Vị giáo sư Việt và những ca phẫu thuật ghép chi "chỉ có trong tưởng tượng"

Cuộc hẹn với Thiếu tướng, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Thầy thuốc Nhân dân, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS) Nguyễn Thế Hoàng, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 không hề dễ dàng.

Lịch làm việc của ông gần như kín đặc với những ca phẫu thuật kéo dài và các buổi hội chẩn cho những trường hợp phức tạp từ nhiều nơi chuyển về. Phóng viên Người Đưa Tin (NĐT) phải chờ đến cuối buổi chiều khi cuộc hội chẩn kết thúc có thể gặp ông trong ít phút nghỉ hiếm hoi.

Xuất hiện sau cánh cửa phòng làm việc tại bệnh viện, vị bác sĩ đầu ngành với gương mặt hiền hậu, nụ cười nhẹ và phong thái điềm tĩnh khiến không khí cuộc trò chuyện trở nên gần gũi ngay từ những câu chào đầu tiên.

Câu chuyện vừa bắt đầu, điện thoại của ông lại vang lên. Ở đầu dây bên kia là một bệnh nhân cũ người từng được ông phẫu thuật gọi điện báo tin đang có mặt tại Hà Nội và mong được gặp lại “ân nhân”, ông cười và báo lại hẹn ngày mai gặp. Trong cuộc trò chuyện ánh mắt, hỏi han như những người thân trong gia đình, cúp điện thoại ông nhẹ nhàng nói: “Đó là niềm vui lớn nhất của người thầy thuốc”.

Trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, ông đã chia sẻ với NĐT về hành trình gần 40 năm gắn bó với vi phẫu thuật, một lĩnh vực từng rất xa lạ ở Việt Nam nhưng nay đã góp phần tạo nên những dấu ấn khiến y học thế giới phải nhắc tới.

NĐT: Thưa ông, vi phẫu thuật tạo hình là một lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cực cao. Điều gì khiến ông lựa chọn theo đuổi chuyên ngành khó và rất đặc thù này?

GS. Nguyễn Thế Hoàng: Vi phẫu thuật là một lĩnh vực rất chuyên biệt và chuyên sâu, nó đòi hỏi những kỹ thuật rất tinh vi, phức tạp. Đặc điểm của vi phẫu thuật là nối các mạch máu, thần kinh (gồm động mạch, tĩnh mạch) và các cấu trúc rất nhỏ dưới kính hiển vi. Chính vì thế, để có thể thực hiện được vi phẫu thuật các bác sĩ phải trải qua quá trình đào tạo rất lâu dài.

Bác sĩ làm công việc này cũng cần có tâm huyết, sự nhân văn để giúp bệnh nhân phục hồi lại gần như hoàn hảo tất cả các cấu trúc đã mất.

Nếu như trước đây một cẳng tay, bàn tay hay ngón tay đứt rời là sẽ chịu tàn tật suốt đời. Nhưng nay, nhờ có vi phẫu thuật, nhờ việc khâu nối các mạch máu, thần kinh dưới kính hiển vi, chúng ta hoàn toàn có thể giữ lại được những chi thể đó cho bệnh nhân.

Hoặc với những tổn thương gây ra viêm, loét, hoại tử tổ chức, hay những tổn thương do ung thư lớn phải cắt bỏ thì vi phẫu thuật giúp tạo hình lại tất cả những cấu trúc đã bị mất.

Vi phẫu thuật và vi phẫu thuật tạo hình thường gắn liền với nhau. Giá trị của nó mang lại cho người bệnh những lợi ích mà trước khi có vi phẫu thuật, người ta gọi là "chỉ có trong tưởng tượng". Bây giờ tất cả những điều đó đã trở thành hiện thực.

Thiếu tướng, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Thầy thuốc Nhân dân, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS) Nguyễn Thế Hoàng, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Ảnh: Kim Thoa).

Đối với cá nhân tôi, vi phẫu thuật không chỉ giúp tái tạo những tổn thương vô cùng phức tạp, mang lại cho bệnh nhân một chất lượng cuộc sống hoàn toàn mới, phục hồi lại những cấu trúc bị mất, không còn đơn thuần là một cuộc phẫu thuật mà đã trở thành một nghệ thuật và nụ cười của người bệnh chính là niềm vui lớn nhất.

