Tối 28/5, MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP ra mắt, nhiều khán giả dành sự chú ý cho loạt hình ảnh mang đậm màu sắc văn hoá Việt như Chim Lạc, lễ hội đua bò An Giang, mô tô bay hay các chi tiết lấy cảm hứng từ nghệ thuật dân gian. Trong số đó, chiếc mặt nạ xuất hiện từ giai đoạn nhá hàng sản phẩm cho đến xuyên suốt MV khiến không ít người tò mò bởi tạo hình lạ mắt và có phần bí ẩn.
MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP
Đó là mặt nạ lấy cảm hứng từ trò Xuân Phả - một loại hình nghệ thuật dân gian đã tồn tại hơn 1000 năm ở Thanh Hoá. Sau MV, nhiều người trẻ mới bắt đầu tìm kiếm “Trò Xuân Phả là gì?”, “Trò diễn Xuân Phả ở đâu?”,... Từ một loại hình vốn khá xa lạ với giới trẻ, Xuân Phả bất ngờ trở thành chủ đề được nhắc đến trên các công cụ tìm kiếm và MXH.
Các tìm kiếm liên quan đến trò Xuân Phả trên Google gần đây (Ảnh chụp màn hình)
Cận cảnh chiếc mặt nạ được lấy cảm hứng từ trò Xuân Phả
Theo Cổng thông tin Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, trò Xuân Phả là các trò diễn dân gian mô tả cảnh 5 quốc gia cổ (thuộc Trung Hoa, Hòa Lan, Tú Huần, Chăm Pa, Ai Lao) đem lễ vật cùng với những tiết mục múa hát đặc sắc của quốc gia họ để chúc mừng vua nước Việt xưa. Trò Xuân Phả được hình thành và phát triển hơn 1000 năm để trở thành một tổ hợp múa dân gian đặc sắc, độc nhất vô nhị diễn ra hàng năm vào các ngày từ 10 - 12/2 Âm lịch tại di tích Nghè Xuân Phả (xã Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa) và được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Người dân làng Xuân Phả tin rằng trò diễn xuất hiện từ khoảng thế kỷ IX, gắn với truyền thuyết Thành hoàng làng giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Sau chiến thắng, nhà vua mở lễ ăn mừng và ban cho dân làng 5 điệu múa để biểu diễn hàng năm trong dịp lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao của Thành hoàng.
Qua hơn một thiên niên kỷ tồn tại, trò Xuân Phả dần trở thành một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, được lưu truyền qua nhiều thế hệ và hiện vẫn được biểu diễn vào các ngày 10 - 12/2 Âm lịch tại Nghè Xuân Phả. Năm 2017, trò diễn này được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.
Các vũ công đang biểu diễn trò Xuân Phả (Ảnh: Báo Phụ nữ Việt Nam)
Điểm đặc biệt nhất của Xuân Phả nằm ở hệ thống 5 điệu múa gồm Hoa Lang, Chiêm Thành, Ai Lao, Ngô Quốc và Tú Huần (Lục Hồn Nhung). Mỗi trò đại diện cho một quốc gia cổ khác nhau, với trang phục, âm nhạc, đạo cụ và động tác múa riêng biệt.
Trong đó, trò Hoa Lang gây ấn tượng bởi các nhân vật đeo mặt nạ da bò sơn trắng, mắt gắn lông công, đầu đội mũ cao và mặc trang phục nhiều màu sắc. Đây được xem là trò tượng trưng cho người Cao Ly (Triều Tiên) sang tiến cống. Các điệu múa không chỉ mang tính trình diễn mà còn thể hiện tinh thần bang giao giữa các quốc gia thời xưa.
Trong khi đó, trò Tú Huần lại có phần tạo hình gây chú ý hơn cả vì sử dụng những chiếc mặt nạ gỗ trắng với nét vẽ đen khá kỳ lạ, thậm chí hơi rùng rợn nếu nhìn theo cảm nhận hiện đại. Nhân vật bà cố, người mẹ và mười người con được tạo hình theo độ tuổi khác nhau với những khuôn mặt già nua, nhiều nếp nhăn và số lượng răng khác nhau.
Trò Ai Lao lại xuất hiện voi, hổ cùng tiếng xênh tre gõ liên hồi, tượng trưng cho sức mạnh săn bắt. Trò Ngô Quốc có múa quạt, múa khăn và múa mái chèo, còn trò Chiêm Thành gây ấn tượng bởi trang phục đỏ hồng cùng nhân vật phỗng đặc trưng.
Ngoài mặt nạ, trò Xuân Phả còn nổi bật nhờ các động tác múa mạnh nhưng mềm mại, thể hiện tinh thần “trong nhu có cương, trong cương có nhu” của văn hoá lúa nước Việt Nam. Các vũ công nam thường thực hiện động tác tay chân mở rộng, kết hợp đội hình linh hoạt cùng đạo cụ như mái chèo, quạt hay xênh tre.
Điều khiến Xuân Phả được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá cao là sự kết hợp giữa múa cung đình và múa dân gian. Nó vừa mang tính nghi lễ, vừa có tính cộng đồng, đồng thời phản ánh sự giao thoa văn hoá trong lịch sử Việt Nam.
Sau MV Come My Way, trò Xuân Phả bất ngờ được nhắc đến nhiều hơn trên TikTok, Threads và các nền tảng mạng xã hội. Nhiều người trẻ chia sẻ rằng họ lần đầu biết đến loại hình nghệ thuật này nhờ chiếc mặt nạ xuất hiện trong teaser hoặc các hình ảnh quảng bá của Sơn Tùng M-TP.
Bình luận của một cư dân mạng trên Threads có nhắc đến trò Xuân Phả (Ảnh chụp màn hình)
Có thể thấy, trong thời đại mạng xã hội, không ít người trẻ tiếp cận văn hoá truyền thống qua âm nhạc, điện ảnh thay vì thông tin thường thức. Vì vậy một chi tiết chỉ xuất hiện vài giây trong MV đôi khi lại khiến cả một loại hình nghệ thuật dân gian lâu đời được tìm kiếm và bàn luận trở lại.
Dù vẫn còn nhiều tranh luận về cách đưa yếu tố truyền thống vào sản phẩm giải trí hiện đại, nhưng ít nhất, Come My Way đã khiến cái tên Xuân Phả bước ra khỏi phạm vi lễ hội địa phương để đến gần hơn với khán giả trẻ.