Những ngày này, tại xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi, không khí trên các khu vườn sâm dưới tán rừng nguyên sinh trở nên nhộn nhịp hơn. Sau nhiều tháng "ngủ đông", từng mầm sâm Ngọc Linh bắt đầu nhú lên khỏi lớp đất ẩm, vươn cuống, bung những chiếc lá non xanh mướt.
Măng Ri từ lâu được xem là "thủ phủ" của sâm Ngọc Linh, với hàng chục nghìn hecta trồng dưới tán rừng. Đối với đồng bào Xơ Đăng, cây sâm không chỉ là nguồn sinh kế mà còn là "báu vật" gắn liền với đời sống và văn hóa của cộng đồng.
Những năm gần đây, việc liên kết giữa người dân và doanh nghiệp giúp hoạt động trồng, chăm sóc và bảo vệ sâm ngày càng bài bản, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững từ loại dược liệu quý này.
Theo kinh nghiệm của người trồng, mỗi năm sâm Ngọc Linh trải qua ba giai đoạn sinh trưởng rõ rệt. Từ tháng 11 đến tháng 1 là thời kỳ ngủ đông, cây rụng lá, dồn dinh dưỡng về củ. Bước sang tháng 2 và 3, cây "thức giấc", bắt đầu mọc cuống, ra lá và hình thành hoa, đồng thời những hạt giống từ vụ trước cũng nảy mầm, mở đầu mùa trồng mới.
Giai đoạn sâm bật mầm được xem là thời điểm quan trọng nhất trong năm. Theo anh A Đức (thôn Đắk Viên, xã Măng Ri), khi cây vừa nhú lên, chỉ cần mưa lớn hoặc cành cây rơi trúng cũng có thể làm gãy cuống, hư lá.
Theo anh Đức, một năm cây chỉ phát triển một lá và không thể mọc lại.
Cũng vì vậy, vào thời điểm này, người trồng sâm gần như "ăn ngủ cùng rừng". Các vườn sâm được kiểm tra thường xuyên, mái che được gia cố để hạn chế tác động của thời tiết. Ngoài ra, từng chùm hạt cũng được bọc lại để tránh côn trùng phá hoại.
"Ngoài ra, tụi tôi còn bọc từng chùm hạt lại để tránh côn trùng phá hoại. Làm sâm cực nhưng nhìn cây lớn lên từng ngày, ai cũng thấy đáng", anh Đức nói.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, sâm Ngọc Linh còn góp phần giữ rừng, giữ đất và tạo sinh kế ổn định, giúp người dân gắn bó lâu dài với núi rừng.
Ông Phạm Xuân Quang - Chủ tịch UBND xã Măng Ri, nhờ cây sâm Ngọc Linh, nhiều bà con địa phương đã vươn lên làm giàu chân chính. Từ chỗ sản lượng sâm thấp, chủ yếu bán dạng tự nhiên nên giá trị chưa cao, địa phương đã bắt đầu hướng đến mục tiêu chế biến sâu ngay tại địa phương, sâm Ngọc Linh sẽ trở thành sản phẩm chủ lực, vươn xa ra thị trường.
"Măng Ri xác định phát triển dược liệu gắn với bảo tồn rừng. Xã hỗ trợ bà con mở rộng diện tích, xây dựng đề án nâng cao thương hiệu và giá trị sâm Ngọc Linh, hướng đến trung tâm dược liệu của tỉnh", ông Quang nói.