Phát biểu tại Hội thảo "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026" diễn ra ngày 31/3 do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam chủ trì, Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ quốc gia khẳng định, tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn mà là chiến lược dài hạn, có thể kéo dài đến năm 2040, thậm chí xa hơn.
"Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh rằng, tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn. Đây là câu chuyện rất dài hạn, có thể đến 2040, 2090, thậm chí 2100. Chính vì vậy, Việt Nam chúng ta phải làm đồng thời hai việc: vừa đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, đó là điều kiện cần; đồng thời phải đảm bảo tính bền vững, đó là điều kiện đủ. Tinh thần này cũng hoàn toàn phù hợp với bốn quan điểm mà Tổng Bí thư đã nêu tại Hội nghị Trung ương 2, gắn với Nghị quyết 66. Tôi xin nhấn mạnh lại một điểm cốt lõi: không đánh đổi. Chúng ta không thể đánh đổi tăng trưởng cao để lấy sự bất ổn", ông Lực nói.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia.
Theo ông Lực, kịch bản tăng trưởng năm nay đang chịu nhiều sức ép từ bên ngoài khi xuất khẩu và dòng vốn FDI có thể cùng giảm 1%, trong khi lạm phát tăng lên mức 4,5%. Những yếu tố này có thể kéo giảm tốc độ tăng trưởng khoảng 0,6 - 0,8 điểm %, khiến mục tiêu 10% trở nên thách thức hơn và thực tế có thể chỉ đạt khoảng 9,3%, thậm chí thấp hơn nếu các rào cản thương mại gia tăng.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có đạt đúng con số 10% trong từng năm hay không, mà là cách nền kinh tế duy trì được quỹ đạo tăng trưởng cao một cách bền vững trong trung và dài hạn. Chính vì vậy, TS. Cấn Văn Lực cho rằng cần chuyển từ tư duy "chạy theo chỉ tiêu năm" sang cách tiếp cận linh hoạt hơn, hướng tới mục tiêu bình quân 10% trong chu kỳ 5 năm. Điều này giúp giảm áp lực điều hành, đồng thời tạo dư địa cho các chính sách dài hạn phát huy hiệu quả.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào các động lực truyền thống một cách đơn lẻ. Thay vào đó, nền kinh tế cần vận hành đồng thời hai "trục động lực". Một là mô hình "3i" gồm đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò mở rộng không gian tăng trưởng. Hai là "kiềng ba chân" gồm lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) sẽ quyết định độ bền của tăng trưởng. Nếu một trong ba trụ cột này yếu đi, toàn bộ hệ thống sẽ mất cân đối.
Thực tế cho thấy, dù TFP của Việt Nam đã có những cải thiện đáng kể, song năng suất lao động vẫn là điểm nghẽn lớn khi chỉ tăng hơn 5%, thấp xa so với yêu cầu mới. Bên cạnh đó, kinh tế số và chất lượng nguồn nhân lực vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Đây chính là lý do TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh vai trò then chốt của việc nâng cao chất lượng tăng trưởng, thay vì chỉ mở rộng quy mô.
Ở góc độ giải pháp, vị chuyên gia cho rằng cần một "cú hích" đủ mạnh từ các động lực mới. Trong đó, cải cách thể chế được xem là đòn bẩy quan trọng có thể đóng góp thêm tới 1 điểm % tăng trưởng, trong khi phát triển các đầu tàu kinh tế và liên kết vùng có thể tạo ra mức tăng trưởng vượt trội hơn. Cùng với đó, chuyển đổi số và khoa học công nghệ, dù có độ trễ, nhưng sẽ là nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Tổng hợp các yếu tố này, nền kinh tế có thể được "tiếp lực" thêm 2 - 3 điểm % tăng trưởng, tạo dư địa quan trọng để tiến gần hơn tới mục tiêu đề ra.
Trong câu chuyện tăng trưởng kinh tế, Tiến sĩ Cấn Văn Lực đặc biệt nhấn mạnh 4 yếu tố "an ninh" cần bảo đảm, bao gồm: an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng và an ninh mạng, dữ liệu.
"Chúng tôi cho rằng không nhất thiết năm nào cũng phải đạt 10%, mà nên hướng tới mục tiêu bình quân 10% trong 5 năm", Tiến sĩ Lực nêu ý kiến. Từ đó, Tiến sĩ Cấn Văn Lực đề xuất một số kiến nghị, trong đó có việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, tỷ giá, bảo đảm an ninh năng lượng, thị trường tài chính và bất động sản.
"Việc giữ ổn định mặt bằng lãi suất được xem là điều kiện quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng. Ngoài ra, việc cơ cấu lại nền kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua năng suất và hiệu quả đầu tư cũng được nhấn mạnh. Mục tiêu giảm hệ số ICOR từ khoảng 5 xuống 4 được coi là một chỉ tiêu quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn", ông Lực nhấn mạnh.