Nếu ở Việt Nam, chúng ta có thói quen sưởi ấm buổi sáng mùa đông bằng một bát phở bốc khói nghi ngút hay đĩa bánh cuốn nóng hổi, thì người Đường Sơn lại bắt đầu ngày mới bằng những phong vị hoàn toàn khác biệt. Ẩm thực Đường Sơn là tấm gương phản chiếu chính tính cách của con người nơi đây: Thật thà, chất phác và cực kỳ "chắc dạ".
Nếu có dịp ghé thăm thành phố này, xin đừng mải miết chạy theo những quán xá check-in trên mạng. Hãy thử một lần chui rúc vào những con hẻm nhỏ, tấp vào một gánh hàng rong ven đường, gọi một bát canh cừu nóng rực hay chiếc bánh nướng giòn rụm. Khi đó, bạn mới thực sự chạm tay vào nhịp đập phập phồng và trân thật nhất của thành phố này. Dưới đây là "bản danh sách bí mật" 6 món ăn sáng mà người bản địa Đường Sơn luôn tự hào.
1. Bánh nướng Hách Gia (Haojia Huoshao): Tuyệt kỹ vỡ vụn 16 lớp vỏ giòn tan
Người Đường Sơn chính gốc nào cũng biết, cái mùi thơm nức mũi của bánh nướng Hách Gia là thứ hương vị được nướng ra từ cả trăm năm lịch sử. Ra đời từ năm 1921, thức quà này đến nay vẫn chễm chệ ở ngôi vương trong bản đồ ăn sáng đường phố. Bột mì loại ngon được nhào quyện cùng mỡ lợn để tạo độ xốp, qua bàn tay nhào nặn điêu luyện rồi dùng xiên sắt dài đưa vào lò than hồng nướng chậm. Khi chiếc bánh khoác lên mình lớp áo màu "da hổ" vàng ruộm, chỉ cần dùng đũa gõ nhẹ là nghe tiếng giòn tan rôm rốp.
Điều kỳ diệu nằm ở bên trong: 16 lớp vỏ bánh mỏng tang như cánh ve sầu, xếp chồng lên nhau nhưng không hề khô khốc hay gây nghẹn. Cách ăn "chuẩn bài" nhất mà người sành ăn hay gọi là "cóc ngậm ngọc": xẻ dọc chiếc bánh, nhồi đầy thịt đầu lợn ninh nhừ tươm mỡ vào trong. Cắn một miếng, mỡ thịt béo ngậy quện với hương lúa mì thơm phức. Các bậc cao niên ở đây ăn bánh nướng bao giờ cũng phải đính kèm một đĩa tỏi ngâm giấm, cứ một miếng bánh lại cắn chút tỏi, húp thêm ngụm cháo nóng. Máy móc hiện đại cỡ nào cũng chẳng thể sao chép được cái vị bùi béo, chua thanh râm ran cõi lòng ấy.
2. Canh cừu Đường Sơn: Bát nước dùng "cốt ngọt" đun ròng rã 5 tiếng đồng hồ
Buổi sáng của người Đường Sơn sẽ chẳng thể trọn vẹn nếu thiếu đi bát canh cừu bồi bổ cốt khí. Chẳng giống canh cừu ở những vùng khác, canh Đường Sơn ghi điểm tuyệt đối nhờ nguyên tắc "hàng thật giá thật". Cứ tờ mờ sáng, xương cừu và nội tạng tươi rói đã được ninh sùng sục trên bếp lửa. Cứ thế, lửa to rồi hạ lửa liu riu suốt 5 tiếng đồng hồ cho đến khi nước dùng chuyển sang màu trắng sữa đặc trưng. Toàn bộ tinh túy, collagen từ xương đều tan chảy vào thứ nước canh nguyên bản, không chút phụ gia hóa học.
Nội tạng cừu được làm sạch bong, thái miếng mỏng đều tăm tắp, trần qua nước sôi rồi chan ngập muôi nước dùng béo ngậy. Rắc thêm chút hành ngò, vắt một thìa dầu ớt đỏ au tùy khẩu vị. Người bản địa uống canh cừu y hệt như cách người Việt mình ăn phở với quẩy: Xé vụn chiếc bánh nướng mới ra lò thả chìm vào bát nước canh. Bánh hút no thứ nước dùng thanh ngọt, ăn kèm miếng dạ dày dai giòn sần sật. Chỉ một bát thôi là mồ hôi tứa ra, cái lạnh lẽo của sương mai tan biến sạch sẽ.
3. Mến tử chiên (Jian Menzi): Thức quà vỉa hè "gây nghiện" hệt như bột chiên Sài Gòn
Mến tử chiên là gương mặt thân quen ở mọi ngã tư Đường Sơn, một hương vị dân dã mà những người con xa quê luôn nhung nhớ. Nó được làm từ tinh bột khuấy chín cùng thịt băm đến khi đông đặc lại, sau đó xắt thành từng khối vuông vức, thả vào chảo phẳng chiên xâm xấp dầu. Những miếng mến tử xèo xèo trên chảo cho đến khi lớp áo ngoài chuyển màu vàng ruộm, cháy cạnh xém xém. Cắn qua lớp vỏ giòn rụm ấy, phần ruột bên trong lại dẻo quẹo, mềm mướt, kéo ra những sợi tơ mỏng dính mang theo vị thịt mằn mặn.
