Nỗ lực giải ngân vốn đầu tư công

Giải ngân vốn đầu tư công là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2026 và giai đoạn tới. Việc đẩy nhanh tiến độ triển khai và giải ngân các dự án hạ tầng không chỉ giúp kích thích tổng cầu trong ngắn hạn, mà còn tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội trong trung và dài hạn.

25 bộ, cơ quan giải ngân dưới 1%

Theo Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công trong 2 tháng đầu năm 2026 là 55.739,8 tỉ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tính đến hết tháng 2, cả nước có 6 bộ, cơ quan và 14 địa phương có tỉ lệ giải ngân ở mức bình quân chung cả nước. Một số đơn vị được nêu tên là Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, VKSND Tối cao, Bộ Công an. Cùng với đó là các địa phương như: Điện Biên, Lai Châu, Hải Phòng, Lạng Sơn, TP HCM, Hà Nội, Thái Nguyên... Tuy nhiên, vẫn có tới 29 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỉ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước. Đáng chú ý, 25 bộ, cơ quan trung ương gần như chưa phát sinh giải ngân hoặc chỉ đạt dưới 1% kế hoạch.

Về phía địa phương, ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Sở Tài chính TP Hà Nội, cho biết Hà Nội đã chủ động giao kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 với hơn 156.000 tỉ đồng. Đến ngày 4-3, Hà Nội đã giải ngân hơn 9.968 tỉ đồng, đạt 7,92% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và khoảng 6,39% kế hoạch thành phố giao. Mức này cao hơn bình quân chung của cả nước (5,6%), song mới đạt khoảng 48,6% tiến độ giải ngân theo lộ trình thành phố đặt ra cho giai đoạn đầu năm. Đối với 9 dự án trọng điểm của thành phố như cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo, cầu Thượng Cát hay đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, đến ngày 4-3 đã giải ngân 1.583,6 tỉ đồng, đạt 16,63% kế hoạch. Mức giải ngân trong 2 tháng đầu năm vẫn ở mức thấp so với quy mô kế hoạch vốn được giao, trong khi năm 2026 được kỳ vọng là năm tạo bứt phá cho tăng trưởng kinh tế. Áp lực cũng đặt ra đối với các bộ, ngành và địa phương trong việc tháo gỡ vướng mắc thủ tục, đẩy nhanh triển khai dự án và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư.

Hà Nội đang đẩy nhanh tiến độ thi công đường Vành đai 2.5. Ảnh: MINH PHONG

Theo Bộ Tài chính, trong 2 tháng đầu năm, tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công thường ở mức thấp do các chủ đầu tư chủ yếu tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, phân bổ kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án và tiếp tục thi công các dự án chuyển tiếp. Bên cạnh đó, kỳ nghỉ Tết năm 2026 diễn ra muộn hơn so với năm 2025, phần nào ảnh hưởng đến tiến độ thi công của các nhà thầu. Vì vậy, khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều, dẫn tới tỉ lệ giải ngân chung còn thấp.

Khắc phục tình trạng sợ sai, ngại trách nhiệm

2026 là năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, với quy mô vốn lớn nhất từ trước đến nay, khoảng 1.008.610 tỉ đồng, khiến áp lực giải ngân gia tăng. Hiện vẫn còn khoảng 32.800 tỉ đồng, tương đương 3,3% kế hoạch Thủ tướng giao, chưa được phân bổ chi tiết, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trong những tháng đầu năm.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho rằng việc phân bổ chi tiết kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải manh mún và phù hợp với khả năng thực hiện. Cùng với đó, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm, đặc biệt đối với các dự án trọng điểm quốc gia, phấn đấu năm 2026 giải ngân đạt 100% kế hoạch vốn được Thủ tướng giao.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, TS Nguyễn Quốc Việt, giảng viên Trường ĐH Kinh tế - ĐHQG Hà Nội, cho rằng để đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công, cần bắt đầu từ khâu thiết kế và quy hoạch dự án, trong đó phải xác định rõ trách nhiệm giải trình ngay từ giai đoạn phê duyệt chủ trương đầu tư. Ngược lại, nếu chậm trễ, nguồn lực nhà nước không chỉ bị lãng phí mà còn làm mất đi cơ hội phát triển, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp. TS Nguyễn Quốc Việt nhìn nhận quản trị đầu tư công cần dựa trên nguyên tắc khoa học và hiệu quả, trong đó khu vực kinh tế nhà nước đóng vai trò nền tảng và dẫn dắt. Cùng với đó, cần tăng quyền chủ động cho các chủ đầu tư và nhà thầu, cho phép họ linh hoạt quyết định một số hạng mục trong phạm vi được phân cấp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai. Theo ông, các chủ đầu tư khó có thể hoạt động hiệu quả nếu bị ràng buộc trong một khuôn khổ quá chặt và thiếu tính linh hoạt. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về đầu tư công và đấu thầu hiện đã có nhiều cải tiến theo hướng thuận lợi hơn cho triển khai dự án. "Khâu thực thi mới là yếu tố then chốt. Nếu vẫn tồn tại tâm lý e ngại trách nhiệm, sợ sai trong bộ máy thực hiện, tiến độ dự án sẽ khó được cải thiện. Cần phải khắc phục tình trạng sợ sai, né tránh trách nhiệm trong quá trình thực thi" - ông Việt kiến nghị.

Theo lãnh đạo Sở Tài chính TP Hà Nội, năm 2026 có quy mô vốn đầu tư công rất lớn, tăng khoảng 1,5 lần so với năm 2025, đặt ra yêu cầu cao đối với tiến độ triển khai và năng lực tổ chức thực hiện của các chủ đầu tư. Giải phóng mặt bằng vẫn là rào cản lớn nhất đối với nhiều dự án hạ tầng trọng điểm như các cầu Tứ Liên, Ngọc Hồi, Trần Hưng Đạo, Thượng Cát. Ngoài ra, việc thiếu quỹ đất tái định cư, khó xác định nguồn gốc đất và sự thay đổi trong chính sách bồi thường cũng khiến quá trình triển khai các dự án gặp nhiều khó khăn, làm chậm tiến độ thực hiện. Do đó, ông đề nghị các chủ đầu tư cần tập trung tháo gỡ ngay những vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và lựa chọn nhà thầu, đồng thời đẩy nhanh việc thanh toán khối lượng hoàn thành để bảo đảm tiến độ giải ngân vốn theo kế hoạch.