Nước đen xuất hiện theo chu kỳ
Những ngày gần đây, nhiều đoạn trên sông Vàm Cỏ Đông chảy qua các xã: Long Thuận, Bến Cầu, Hảo Đước, Phước Vinh, Ninh Điền… của tỉnh Tây Ninh bất ngờ chuyển sang màu đen khiến người dân ven sông hoang mang.
Nguồn nước ô nhiễm không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn đe dọa trực tiếp hoạt động sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của người dân địa phương.
Sông Vàm Cỏ Đông nước chuyển màu đen sẫm, lục bình phủ kín mặt nước.
Theo ghi của PV, dọc nhiều tuyến sông, kênh dẫn nước và khu vực nội đồng, nhiều khu vực mặt nước phủ kín lục bình, dòng chảy chậm, nước đổi màu đen sẫm. Tại nhiều điểm, cá chết nổi lềnh bềnh trên mặt nước.
Ông Nguyễn Văn Hà (ngụ xã Phước Vinh) cho biết, cứ đến mùa khô là nước trên sông lại chuyển màu đen, nhiều đoạn lại bốc mùi hôi thối, cá chết. Người xuống nước thì bị ngứa ngáy khó chịu. Nước đưa vào ruộng là lúa vàng úa, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất.
Còn tại ấp Xóm Ruộng (xã Hảo Đước), bà Nguyễn Thị Cúc nhiều ngày qua liên tục phải vớt cá chết trong bè nuôi trước nhà. Có thời điểm cá chết nổi trắng mặt nước, mùi hôi từ dòng sông bốc lên nồng nặc suốt cả ngày.
Cá do người dân nuôi chết nổi tại sông Vàm Cỏ Đông trong những ngày nước đổi màu bất thường.
Không chỉ người nuôi cá, nhiều hộ dân sống ven sông cũng cho biết sinh hoạt thường ngày bị đảo lộn. Mùi hôi xuất hiện cả ngày lẫn đêm khiến nhiều gia đình phải đóng kín cửa. Một số hộ dân không dám sử dụng nước sông để tưới tiêu như trước vì lo ngại ảnh hưởng cây trồng.
Người dân cho biết, câu chuyện về dòng nước đen đã không còn xa lạ với người dân địa phương. Tình trạng này xuất hiện lặp đi lặp lại suốt gần 10 năm qua, đặc biệt vào giai đoạn cuối mùa khô, đầu mùa mưa.
Theo ông Trần Bình Dương (chuyên viên phòng kinh tế xã Ninh Điền), tình trạng nước sông Vàm Cỏ Đông đổi màu đen đã xuất hiện nhiều năm nay nhưng địa phương chưa xác định rõ nguyên nhân cụ thể.
Nước chuyển màu đen, bốc mùi hôi khiến người dân lo ngại.
Năm nào hiện tượng này cũng xảy ra vào thời điểm hè thu, lúc người dân chuẩn bị gieo sạ lúa. Địa phương kiến nghị các ngành chức năng sớm xem xét, có giải pháp khắc phục tình trạng nước đen trên sông Vàm Cỏ Đông.
Điều khiến người dân lo lắng hơn cả không chỉ là thiệt hại trước mắt mà còn là cảm giác bất lực khi chứng kiến dòng sông gắn bó với tuổi thơ, với sinh kế của bao thế hệ ngày càng xuống cấp nghiêm trọng.
Hàm lượng oxy hòa tan xuống rất thấp
Trước tình trạng nước sông chuyển màu đen tại nhiều khu vực trên sông Vàm Cỏ Đông cùng hệ thống kênh, rạch liên quan, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đã phối hợp các đơn vị chức năng tổ chức khảo sát thực tế, lấy mẫu nước tại các tuyến kênh dẫn vào trạm bơm Long Khánh, Long Thuận và Bến Đình.
Theo ông Trần Khắc Phục, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, hiện tượng nước sông chuyển màu đen sẫm thường xuất hiện vào thời điểm giao mùa, cuối mùa khô đầu mùa mưa và đã lặp lại khoảng 10 năm trở lại đây.
Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy hiện tượng nước sẫm màu, bốc mùi hôi chủ yếu liên quan đến lượng bùn hữu cơ tích tụ lâu năm kết hợp điều kiện thủy văn bất lợi trong giai đoạn cuối mùa khô, đầu mùa mưa.
Tình trạng nước đen trên sông Vàm Cỏ Đông được ghi nhận lặp lại nhiều năm vào thời điểm cuối mùa khô, đầu mùa mưa.
Đoàn công tác đã kiểm tra thực tế tại rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông cùng hệ thống kênh dẫn nước vào các trạm bơm Long Khánh, Long Thuận và Bến Đình. Qua kiểm tra, ngành chức năng ghi nhận nhiều tuyến kênh dẫn nước đã nhiều năm chưa được nạo vét định kỳ.
Cụ thể, tuyến kênh dẫn về trạm bơm Long Thuận lần gần nhất được nạo vét từ năm 2010; trạm Long Khánh năm 2019 và trạm Bến Đình năm 2016. Hiện nay, mực nước trên các tuyến kênh xuống thấp, dòng chảy yếu, lục bình phát triển dày đặc.
Kết quả đo nhanh chất lượng nước mặt cho thấy hàm lượng oxy hòa tan (DO) tại nhiều vị trí ở mức rất thấp. Tại trạm bơm Long Thuận, DO chỉ đạt 0,65 mg/l; tại rạch Bảo trước khi chảy vào kênh dẫn đạt 0,5 mg/l; riêng đoạn sông Vàm Cỏ Đông trước khi chảy vào rạch Bảo chỉ đạt 0,28 mg/l, thấp hơn rất nhiều so với quy chuẩn chất lượng nước mặt.
Theo đánh giá của ngành chức năng, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng nước đen, có mùi hôi là do bùn đáy, xác thực vật, lục bình và chất hữu cơ tích tụ lâu ngày trong hệ thống kênh dẫn, bể hút, bể xả của các trạm bơm. Khi xuất hiện mưa đầu mùa hoặc quá trình vận hành bơm, lớp bùn đáy bị khuấy trộn khiến nước đổi màu, phát sinh mùi hôi và gây ô nhiễm cục bộ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, ngoài yếu tố tự nhiên, sông Vàm Cỏ Đông còn chịu tác động từ nước thải sinh hoạt, hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi nhỏ lẻ và nguồn nước ô nhiễm từ thượng nguồn đổ về.
Để cải thiện chất lượng nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các ngành chức năng khẩn trương khảo sát, đề xuất phương án nạo vét bùn đáy sông Vàm Cỏ Đông, tổ chức trục vớt lục bình nhằm tăng khả năng lưu thông dòng chảy.
Cùng với đó, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Tây Ninh được yêu cầu rà soát, xây dựng kế hoạch nạo vét các tuyến kênh dẫn nước vào các trạm bơm Long Khánh, Long Thuận, Bến Đình; thường xuyên vệ sinh, nạo vét định kỳ bùn đáy, vớt rác tại các bể hút, bể xả nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm cục bộ.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến chất lượng nước trên lưu vực sông Vàm Cỏ Đông, sông Sài Gòn và hồ Dầu Tiếng. Đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường trong mùa khô năm 2026.
Đoàn Vũ