Ngày 22-4, hội thảo "Kinh tế cuối tuần: Tiềm năng và động lực tăng trưởng mới của TP HCM sau hợp nhất" do Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM (HIDS) và Sở Du lịch TP HCM tổ chức đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia.
Nâng tầm kinh tế cuối tuần
Theo Sở Du lịch TP HCM, xét dưới góc độ kinh tế, cuối tuần không chỉ là khoảng thời gian nghỉ ngơi mà còn là thời điểm nhu cầu chi tiêu, giải trí, giao lưu xã hội và trải nghiệm cá nhân tăng cao. Ở nhiều đô thị lớn trên thế giới, giai đoạn này đã được tổ chức thành một "trục vận hành" riêng, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng dịch vụ và tạo việc làm. Vì vậy, kinh tế cuối tuần được xem là cách tiếp cận mới nhằm tái cấu trúc hoạt động kinh tế đô thị.
TP HCM là đô thị có quy mô dân số lớn, thu nhập bình quân không ngừng cải thiện, đặc biệt tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh. Tuy nhiên, khả năng "giữ lại chi tiêu" trong nội đô vào dịp cuối tuần vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Một tiết mục biểu diễn trong show nghệ thuật của Vietcharm ở TP HCM đang thu hút du khách trong nước và quốc tế. Ảnh: LÊ TỈNH
Theo TS Nguyễn Lưu Bảo Đoan (Đại học Kinh tế TP HCM), kinh tế cuối tuần không đơn thuần là mở rộng hoạt động ban đêm, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện nhịp sống đô thị. Trong đó, không gian lao động thu hẹp, nhường chỗ cho không gian tiêu dùng, giải trí và tái tạo sức lao động của các hộ gia đình. Ông dẫn một báo cáo phân tích dữ liệu điều tra doanh nghiệp năm 2024 cho thấy các ngành bán lẻ và dịch vụ ăn uống chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấu việc làm của kinh tế cuối tuần tại TP HCM. Trong khi các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao chiếm tỉ lệ khá khiêm tốn.
TS Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch, nhận định sau quá trình hợp nhất, không gian phát triển mới của TP HCM đã hình thành một cấu trúc phát triển mới, mang tính bước ngoặt. Cấu trúc này bao gồm lõi đô thị trung tâm, không gian công nghiệp - sáng tạo, vùng sinh thái ven sông, khu vực nông nghiệp ngoại vi và trục biển đảo nghỉ dưỡng. Điều này tạo điều kiện để TP HCM chuyển từ mô hình điểm đến đơn cực sang mô hình siêu đô thị du lịch đa trung tâm, nơi "các lớp trải nghiệm" có thể kết nối và tổ chức liên hoàn trong một chu kỳ tiêu dùng cuối tuần. "TP HCM không chỉ là trung tâm du lịch mà còn là hệ sinh thái tiêu dùng đô thị với mật độ thị trường rất lớn. Trong bối cảnh này, du lịch cuối tuần không nên được xem là phân khúc phụ trợ mà phải là cơ chế chiến lược, trong đó du lịch đóng vai trò kích hoạt dòng khách, còn tiêu dùng đô thị đóng vai trò khuếch đại giá trị kinh tế" - TS Dương Đức Minh nhấn mạnh.
Cần chắt lọc kinh nghiệm quốc tế
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Võ Anh Tài, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Du lịch Sài Gòn (Saigontourist Group), cho rằng phát triển kinh tế cuối tuần là cần thiết, bởi đây là "khung thời gian vàng" để kích cầu tiêu dùng hiệu quả nhất.
Khi được tổ chức bài bản, kinh tế cuối tuần có thể chuyển dịch hành vi tiêu dùng từ "đi - về trong ngày" sang "ở lại - trải nghiệm", qua đó gia tăng đáng kể mức chi tiêu của du khách. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các điểm đến cạnh tranh ngày càng gay gắt. "Thành phố không chỉ cần thu hút khách đến mà phải giữ được khách ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn" - ông Tài nhấn mạnh.
