Chuyên gia cho biết khó phân biệt hàng hóa của người bán ve chai hiện nay nên rất khó để tính thuế.
Mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản gửi cho Bộ Tài chính để góp ý dự thảo nghị định hướng dẫn một số điều của Luật Quản lý thuế.
Trong đó có một số nội dung đề xuất đáng chú ý là cho phép doanh nghiệp, tổ chức khi mua phế liệu có trách nhiệm kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, để hiểu đề xuất này có phù hợp về mặt chính sách thuế không thì cần hiểu rằng, về mặt quy định, có thể phân biệt nghiệp vụ thuế khi bán phế liệu thành các trường hợp cụ thể sau:
Trường hợp 1: Nếu người dân có phế liệu, thuộc tài sản của cá nhân bán ra, thì thuộc đối tượng không chịu thuế.
Trường hợp 2: Nếu người dân đi lượm nhặt phế liệu về rồi bán lại, cũng thuộc đối tượng không chịu thuế.
Khi doanh nghiệp thu mua của những đối tượng này, sẽ không được người dân xuất hóa đơn, mà chỉ có thể lập bảng kê thu mua hàng hóa để được tính vào chi phí. Hay nói chính xác, những trường hợp này không thuộc trường hợp phải nộp thuế khi bán ra.
Trường hợp 3: Người thu mua lại từ nhiều nguồn, như mua của người dân, mua của người đi lượm nhặt, thậm chí mua của các bên đã thu mua trước đó về để bán lại thì phải đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế và nộp thuế theo quy định.
Tuy nhiên, ông Tuấn cho biết vấn đề là liệu doanh nghiệp có phân biệt được doanh nghiệp đang mua của người dân thuộc trường hợp nào trong 3 trường hợp trên, để thực hiện nộp thuế thay cho họ?
Thậm chí như trong trường hợp thứ 2, trên thực tế, người dân vừa đi lượm nhặt đồng thời cũng mua từ người khác rồi bán lại cho doanh nghiệp hoặc bán cho các chủ vựa ve chai, để các chủ vựa này bán lại cho doanh nghiệp.
“Khi xét về nghĩa vụ thuế, người dân phải tách ra, phần tự lượm nhặt bán ra thuộc trường hợp không nộp thuế. Nhưng với phần mua đi bán lại thì phải nộp thuế, bởi bản chất là họ đang kinh doanh, trừ trường hợp doanh thu hàng năm dưới 1 tỷ đồng”, ông Tuấn phân tích.
Ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas
Theo chuyên gia, với đề xuất của VCCI có 2 trở ngại lớn:
Thứ nhất, nếu doanh nghiệp mua hàng của người mua đi bán lại, thì đối tượng này thuộc trường hợp phải đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế, xuất hóa đơn và nộp thuế theo quy định như những người đang kinh doanh khác. Liệu doanh nghiệp có phân biệt được người sản phẩm tự lượm nhặt bán ra, hay sản phẩm được mua về bán ra để thu thuế cho đúng?
Thứ hai, theo quy định, doanh thu dưới 1 tỷ đồng sẽ được miễn thuế, vậy khi doanh nghiệp đã khấu trừ thuế và nộp thay, thì liệu người bán có được xử lý hoàn thuế như hướng dẫn của nghị định 68/2026/NĐ-CP.
Ông Tuấn cho rằng việc VCCI đề xuất cho phép tổ chức ký hợp đồng thu mua phế liệu được khai và nộp thuế thay cho cá nhân, xét về mặt chính sách thuế là khó thực hiện và cũng không công bằng với những người kinh doanh khác khi họ phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và hóa đơn.
Tuy nhiên, ông cho biết nếu đề xuất của VCCI đưa ra có thể hỗ trợ giải quyết vấn đề môi trường, thì đề xuất đó đáng để cân nhắc. Khi đó, chúng ta chấp nhận một phần nào đó còn chưa hoàn thiện trong chính sách thuế để đạt được mục tiêu lớn hơn là vấn đề môi trường.
Ước tính ở nước ta có khoảng gần 3 triệu người đang làm việc trong ngành thu gom rác thải phi chính thức.
Trong đề xuất gửi Bộ Tài chính, VCCI cho rằng, đặc thù của ngành nghề kinh doanh này là các cá nhân nhỏ lẻ, trình độ hiểu biết pháp luật hạn chế, các cá nhân này thường lo ngại về các rủi ro liên quan đến nghĩa vụ thuế và gặp khó khăn trong đáp ứng các yêu cầu về xuất hóa đơn và kê khai nghĩa vụ thuế (nếu phát sinh).
Thực tế này đang gây khó khăn cho các bên tham gia vào thị trường này trong việc tuân thủ nghĩa vụ thuế, trong đó có cả cơ quan quản lý.
Với cá nhân làm ve chai, đồng nát, cá nhân, hộ kinh doanh luôn đối mặt với rủi ro không tuân thủ quy định về thuế và hóa đơn, nhưng lại không có khả năng khắc phục. Kết quả, các cá nhân này thường ưu tiên bán cho các làng nghề phi chính thức.
Về phía doanh nghiệp, theo VCCI, rất khó thu mua nguồn phế liệu trong nước để sản xuất sản phẩm tái chế. Trong bối cảnh các yêu cầu cao hơn về tiêu chí tỷ lệ tái chế trong sản phẩm diễn ra ở cả trong nước và thị trường quốc tế, các doanh nghiệp sẽ mất đi nhiều đơn hàng có giá trị lớn và về lâu dài là cả ngành công nghiệp tái chế. Đối với quản lý nhà nước, cơ quan thuế gặp khó trong việc thu thuế từ lĩnh vực này.
Đồng thời, nguồn phế liệu trong nước không được tái chế hiệu quả, gây lãng phí tài nguyên và ô nhiễm môi trường.
Vì vậy, để tạo thuận lợi cho sự phát triển của ngành công nghiệp tái chế và nền kinh tế tuần hoàn, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo là Bộ Tài chính bổ sung quy định: Tổ chức ký hợp đồng thu mua phế liệu có trách nhiệm kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ.