Có một sự thật hơi “ngược đời”, nếu sống đủ lâu trong thành phố: Càng ở lâu, càng ít mơ về một chiếc ô tô.
Không phải vì ô tô mất giá. Cũng không hẳn vì người ta không đủ khả năng. Chỉ là, khi người ở phố nhìn mọi thứ theo cách thực tế hơn: Một món đồ có thể rất đáng tiền, nhưng chưa chắc đáng để mang về trong bối cảnh mình đang sống.
Ở quê, chiếc ô tô là lời hứa cho những hành trình: Cuối tuần chạy một mạch lên Đà Lạt, ghé resort, thích là đi, mệt là về. Không cần nghĩ nhiều. Đường dài nhưng thoáng, thời gian là của mình.
Khi có một chiếc ô tô, cả gia đình cũng dễ dàng cùng nhau đi du lịch. Ảnh minh họa.
Nhưng ở thành phố, cũng là quãng đường đó, chỉ cần đặt vào khung giờ cao điểm , nó biến thành một câu chuyện khác hoàn toàn. 10km không còn là 10km, mà là một tiếng đồng hồ. Một ngã rẽ lỡ tay không còn là chuyện nhỏ, mà là một vòng quay lại đủ để mất thêm 15 phút. Và mỗi lần dừng xe không phải là dừng lại, mà là bắt đầu một bài toán khác: Đỗ ở đâu, bao nhiêu tiền, có được phép hay không?
Thế nên, câu chuyện không còn là “có nên mua ô tô không”, mà là: Với quãng đường mình đi mỗi ngày, với nhịp sống mình đang có, thì cái gì khiến mình bớt mệt hơn?
Và trong rất nhiều trường hợp, câu trả lời lại không phải là ô tô.
Khi “có xe” đồng nghĩa với việc phải nghĩ nhiều hơn
Trúc Ly sống ở khu vực Global City, một nơi mà nếu nhìn trên bản đồ, mọi thứ đều có vẻ rất lý tưởng: Đường rộng, quy hoạch mới, không gian thoáng. Nhưng quyết định không mua ô tô.
“Vợ chồng mình đi chung một chiếc xe máy hơn chục năm rồi,” Ly nói, giọng rất bình thản, như kể về một thói quen đã thành nếp. “Không phải không thích ô tô. Nhưng mà thấy nó… cực quá”.
Cái “cực” ở đây không phải là chuyện lái xe, mà là những thứ đi kèm.
“Không có chỗ đậu xe. Đoạn đường từ nhà đến chỗ làm thì không tiện để đi ô rô. Nhiều khi quẹo lố một ngã tư là phải đi vòng lại xa ơi là xa. Xe máy dễ xử hơn!”.
Một chi tiết nhỏ, nhưng đủ để hiểu cách hai loại phương tiện này tạo ra hai trạng thái sống khác nhau: Một bên là linh hoạt, một bên là bị ràng buộc.
Đến giờ cao điểm, có hôm kẹt cứng lại, không thể di chuyển. Ảnh minh họa.
“Ở khu mình, đường nhìn thì rộng, thênh thang. Nhưng sáng đi làm là cao điểm, chiều về cũng cao điểm. Ra tới trung tâm là bắt đầu mệt. Có chỗ đậu xe thì giá rất cao. Đi ăn uống hay mua gì cũng thấy bất tiện.” Rồi đến chi phí nuôi xe, thứ mà ai cũng biết, nhưng chỉ khi đứng trong nó mới thấy rõ: “Tiền xăng, tiền bảo dưỡng, tiền gửi xe… cảm giác nó là chi phí chết. Tháng nào cũng có, mà không dùng thì vẫn phải trả.”
Và cái giá lớn nhất, có lẽ không phải là tiền, Ly tiếp tục chia sẻt: “Lái xe phải canh đủ thứ: Canh đường, canh người, canh xe khác. Trong khi nếu cần thì mình gọi taxi công nghệ, vừa rẻ hơn, vừa đỡ mệt.”
“Sáng mình cần đi nhanh tới cơ quan. Chứ đi ô tô chắc lết qua 10 kiếp mới tới”, cô chốt lại.
Gia đình Ly chỉ thực sự nghĩ đến ô tô khi có nhu cầu đi xa. Khi đó, việc không sở hữu xe riêng không còn là trở ngại, vì thuê xe luôn là một phương án sẵn có, miễn là có người cầm lái. Bài toán di chuyển, theo cách đó, trở nên nhẹ đầu hơn rất nhiều: dùng khi cần, trả khi xong, không mang theo những chi phí và ràng buộc mỗi ngày.
“Khi nào đi xa thì thuê xe 3-4 ngày, chồng tự lái. Còn bình thường thì vẫn xe máy hoặc xe công nghệ. Có con đi cùng, hoặc chắc chắn không kẹt, đi xa tầm 20km thì mới đi ô tô”, cô nói.
Trong cách lựa chọn này, ô tô không biến mất. Nó chỉ được đặt về đúng vị trí của nó: Một phương tiện phục vụ nhu cầu cụ thể, thay vì một tài sản phải sở hữu bằng mọi giá.
Còn Trần Thảo, từ Hà Nội vào TP.HCM, lại chọn không bước vào “đường đua sở hữu ô tô” ngay từ đầu.
“Chị không muốn mua ô tô,” cô nói, không vòng vo.
Lý do không phải là một cú “ngộ ra” nào, mà là tổng hợp của nhiều thứ nhỏ.
“Chị có gia đình nhưng chưa có con. Nhu cầu đi lại trong thành phố không nhiều. Với lại chị không rành đường, thú thật từ ngày ở Hà Nội vào chỉ đi từ nơi ở đến chỗ làm thôi, không nhớ đường và cũng không biết chỗ gửi xe. Giờ mà sắm ô tô thì rất bất tiện. Và cũng nói thật, cũng không có dư tiền để mua,” cô cười, “nên lại càng thấy không cần thiết”.
Ảnh minh họa.
Trần Thảo là kiểu người rất hiểu rõ mình cần gì và không cần gì. Không phải cái gì người khác coi là tiện nghi, mình cũng phải mang về.
Khi mua ô tô ở thành phố rồi mới hiểu: Dùng được hay không là chuyện khác
Nếu như với Ly, ô tô là thứ chỉ xuất hiện khi thật sự cần, còn với Thảo, việc không mua ngay từ đầu đã là một lựa chọn rõ ràng, thì vẫn có một trường hợp khác: Những người đã sở hữu xe, nhưng đời sống thực tế lại không vận hành theo cách mà họ từng hình dung; thì Thu Hường nằm ở chính điểm giao đó, nơi quyết định mua đã được đưa ra, nhưng câu chuyện sử dụng lại mở ra theo một hướng hoàn toàn khác.
“Cuối năm ngoái nhà mình mua xe vì chồng thích,” cô kể. “Nhưng có lúc thấy… hơi hối hận.” Không phải vì xe không tốt, mà vì đời sống không xoay quanh cái xe đó.
“Mình đi làm ở quận 1. Công ty không có chỗ đậu, mà đường lại cấm đậu. Nên phải gửi cách 500-700m rồi đi bộ. Nên nhiều khi mình vẫn đi xe máy cho nhanh”, Hường cho hay.
Khoảng cách đó không dài. Nhưng nó đủ để biến một lựa chọn tưởng là tiện thành bất tiện. Ô tô trong nhà cô chủ yếu dùng để đưa đón con. Nhưng ngay cả việc này cũng không trơn tru.
“Giờ tan tầm trường học không cho đậu xe. Nên phải đi hai người, hoặc phải tính đường vòng. Không đơn giản như nghĩ. Chồng mình không thích nóng, nên khi có thời gian thì đi ô tô cho mát. Còn mình, nếu gấp thì cứ xe máy”.
Cuối cùng, việc sử dụng ô tô lại quay về thứ rất cơ bản: Thời tiết và thời gian.
Nếu đủ kiên nhẫn chờ kẹt xe, có đủ thời gian đi sớm, về trễ hơn thì lựa chọn đi ô tô cũng phù hợp, tránh nắng, tiện cho cả gia đình. Ảnh minh họa.
Và cô nói một câu gần như là điều kiện sử dụng: “Nếu đủ kiên nhẫn chịu kẹt xe, đủ thời gian để đi sớm hơn, về trễ hơn… thì đi ô tô ok”.
Nghe thì nhẹ, nhưng thực ra đó là một kiểu thở dài vì cái điều kiện “đi được” ấy lại đánh đổi bằng thời gian, mà với người sống ở thành phố, đó gần như là thứ lúc nào cũng thiếu.
Ở những đô thị đông đúc, nơi mỗi ngày là một cuộc thương lượng với thời gian, không phải lựa chọn nào cũng nên được quyết định bằng cảm xúc. Ô tô không dở, nhưng đặt vào một thành phố đông, đường hẹp, chỗ đậu ít, giờ giấc chồng chéo, nó có thể trở thành một gánh nặng không thể phớt lờ: Tốn tiền, tốn thời gian, tốn cả sự kiên nhẫn.
Vì vậy, việc không mua ô tô hoặc mua rồi nhưng không dùng thường xuyên, không còn là một lựa chọn “thụt lùi”, mà là một cách thích nghi rất rõ ràng với nhịp sống đô thị. Ở một góc nhìn khác, nó thậm chí còn hiện đại hơn: Biết mình thực sự cần gì, cắt bỏ những thứ không cần thiết, và giữ lại thứ quan trọng nhất, thời gian để sống.
Trong một nơi mà ai cũng đang cố đi nhanh hơn, đôi khi lựa chọn đúng không phải là chạy nhanh hơn người khác, mà là chọn một cách di chuyển, và một cách sống khiến mình đỡ mệt hơn. Một kiểu hiện đại không nằm ở việc sở hữu gì, mà nằm ở việc bạn có đang sống nhẹ nhàng hơn hay không.