Ảnh minh họa
Các nhà khoa học Trung Quốc vừa đạt được bước tiến mới trong nghiên cứu lúa gạo khi xác định được những gen chủ chốt giúp lúa hoang dã có khả năng sinh trưởng nhiều năm liên tiếp và thu hoạch nhiều lần chỉ sau một lần gieo trồng. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế Science và thu hút sự quan tâm của giới khoa học cũng như ngành nông nghiệp.
Theo thông tin từ Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), nhóm nghiên cứu đã xác định hai gen quan trọng ở loài lúa hoang dã Oryza rufipogon, vốn có khả năng sinh trưởng bền bỉ qua nhiều năm. Bằng cách đưa các gen này vào giống lúa canh tác Oryza sativa, các nhà khoa học đã tạo ra một giống "lúa trường thọ" có khả năng ngừng quá trình ra hoa và tiếp tục phát triển sinh dưỡng, thay vì kết thúc vòng đời sau khi trổ bông như các giống lúa hàng năm thông thường.
Trong các thử nghiệm kéo dài hơn hai năm, giống lúa mới đã chứng minh khả năng sống sót trên hai năm sau một lần trồng và có thể được thu hoạch nhiều lần trong suốt vòng đời của cây.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết nghiên cứu hiện vẫn đang ở giai đoạn cơ bản, chủ yếu tập trung vào việc làm rõ cơ chế phân tử tạo nên đặc tính lâu năm của lúa hoang dã. Việc đánh giá toàn diện về năng suất, chất lượng gạo, hương vị và các đặc tính nông học khác vẫn chưa hoàn tất. Do đó, giống lúa này hiện chưa được phê duyệt chính thức cũng như chưa đủ điều kiện để triển khai thương mại trên diện rộng.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng "lúa trường thọ" không được phát triển nhằm thay thế các giống lúa năng suất cao hiện nay mà hướng tới vai trò bổ sung cho các hệ thống canh tác hiện có.
Theo các nhà khoa học, giống lúa mới có sự khác biệt căn bản so với lúa tái sinh. Trong khi lúa tái sinh dựa vào các chồi ngủ trên gốc rạ còn lại sau vụ thu hoạch đầu tiên để tạo ra vụ thứ hai trong cùng năm, thì "lúa trường thọ" sở hữu hệ thống rễ có thể tồn tại qua nhiều mùa, cho phép cây tiếp tục sinh trưởng và cho thu hoạch trong nhiều năm sau chỉ một lần gieo trồng.
Giống lúa này cũng khác với các giống lúa lâu năm từng được phát triển tại tỉnh Vân Nam, Tây Nam Trung Quốc. Các giống lúa ở Vân Nam sinh sản thông qua thân rễ ngầm tương tự tre, trong khi cơ chế của "lúa trường thọ" mới dựa trên việc nhân bản trực tiếp các gen lâu năm được xác định từ lúa hoang dã. Cách tiếp cận này được đánh giá có thể rút ngắn đáng kể thời gian phát triển giống mới, vốn thường mất từ 10-20 năm nếu sử dụng các phương pháp lai tạo truyền thống.
Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu lưu ý rằng kỹ thuật canh tác đối với "lúa trường thọ" có nhiều khác biệt so với mô hình trồng lúa truyền thống. Việc không cày xới thường xuyên khiến chất dinh dưỡng có xu hướng tích tụ ở lớp đất mặt, đòi hỏi các biện pháp quản lý đồng ruộng chính xác hơn, bao gồm bón phân sâu, quản lý nước và phân bón đồng bộ, kết hợp hoàn trả rơm rạ và luân canh cây trồng.
Về khả năng ứng dụng, các chuyên gia nhận định năng suất hiện tại của giống lúa này vẫn chưa thể cạnh tranh với lúa truyền thống hoặc lúa lai ở các vùng đồng bằng năng suất cao. Tuy nhiên, "lúa trường thọ" được đánh giá có tiềm năng tại những khu vực canh tác khó khăn như ruộng bậc thang, đất dốc và vùng đồi núi, nơi mô hình "trồng một lần, thu hoạch nhiều lần" có thể giúp giảm chi phí lao động, hạn chế xói mòn đất và mang lại những lợi ích sinh thái cũng như kinh tế riêng biệt.