Tôi vẫn còn nhớ lúc mới ra trường, khi đó ở Việt Nam mọi người chưa biết vi phẫu thuật là gì. Là một điều gì đó rất trừu tượng, cao siêu và xa vời.

Chính vì không có vi phẫu thuật, có những bệnh nhân bị loét, viêm xương, hoại tử phần mềm điều trị hàng 5 - 7 năm không khỏi. Nhiều thương binh bị loét chân do vết thương chiến tranh phải trải qua hàng chục ca phẫu thuật suốt 5–7 năm vẫn không cải thiện. Nhưng nhờ làm chủ vi phẫu thuật, nay chỉ cần một lần mổ đã có thể giải quyết triệt để, giúp bệnh nhân hồi phục bền vững và không còn phải quay lại bệnh viện trong những đau đớn, dằn vặt kéo dài.

NĐT: Trong hành trình làm vi phẫu thuật, hẳn ông đã chứng kiến nhiều ca bệnh làm thay đổi cuộc đời bệnh nhân, ông có thể chia sẻ một vài trường hợp mà ông nhớ nhất?

GS.Nguyễn Thế Hoàng: Bắt đầu học tập về vi phẫu thuật từ những năm 1990 đến nay đã ngót nghét 40 năm trong nghề. Dấu ấn về việc giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường thì rất nhiều. Nhưng có một vài ca rất đáng nhớ.

Tôi nhớ có một bệnh nhân tên T.Đ.L ở Hải Phòng, cháu bị tai nạn giao thông từ lúc 6-7 tuổi, để lại một bàn chân và cẳng chân hoàn toàn cong vẹo, ngắn đến gần 20 phân. Bàn chân khấp khểnh, không đi chân giả được. Cuối cùng, cháu phải gắn liền với chiếc xe đẩy đến gần 20 tuổi.

Nhờ vi phẫu thuật, chúng tôi đã tạo hình lại. Sau khoảng gần 2 năm, bệnh nhân đã có đôi chân hoàn toàn như bình thường và đi lại hoàn toàn trên đôi chân được tạo hình đó. Khi ra đường, chắc không ai biết trước đó cháu đã tàn tật và ngồi xe lăn suốt mười mấy năm.

GS. Nguyễn Thế Hoàng thăm khám cho bệnh nhân sau ghép chi thể. Hiện bệnh nhân sống khỏe mạnh và chức năng bàn tay sau ghép rất tốt (Ảnh: NVCC).

Bây giờ cháu đã có cuộc sống gia đình hạnh phúc, lấy vợ, sinh 3 người con, mở một cửa hàng và đang sống rất an lành, bình yên ở Hải Phòng. Hàng năm cháu vẫn lên đây thăm tôi.

Cách đây hơn 2 năm tại Bệnh viện 108, chúng tôi đã thực hiện ghép tay cho hai bệnh nhi: một cháu cụt cả hai tay, một cháu cụt hai cẳng tay, khi mới 14 và 17 tuổi. Trước mắt các cháu là cả cuộc đời dài với khiếm khuyết nặng nề, tương lai tưởng chừng bế tắc.

Sau ca ghép, đến nay hơn 5 năm, một cháu từ tình trạng tàn tật hoàn toàn đã có thể mở cửa hàng quần áo, sống như người bình thường. Khi mặc áo dài tay, gần như không ai nhận ra đó là tay ghép vì chức năng đã phục hồi gần như hoàn toàn.

Đầu năm nay, cháu lập gia đình trong niềm hạnh phúc lớn. Tôi đã trực tiếp lên Thái Nguyên dự đám cưới, chứng kiến niềm vui vỡ òa của gia đình. Những thành quả của vi phẫu thuật không chỉ là kỹ thuật, mà còn là sự thay đổi cả cuộc đời và tương lai của người bệnh, điều mang lại niềm hạnh phúc lớn nhất đối với người thầy thuốc chính là nụ cười của người bệnh.

