Mưa lũ, dân không dám ngủ vì lo sạt lở núi
Làm trưởng bản Pù Đứa gần 7 năm nay, cứ đến mùa mưa lũ, ông Lâu Văn Pó lại cùng với người dân địa phương vận động, sơ tán gần 40 hộ dân trước nguy cơ sạt lở núi lên nhà văn hóa thôn, nhà người thân.
Ông Pó cho hay, Pù Đứa nằm ở vị trí cao nhất xã Quang Chiểu, giáp biên giới với nước bạn Lào. Pù Đứa có 82 hộ, 100% là đồng bào Mông, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn.
Ngọn núi cao phía trên bản có dấu hiệu rạn nứt nhiều năm nay, 40 hộ dân sống dưới chân núi nguy cơ sạt lở rất cao. Về mùa mưa lũ, các hộ này thường xuyên phải ôm chăn chiếu, con cái sơ tán đến nhà văn hóa hoặc người thân. Mỗi lần di chuyển là một lần họ phải chịu cảnh sống tạm bợ, tá túc trong nhiều ngày.
40 hộ dân bản Pù Đứa, xã Quang Chiểu đang sống dưới chân núi nguy cơ cao sạt lở đất.
Chị Hơ Thị Cúc (SN 2004), trú tại bản Pù Đứa, xã Quang Chiểu cho biết, sau khi cưới nhau, vợ chồng chị được bố mẹ cho ra ở riêng. Do thiếu đất ở, vợ chồng phải vay mượn tiền làm một ngôi nhà cấp 4 gần ngã ba đường. Làm nhà xong, chồng đi công nhân, chị ở nhà nuôi con.
Theo chị Cúc, dù biết nhà xây dựng dưới chân núi, nguy cơ sạt lở cao, nhưng không có đất nên đành "liều" ở tạm. Về mùa mưa lũ, chị không dám ngủ, nhiều đêm thức trắng sợ sạt lở núi. Những năm gần đây, khi mưa kéo dài, vết nứt trên đỉnh núi càng mở rộng, chị và gần 40 hộ trong bản liên tục phải sơ tán lên nhà văn hóa và nhà người thân lánh nạn.
"Không có đất nên vợ chồng em phải ở đây. Cứ mưa gió dài ngày là lo lắm, đêm không dám ngủ, cứ sợ sạt lở núi vùi lấp. Cán bộ đã đến khảo sát nói là di dời tái định cư, nhưng chờ lâu nay mà chưa thấy được chuyển đi", chị Cúc cho biết.
Trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Lê Phú Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu, cho biết, trên địa bàn xã còn 87 hộ dân, thuộc bản Pù Đứa, Suối Tút có nguy cơ cao sạt lở, cần phải di dời, tái định cư. Tại xã dự kiến xây dựng 2 khu tái định cư tập trung và một số hộ tái định cư xen ghép. Khu tái định cư tập trung tại bản Pù Đứa đã được tỉnh phê duyệt, do UBND huyện Mường Lát (cũ) làm chủ đầu tư. Tuy nhiên, khu tái định cư này chưa thể triển khai vì sau khi bỏ cấp huyện thì đang làm thủ tục chuyển giao về tỉnh.
Ngôi nhà của gia đình chị Hơ Thị Cúc nằm dưới chân núi, nguy cao sạt lở cao, mùa mưa lũ, chị và các hộ dân khác lại phải di dời ra khu vực an toàn.
Tăng mức xây dựng hạ tầng khu tái định cư
Còn bản Tung là một trong những bản xa xôi, khó khăn nhất của xã Trung Lý, tỉnh Thanh Hóa. Ông Giàng A Hòa, Trưởng bản Tung cho biết, bản Tung có 61 hộ, với 352 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông di cư từ phía Bắc vào.
Vết nứt trên ngọn núi ở bản Tung ngày càng dài và rộng thêm, nguy cơ sạt lở cao, đe dọa tính mạng của hàng trăm người dân sống dưới chân núi.