Ăn mến tử chiên phải chấm đẫm vào bát nước tương giấm tỏi. Vị chua chua cay nồng ngay lập tức trung hòa cái béo ngậy, càng ăn càng cuốn. Nhiều người còn kẹp cả mến tử vào trong bánh nướng, tạo nên một sự bùng nổ kết cấu: Ngoài giòn, trong dẻo, quyện cùng mùi thơm của vừng mạch. Đứng lùi xùi bên xe đẩy vỉa hè, khói bốc lên nghi ngút, chỉ tốn cỡ mười mấy nghìn tiền Việt là đã có ngay một bữa sáng no nê, rẻ mà chất lừ.
4. Tào phớ mặn: Nước sốt chan xương hầm "đánh gục" mọi tín đồ sành ăn
Nếu người Việt mình quen thuộc với bát tào phớ (đậu hũ nước đường) ngọt lịm chan cốt dừa, thì tào phớ Đường Sơn sẽ khiến bạn ngã ngửa vì... nó mặn! Bí quyết "đỉnh nóc" nằm ở nồi nước sốt (nước canh) sền sệt được ninh từ xương ống lợn, thêm mộc nhĩ, kim châm và thịt nạc thái hạt lựu. Thứ nước sốt sóng sánh màu cánh gián này mang đậm vị ngọt thịt tự nhiên, đậm đà nhưng không hề bị mặn gắt mùi gia vị.
Những mảng tào phớ non mềm mịn, núng nính được múc ra bát, dội rào rào lớp nước sốt nóng hổi lên trên. Đưa thìa lên miệng, tào phớ tan ngay nơi đầu lưỡi, trôi tuột xuống cuống họng mang theo cái ngọt lịm của nước hầm xương. Bữa sáng hoàn hảo nhất là gọi thêm một chiếc quẩy nóng giòn rụm hoặc cái bánh nướng vừng. Chấm quẩy ngập trong bát tào phớ mặn, sự hài hòa giữa độ giòn của bột rán và cái mềm trơn của đậu nành quả thực là một màn kết hợp "vô tiền khoáng hậu".
5. Bánh cuộn Cáp Tra (Gezha): "Nem rán" phiên bản vỏ đậu xanh độc nhất vô nhị
Cáp Tra (Gezha) là món ăn sáng thuộc dạng "hàng hiếm" mà du khách vãng lai ít khi biết tới. Thay vì dùng bánh đa nem hay bột mì, lớp vỏ bên ngoài được tráng mỏng tang từ bột đậu xanh dai dai, dẻo dẻo. Người thợ trải rộng lớp vỏ, phết đều nhân thịt tươi rồi cuộn chặt lại, miết mép bằng nước bột mì rồi thái khúc, thả vào chảo ngập dầu. Âm thanh xèo xèo vang lên, bánh chuyển màu vàng ươm, vớt ra để ráo là có thể thưởng thức.
Nhân thịt bên trong được tuân thủ nghiêm ngặt tỷ lệ "3 phần mỡ, 7 phần nạc", ướp sương sương với hành hoa, gừng băm để giữ trọn vị ngọt nguyên bản của thịt lợn tươi chứ không bị lấn át bởi ngũ vị hương hay hoa hồi. Lớp vỏ đậu xanh chiên lên giòn tan, nhai rộp rộp, bùi bùi ôm lấy phần nhân thịt mọng nước ứa ra. Gắp hai miếng Cáp Tra, húp nhẹ ngụm cháo kê vàng ươm, nhạt nhạt thanh thanh, bao nhiêu cái ngấy mỡ đều được rửa trôi, chỉ để lại sự thỏa mãn vô bờ bến.
6. Bánh nướng Hạt Cờ (Qizi Shaobing): "Bảo bối" bỏ túi của người lao động nhịp sống hối hả
Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp thành phố, bánh nướng Hạt Cờ chính là "chân ái" ăn sáng mang đi của người Đường Sơn. Bánh nhỏ nhắn, tròn xoe y hệt những quân cờ tướng, lớp vỏ nướng chín vàng ươm lấm tấm vừng rang thơm lừng. Bẻ đôi chiếc bánh, lớp ruột bên trong xốp mềm, tổ ong lỗ rỗ, phảng phất mùi lúa mạch nướng.
Nhân bánh cực kỳ đa dạng, từ đậu đỏ ngọt lịm, mè đen béo ngậy đến nhân thịt lợn mặn mòi. Được chuộng nhất vẫn là nhân thịt ướp nước hoa tiêu, cắn một miếng nhỏ là thấy nước vắt thịt ứa ra tươm ròng ròng, đậm đà mà không ngấy. Sáng ra vội vàng vơ vội vài chiếc bánh Hạt Cờ đút túi đi làm, đi học, vừa tiện lợi lại no lâu. Nhâm nhi ăn không cũng ngon, kẹp thêm tí dưa muối chua hay thả tỏm vào cốc sữa đậu nành nóng đều hợp lý. Chiếc bánh bé xíu ấy, nhai càng lâu càng thấy ngọt, thấm đẫm cả tuổi thơ và nhịp sống cần mẫn của mảnh đất Đường Sơn.