các chính sách hỗ trợ, bố trí điểm buôn bán hợp pháp để người lao động không bị đứt gãy sinh kế.
Dễ nhận thấy, phần lớn tiểu thương đều có ý thức tuân thủ quy định, sẵn sàng thu gọn hàng hóa, giữ gìn vệ sinh và trật tự đô thị. Điều họ kỳ vọng là một phương án triển khai có bước đi phù hợp, tránh gây xáo trộn đột ngột cuộc sống.
Theo nhiều ý kiến, một thành phố phát triển bền vững không chỉ được đo bằng những tuyến phố thông thoáng, mà còn ở cách chính quyền đồng hành, chia sẻ để người lao động nhỏ lẻ có cơ hội tiếp tục mưu sinh và thích ứng với thay đổi.
Theo kế hoạch vừa được UBND Tp.Hà Nội ban hành, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành giải tỏa 75 "chợ cóc" và điểm kinh doanh tự phát thuộc nhóm 1 trước ngày 30/1/2026, trong đó các điểm chợ lấn chiếm lòng đường, vỉa hè được xác định là những "điểm nóng" ảnh hưởng đến an toàn giao thông và trật tự văn minh đô thị.
Đây mới chỉ là nhóm 1 trong tổng số 231 chợ cóc và điểm kinh doanh tự phát được Hà Nội phân loại theo lộ trình dẹp bỏ đến năm 2027. Nhóm 2 và nhóm 3 sẽ dần được xử lý trong các mốc thời gian tiếp theo, nhằm góp phần xây dựng Thủ đô "sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn - thân thiện.
Các nhóm "chợ cóc" trong diện giải tỏa:
Nhóm 1 bao gồm các “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn giao thông và trật tự đô thị, yêu cầu hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/1/2026.
Nhóm 2 là các “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát có dưới 50 hộ kinh doanh, dự kiến hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/6.
Nhóm 3 gồm các điểm kinh doanh tự phát có quy mô từ 50 đến 100 hộ, theo lộ trình sẽ hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/12.
Nhóm 4 là các “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát có trên 100 hộ kinh doanh, tồn tại trong thời gian dài và mang tính chất phức tạp, thời hạn hoàn thành giải tỏa được xác định trước ngày 30/6/2027. Theo thống kê, tổng số “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát thuộc 4 nhóm này là 231 điểm.