Năm 2019, sau trận lũ quét, ngọn núi phía sau bản xuất hiện một vết nứt dài khoảng 100m, rộng 2m. Từ đó tới nay, mỗi khi mùa mưa đến, vết nứt lại càng dài và rộng thêm. Mưa lớn dài ngày, cả bản không ai dám ngủ, nhiều đêm họ phải bồng bế con cái đội mưa chạy ra nhà văn hóa lánh nạn.
Điểm Trường tiểu học Trung Lý 1, nơi có hàng chục học sinh theo học nằm dưới chân núi đứng trước nguy cơ sạt lở, nhất là vào mùa mưa lũ. Là một trong hai giáo viên cắm bản phụ trách điểm trường bản Tung, thầy Nguyễn Đình Hưng luôn lo lắng cho an toàn tính mạng của học sinh và bản thân mình.
Điểm trường khu suối Tung, Trường tiểu học Trung Lý 1 nằm dưới chân núi nứt toác, nguy cơ sạt lở cao.
Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho biết, trên địa bàn xã có gần 200 hộ dân, với 900 nhân khẩu tại bản Tung và Ma Hác. Năm 2018, tại xã đã triển khai xây dựng khu tái định cư và tiến hành di dời dân. Hiện tại, địa phương quy hoạch 2 khu tái định cư tập trung tại bản Tung và Ma Hác. Tháng 7/2025, sau khi thực hiện sáp nhập xã, bỏ cấp huyện, dự án được đề xuất điều chỉnh tổng mức đầu tư nên chưa triển khai xây dựng.
Ngày 20/1/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành quyết định phê duyệt Đề án "Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030" với mục tiêu bố trí sắp xếp ổn định cho 2.758 hộ dân/47 xã.
"Trước mắt, chính quyền vẫn phải tăng cường tuyên truyền cho người dân nâng cao cảnh giác, thực hiện di dời đến nơi an toàn khi có nguy cơ sạt lở để đảm bảo tính mạng", Chủ tịch UBND xã Trung Lý cho hay.
Ông Lương Văn Liêm, Trưởng phòng Dự án giao thông Mường Lát (Ban Quản lý Dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh Thanh Hóa) - Nguyên Trưởng Ban quản lý đầu tư xây dựng huyện Mường Lát - cho biết, trước đây, khi còn cấp huyện thì đơn vị làm chủ đầu tư các dự án tái định cư trên địa bàn.
Các dự án này đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, đang trong giai đoạn khảo sát, thẩm định thì bỏ cấp huyện nên phải tạm dừng. Hiện, Ban đang làm thủ tục, tham mưu cho UBND tỉnh Thanh Hóa chuyển các dự án này về cho Ban Quản lý Dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh Thanh Hóa làm chủ đầu tư.
Ông Liêm chia sẻ, trước đây, theo quy định, tái định cư tập trung thì nhà nước khống chế tiền đầu tư xây dựng hạ tầng là 300 triệu đồng/hộ. Mường Lát (cũ) là huyện biên giới, địa hình hiểm trở, đồi núi cao, chi phí đầu tư, xây dựng quá lớn, mức hỗ trợ 300 triệu đồng/hộ quá thấp nên chủ đầu tư gặp khó khăn, không thể triển khai được.
"Do mức hỗ trợ 300 triệu đồng/hộ quá thấp, dù được chấp thuận chủ trương, đơn vị chưa triển khai xây dựng được khu tái định cư tập trung nào. Hiện tại, tỉnh Thanh Hóa đã cho điều chỉnh theo hướng tăng mức xây dựng hạ tầng không quá 500 triệu đồng/hộ. Sau khi tỉnh có quyết định chuyển các dự án về Ban, đơn vị sẽ thực hiện quy trình, đẩy nhanh xây dựng các khu tái định cư", ông Liêm cho hay.