NĐT: Vậy còn những ca phẫu thuật ông thực hiện ở nước ngoài thì sao thưa bác sĩ?

GS.Nguyễn Thế Hoàng: Một trong những ca đáng nhớ nhất trong thời gian tôi làm việc tại Đức là ca ghép đồng thời 2 cánh tay từ người cho chết não đầu tiên trên thế giới, thực hiện cùng các thầy và đồng nghiệp tại Cộng hòa Liên bang Đức. Khi đó, tôi là người Việt Nam duy nhất trong ê-kíp, tham gia với tư cách phẫu thuật viên chính năm 2008 tại Bệnh viện ngoại khoa Rechts der Isar, thuộc Trường Đại học Tổng hợp Munich.

Bệnh nhân là người đàn ông 49 tuổi, bị tai nạn máy gặt cuốn đứt cả hai tay. Ca mổ đã thành công, và 5 phẫu thuật viên chính đều được trao Huy chương Karl Max von Bauerfeind của Trường Đại học Tổng hợp Munich.

GS. Hoàng đã thực hiện thành công ca ghép đồng thời 2 cánh tay đầu tiên trên thế giới cho một công dân Đức bị cụt cả hai cánh tay (Ảnh: NVCC).

Thành công của ca mổ đó đã được báo cáo tại rất nhiều hội nghị quốc tế và đăng trên các trang thông tin chính thống. Đó là ca ghép 2 cánh tay đầu tiên trên thế giới, một ca cực kỳ ấn tượng. Tôi rất tự hào khi là người Việt Nam và người nước ngoài duy nhất tham gia với vai trò phẫu thuật viên chính.

Gần 20 năm sau, khi có dịp gặp lại, bệnh nhân đã có cuộc sống hoàn toàn bình thường: hai tay vận động tốt, có thể tự lái xe, sinh hoạt cá nhân và tự chăm sóc bản thân, với chất lượng cuộc sống thay đổi rõ rệt.

NĐT: Được biết đã có hai lần ông nhận được lời mời ở lại Đức làm việc, một môi trường lý tưởng với điều kiện nghiên cứu và đãi ngộ rất tốt. Tuy nhiên, ông đều lựa chọn quay về Việt Nam, điều gì đã khiến ông đưa ra lựa chọn đó?

GS.Nguyễn Thế Hoàng: Ấp ủ lớn nhất của cá nhân tôi là học được những điều tốt, điều hay của nước bạn để về phục vụ cho người bệnh tại quê hương. Đó là trách nhiệm, tâm huyết và đạo đức. 

Tôi luôn tâm niệm: "Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây", do đó tôi đã mang kiến thức và kinh nghiệm về nước cống hiến phục vụ cho Tổ quốc và nhân dân mình. Đến bây giờ, tôi thấy quyết định của mình hoàn toàn đúng đắn và sáng suốt.

NĐT: Từng làm việc trong và ngoài nước, ông đánh giá như thế nào về vị trí của y học Việt Nam hiện nay? Trong bức tranh chung của khu vực và thế giới đâu là những điểm mạnh giúp chúng ta tạo dấu ấn và đâu là những thách thức mà ngành y cần vượt qua để vươn xa hơn?

GS.Nguyễn Thế Hoàng: Trong những năm gần đây, y học Việt Nam có những bước tiến bộ và phát triển rất nhanh chóng. Chúng ta đang dần tiệm cận với trình độ chung của khu vực và thế giới, thậm chí có những lĩnh vực riêng, chúng ta làm được những điều mà thế giới chưa bao giờ làm, đóng vai trò tiên phong.

Một trong những ví dụ điển hình là ca ghép chi thể từ người cho sống đầu tiên trên thế giới (do y học Việt Nam thực hiện). Năm 2019, bệnh viện đã cho phép kíp thực hiện ca ghép bàn tay đầu tiên từ người cho sống. Sau ca ghép này, chúng tôi còn thực hiện thêm nhiều ca ghép chi thể khác nữa với kết quả rất tốt.

GS.TSKH.Nguyễn Thế Hoàng cùng bệnh nhân ghép chi thể đầu tiên tại Việt Nam (Ảnh: NVCC).

