"Ốc đảo" biệt lập giữa rừng chờ tái định cư
Từ đường Hồ Chí Minh, vượt qua quãng đường khoảng 8km, gần 1h đồng hồ băng qua 7 khúc suối, chúng tôi mới vào được "ốc đảo" Thanh Sơn. Thôn Thanh Sơn, thuộc xã Thanh Hòa – nay là xã Thanh Phong có 119 hộ dân, với 457 nhân khẩu, 95% là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống rất khó khăn.
Ông Hà Văn Giới, Trưởng thôn Thanh Sơn, cho biết, đây là một ốc đảo, nằm biệt lập trong rừng. Về mùa mưa lũ, nước từ trên núi đổ xuống khiến con đường độc đạo và nhiều nhà dân bị ngập sâu.
16 năm nay, từ khi có dự án hồ chứa nước bản Mồng (hồ nằm ở đất Nghệ An, nhưng lòng hồ nằm một phần ở đất Thanh Hóa) thì thôn Thanh Sơn thuộc diện phải di dời nên không được đầu tư đường sá, cơ sở hạ tầng.
Thủy điện bản Mồng đã ngăn dòng, dù mùa khô nhưng nước đã dâng.
Cũng theo ông Giới, cuối tháng 12/2025, hồ chứa nước bản Mồng đã ngăn đập, dù nay là mùa khô nhưng khu vực lòng hồ thuộc thôn Thanh Sơn nước đã bắt đầu dâng. Theo lộ trình, thì trước khi hồ chứa ngăn dòng thì các hộ dân nơi đây phải di dời ra khu tái định cư thuộc xã Xuân Hòa – Nay là Xuân Bình để đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, hiện tại sắp đến mùa mưa lũ nhưng họ vẫn chưa được nhận tiền bồi thường di di dời tái định cư.
Thời điểm mùa mưa lũ 2025, hồ thủy lợi bản Mồng chưa ngăn dòng, nhưng nhiều hộ dân ở Thanh Sơn đã bị ngập sâu. Việc chậm trễ trong việc tái định cư, di chuyển dân khiến ông Giới và nhiều hộ dân nơi đây rất bất an, lo lắng.
Ông M., một người dân trú tại thôn Thanh Sơn cho biết, gần 2 năm nay, từ khi có chủ trương di dời, gia đình không tổ chức sản xuất. Tuy nhiên, việc di dời tái định cư kéo dài, khiến người dân khó khăn trong việc sản xuất vì "chỗ cũ thì sợ nước ngập, chỗ đến thì chưa biết ở đâu".
Mùa mưa lũ 2025, con đường độc đạo vào thôn và nhiều nhà dân ở Thanh Sơn bị ngập sâu (Ảnh người dân cung cấp).
Chưa bàn giao mặt bằng xây dựng tái định cư vì tranh chấp cây cao su
Trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Trịnh Xuân Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Bình, cho biết, dự án khu tái định cư cho 132 hộ dân thuộc khu vực lòng hồ chứa nước bản Mồng được quy hoạch, xây dựng trên địa bàn xã.
Hiện tại, quy trình GPMB, bàn giao đất để xây dựng khu tái định cư đã được xã thực hiện xong. Tuy nhiên, diện tích xây dựng khu tái định cư thuộc đất trồng cao su của Công ty Cao su Thanh Hóa giao khoán cho các hộ dân trên địa bàn xã. Khi thực hiện việc giải phóng mặt bằng thì xảy ra tranh chấp về việc thanh lý cây cao su giữa công ty cao su và các hộ dân nhận giao khoán.
Theo ông Sơn, Công ty Cao su Thanh Hóa được bồi thường số tiền hơn 12,6 tỷ đồng cho diện tích cây cao su bị thu hồi. Các hộ dân được giao khoán cho rằng họ là người trực tiếp trồng, chăm sóc, nên đề nghị được hưởng lợi khi nhà nước bồi thường về cây.
Về diện tích cây cao su thì phía công ty đã bán đấu giá, có đơn vị trúng thầu, nhưng khi tiến hành thanh lý thì bị dân ngăn cản. Theo người dân, họ có hợp đồng giao khoán với công ty cao su, cây là do họ trồng, chăm sóc và chưa được thu hoạch. Tiền bồi thường về cây thì công ty cao su đã nhận, nên đề nghị để cho dân tự thanh lý cây để "gỡ" lại công trồng và chăm sóc.
Do vướng tranh chấp về thanh lý cây cao su trong quá trình GPMB nên khu tái định cư di dời 119 hộ dân thôn Thanh Sơn chưa được triển khai.
Theo ông Sơn, để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ xây dựng khu tái định cư, phía công ty cao su đã đồng ý hỗ trợ 2,5 tỷ đồng, chuyển về hội chữ thập đỏ để hỗ trợ cho dân, nhưng người dân không đồng ý. Người dân yêu cầu được hưởng lợi 40% giá trị tài sản như hợp đồng giao khoán với công ty cao su.
Xã Xuân Bình tiếp tục tuyên truyền để người dân đồng thuận, chấp nhận phương án mà chính quyền và doanh nghiệp đưa ra để sớm bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công xây dựng khu tái định cư.
Ông Trương Ngọc Sơn, Phó Tổng giám đốc Công ty Cao Su Thanh Hóa cho biết, đối với diện tích hơn 12,8ha thuộc quy hoạch xây dựng khu tái định cư thì đơn vị đã thực hiện đấu giá bán thanh lý tài sản để bàn giao mặt bằng. Tập đoàn Cao su Việt Nam đã thống nhất hỗ trợ 2,5 tỷ đồng để hỗ trợ cho người dân nhận giao khoán.
Năm 2009, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phê duyệt dự án hồ thủy lợi Bản Mồng, bằng vốn trái phiếu Chính phủ, với tổng mức đầu tư sau nhiều lần điều chỉnh là 5.318 tỷ đồng. Công trình được xây dựng trên thượng nguồn sông Hiếu thuộc địa phận xã Yên Hợp, huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An.
Lòng hồ thủy lợi Bản Mồng rộng 25km2, phần lớn nằm tại huyện Quỳ Châu (Nghệ An) và một phần thuộc huyện Như Xuân (Thanh Hóa). Đây là công trình đa mục tiêu lớn nhất Nghệ An, sức chứa 225 triệu m3 nước.
Theo thiết kế, khi dự án tích nước lên cao trình +78,9m thôn Thanh Sơn, xã Thanh Hóa, huyện Như Xuân (Thanh Hóa) với diện tích 702,6ha gồm nhà cửa, ruộng vườn, đất sản xuất nông nghiệp… sẽ chìm trong nước, buộc phải di dời tái định cư.