Theo ông Tài, kinh tế cuối tuần không phải là một hoạt động bổ sung mà là cấu phần chiến lược trong mô hình tăng trưởng mới của TP HCM mở rộng. Để phát huy hiệu quả, cần xây dựng cấu trúc phát triển theo 3 trục chiến lược. Trong đó, lõi đô thị trung tâm (khu vực hiện hữu và Thủ Thiêm) đóng vai trò là trung tâm trải nghiệm cao cấp, nơi tập trung các hoạt động văn hóa, sự kiện ẩm thực, mua sắm và kinh tế ban đêm. Đây là khu vực tạo dòng khách và dẫn dắt xu hướng tiêu dùng. Hành lang phía Bắc và Đông Bắc kết nối khu vực Bình Dương (cũ) có thể phát triển các tổ hợp thương mại, giải trí, hội nghị và du lịch công nghiệp. Trong khi đó, hành lang sinh thái - biển kết nối Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) và Cần Giờ sẽ là không gian nghỉ dưỡng, du lịch biển và trải nghiệm thiên nhiên, giúp kéo dài thời gian lưu trú lên 2-3 ngày hoặc hơn. "Ba trục này nếu được kết nối hiệu quả sẽ hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh ở quy mô siêu đô thị, điều mà rất ít thành phố trong khu vực có được" - ông Tài phân tích.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần những giải pháp mang tính đột phá, thay vì cải tiến nhỏ lẻ. Trọng tâm là phát triển các sản phẩm mang tính biểu tượng có khả năng thu hút và giữ chân du khách, như du lịch đường sông kết hợp ẩm thực - nghệ thuật, lễ hội ánh sáng quy mô lớn hoặc các tổ hợp giải trí tích hợp.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế ban đêm thông qua cơ chế thí điểm linh hoạt, cho phép mở rộng giờ hoạt động và thử nghiệm các mô hình giải trí, nghệ thuật, dịch vụ mới. "Cần xây dựng nền tảng số tích hợp cho toàn bộ hệ sinh thái kinh tế cuối tuần. Một "super app" có thể giúp du khách lên kế hoạch, đặt dịch vụ, di chuyển, thanh toán và cá nhân hóa trải nghiệm theo thời gian thực" - ông Võ Anh Tài đề xuất.
Ở góc độ chính sách, ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng không có một mô hình chuẩn duy nhất để phát triển kinh tế cuối tuần. Thay vào đó, cần chắt lọc kinh nghiệm quốc tế một cách linh hoạt. Theo đó, Việt Nam có thể học Thái Lan về quy mô tổ chức không gian tiêu dùng, học Trung Quốc về vai trò điều phối mạnh mẽ của chính quyền, học Singapore về chất lượng trải nghiệm và học Hàn Quốc về sáng tạo trong khai thác văn hóa, không gian công cộng. "Quan trọng là không sao chép máy móc mà phải phù hợp với điều kiện thực tiễn của TP HCM. Khi đó, kinh tế cuối tuần sẽ trở thành động lực quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và định vị thành phố trên bản đồ các đô thị năng động trong khu vực" - ông Thành nhấn mạnh.
Vai trò truyền thông rất lớn
Phát biểu tại hội thảo, Nhà báo - TS Tô Đình Tuân, Tổng Biên tập Báo Người Lao Động, cho rằng kinh tế cuối tuần của TP HCM còn dư địa rất lớn nếu được tổ chức bài bản. Theo ông, mỗi năm có 52 tuần, chỉ cần thành phố duy trì đều đặn 52 sự kiện cuối tuần đã có thể tạo ra thay đổi rất lớn.
Trong không gian phát triển mới, TP HCM có thể bố trí đến 3 khu vực tổ chức chính gồm trung tâm thành phố, Bình Dương (cũ) và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), tức tổng cộng 156 sự kiện mỗi năm. Nếu tiếp tục nhân rộng ra nhiều địa điểm khác, quy mô sẽ còn lớn hơn, có thể lên đến 468 sự kiện/năm - một con số không hề nhỏ. Xét về hiệu quả kinh tế, giả sử nếu mỗi sự kiện mang về khoảng 1 tỉ đồng thì tổng thu có thể lên tới 468 tỉ đồng/năm. Khi quy mô tăng lên, trung bình mỗi sự kiện có thể đạt 10 tỉ đồng, nâng tổng nguồn thu lên khoảng 4.680 tỉ đồng, đóng góp đáng kể cho kinh tế thành phố và cả nước.
"Vai trò của cơ quan báo chí cũng là yếu tố rất quan trọng đối với phát triển kinh tế cuối tuần, trước hết là trong công tác thông tin, truyền thông với mạng lưới báo điện tử, các kênh mạng xã hội tạo sức lan tỏa rất lớn. Riêng Báo Người Lao Động có 24 kênh mạng xã hội, mỗi năm đạt từ 2 - 2,3 tỉ lượt tương tác và hướng tới 3 tỉ lượt trong các năm tới. Thông tin về kinh tế cuối tuần không chỉ đến với độc giả TP HCM, trong nước mà còn lan tỏa ra quốc tế thông qua các ấn phẩm ngoại ngữ", Nhà báo - TS Tô Đình Tuân chia sẻ.
Cũng theo Nhà báo - TS Tô Đình Tuân, kinh tế cuối tuần cần gắn chặt với phát triển công nghiệp văn hóa, tức không chỉ dừng ở mua sắm hay ẩm thực mà phải mở rộng sang các lĩnh vực như lễ hội, âm nhạc, điện ảnh, thậm chí cả game. Nếu được tổ chức hiệu quả, đây sẽ là nguồn thu lớn, đồng thời nâng cao đời sống tinh thần cho người dân. Tuy nhiên, các hoạt động không thể triển khai riêng lẻ mà cần có sự chỉ đạo, điều hành thống nhất của thành phố, tạo sức mạnh tổng hợp. Khi đó, mục tiêu phát triển kinh tế cuối tuần của TP HCM là hoàn toàn khả thi và có thể bứt phá mạnh mẽ.