Kết quả này đã được cộng đồng quốc tế công nhận và đăng tải trên những tạp chí khoa học lớn nhất về ngoại khoa. Điều đó chứng tỏ sự công nhận của quốc tế đối với dấu ấn lịch sử của y học Việt Nam, rất đáng tự hào.

Mặc dù có đội ngũ chuyên gia rất đam mê, tâm huyết, tay nghề cao, song y tế trong nước vẫn còn những hạn chế như quá tải bệnh nhân, cơ sở vật chất tại các tuyến y tế chưa đồng đều…

NĐT: Trong những năm gần đây, xu hướng kết hợp chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm du lịch đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt tại các quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Singapore. Đặt trong bối cảnh đó, theo ông, Việt Nam đang sở hữu những lợi thế nào cả về chuyên môn y khoa, chi phí, cũng như yếu tố văn hóa để có thể tham gia sâu hơn vào "bản đồ" du lịch y tế khu vực?

GS.Nguyễn Thế Hoàng: Như tôi đã chia sẻ, chúng ta có một đội ngũ y tế có chất lượng, chi phí khám chữa bệnh lại rất rẻ. Ví dụ, một ca phẫu thuật ghép chi thể như tôi nói, nếu làm ở Đức có thể tốn từ 5 - 7 tỷ đồng; ở Singapore cũng phải 2- 4 tỷ đồng. Nhưng nếu thực hiện tại Việt Nam, bệnh nhân chỉ phải chi trả vài chục triệu đồng, vì phần lớn được bảo hiểm chi trả.

Chi phí cho một bác sĩ thực hiện ca đại phẫu ở nước ngoài rất cao, trong khi ở Việt Nam chi phí y tế lại cực kỳ cạnh tranh. Đó là một lợi thế "khổng lồ" để phát triển du lịch y tế, thu hút người nước ngoài đến Việt Nam chữa bệnh, nếu biết tổ chức và khai thác tốt.

NĐT: Với kinh nghiệm tại một bệnh viện tuyến cuối như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, ông có từng tiếp nhận bệnh nhân nước ngoài hoặc Việt kiều về điều trị? Những trường hợp này cho thấy điều gì về tiềm năng du lịch y tế của Việt Nam?

GS.Nguyễn Thế Hoàng: Trong suốt 40 năm công tác tại Bệnh viện 108, với cương vị phẫu thuật viên và cả lãnh đạo chỉ huy, chúng tôi đã mổ cho khá nhiều người nước ngoài.

Điều mà họ lựa chọn khi đến Việt Nam điều trị bệnh chính là dịch vụ phẫu thuật giá rẻ. Rất nhiều Việt kiều và cả người nước ngoài tận dụng các đợt đi nghỉ, về thăm quê để thực hiện những phẫu thuật (từ phẫu thuật nhỏ, thẩm mỹ đến tạo hình...).

Tất cả họ đều có chung một nhận xét: Chất lượng phẫu thuật của chúng ta không thua kém gì nước ngoài, nhưng giá cả thì có lẽ chỉ bằng 1/100, 1/200, thậm chí 1/500 so với nước ngoài.

Một ca mổ ở nước ngoài chi phí có thể lên tới 200 - 300.000 USD, hoặc nếu không có bảo hiểm thì không ai trả nổi. Nhưng ở Việt Nam, đôi khi chỉ mất vài trăm USD.

Chúng ta hoàn toàn có thể tự tin đẩy mạnh phát triển du lịch y tế. Thậm chí, có những mặt bệnh rất hiếm gặp đã thu hút cả bác sĩ nước ngoài đến học hỏi và bệnh nhân quốc tế đến điều trị.

Tôi cho rằng, nếu có chính sách tốt, đây sẽ là nguồn thu lớn cho ngân sách Nhà nước, giúp cải thiện đời sống nhân viên y tế, nâng cấp cơ sở vật chất và quan trọng nhất là quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

NĐT: Xin trân trọng cảm ơn ông!

(Còn tiếp)

THỰC HIỆN: HOÀNG BÍCH - KIM THOA