Thoát nghèo vươn lên làm giàu từ loài cây quý
Nhìn những vườn cây dó bầu tiền tỉ "phủ xanh" khắp các ngả đường xã Phúc Trạch, tỉnh Nguy cơ mất thương hiệu Trầm hương Phúc TrạchGặp thợ săn trầm hương khét tiếng một thời
Gia đình ông Nguyễn Văn Sánh có nhiều gốc trầm quý, trong đó có những cây đã gắn bó hàng chục năm. Có cây cao hơn 20 mét, thân lớn đến mức hai người ôm mới xuể được thương lái trong và ngoài tỉnh tìm đến trả giá 250-300 triệu đồng mỗi cây, thậm chí nửa tỷ đồng/cây. Song ông không bán.
Bởi với người nơi đây, giá trị của những gốc trầm không chỉ nằm ở lõi trầm ẩn bên trong, mà còn là nguồn gen quý, là giống tốt để nhân rộng giữ cho nghề truyền thống. "Một cây dó bầu phải mất hàng chục năm mới lớn, phải hội đủ nhiều yếu tố tự nhiên, thổ nhưỡng, khí hậu, thời gian… mới tạo được trầm, khi có trầm bán mới giá trị", ông Sánh chia sẻ.
Trồng cây, giữ nghề truyền thống
Ban đầu, người dân chủ yếu khai thác và bán gỗ cây dó bầu thô cho thương lái. Giá trị mang lại không cao, phụ thuộc nhiều vào thị trường. Có thời điểm, cả làng loay hoay với bài toán sinh kế khi đất đai khô cằn, sản xuất nông nghiệp bấp bênh.
Mỗi cây khi thu hoạch có giá 15-30 triệu đồng; cá biệt, những cây có trầm tự nhiên có thể đạt giá trị hàng trăm triệu đồng.
Tuy nhiên, từ những thân dó bầu âm thầm lớn lên qua năm tháng, một hướng đi khác dần hình thành. Thay vì chỉ bán gỗ thô, người dân bắt đầu học cách chế tác, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn như: trầm nụ, trầm miếng, hương trầm sạch, tinh dầu trầm, trầm cảnh, đồ thủ công mỹ nghệ, trang sức…
Với chục năm kinh nghiệm trong việc chế tác cây trầm, chị Võ Thị Nga (50 tuổi, trú xã Phúc Trạch) cho biết, từ chỗ gắn bó với ruộng đồng cho thu nhập bấp bênh, người dân Phúc Trạch nay đã có trong tay một loại cây "trồng chậm mà chắc", đòi hỏi kiên nhẫn nhưng mang lại hiệu quả vượt trội.
Không chỉ được chế tác thành các sản phẩm trưng bày trong nhà hay đồ trang sức, mỹ nghệ, gỗ trầm còn được các cơ sở khai thác để nấu tinh dầu, sản xuất nhang, hương trầm phục vụ đời sống tâm linh và nhu cầu tiêu dùng. Theo chị Nga, bên cạnh thị trường trong nước, trầm hương Phúc Trạch hiện còn được xuất khẩu ra nước ngoài.
Giá trầm nguyên liệu hiện nay từ 10 triệu đồng/kg trở lên, tùy chất lượng. Trầm cảnh có giá dao động từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng; thậm chí có những sản phẩm đặc biệt trị giá cả tỉ đồng. "Trầm là cây để làm giàu chứ không phải chỉ để xóa đói giảm nghèo", chị Nga khẳng định.
Bởi vậy, kiên định với phương châm "nói không với hóa chất và phụ gia", các sản phẩm nụ trầm hương, nhang trầm hương, vòng tay trầm hương… do cơ sở chị Nga sản xuất tạo dấu ấn với khách hàng bởi mùi hương ngọt dịu, thuần khiết.
Thay vì chỉ bán gỗ thô như trước, người dân bắt đầu học cách chế tác, tạo ra các sản phẩm mỹ nghệ có giá trị gia tăng cao.
Ông Hoàng Quốc Nhã, Bí thư Đảng ủy xã Phúc Trạch cho biết, toàn xã hiện có hơn 1.000 ha cây dó trầm, mang lại doanh thu khoảng 200 tỷ đồng mỗi năm. Bên cạnh trồng dó trầm, địa phương còn có hàng chục cơ sở kinh doanh, chế tác trầm hương.
“Nghề trồng và chế tác trầm hương không chỉ tạo nguồn thu nhập cao mà còn mở ra hàng nghìn việc làm ổn định cho lao động địa phương, trở thành ‘đòn bẩy’ giúp xã vùng cao này từng bước chuyển mình”, ông Nhã nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo xã Phúc Trạch, trầm hương từ cây dó bầu tại địa phương được đánh giá thuộc nhóm chất lượng hàng đầu châu Á. Xác định đây là cây trồng chủ lực, xã đang vận động người dân mở rộng diện tích, hướng tới mục tiêu “nhà nào cũng có cây dó bầu, ít nhất trồng quanh nhà”.