Ngày 5-5, trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, bà Nguyễn Kim Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Chánh (TP HCM), cho biết Công an xã đang phối hợp với Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội và Phòng CSGT (Công an TP HCM) để xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường tại khu vực cửa ngõ phía Tây thành phố.
Chiếc "phao cứu sinh" và ranh giới vi phạmTheo bà Mai, từ ngày ra quân cao điểm (15-1) đến nay, xã Bình Chánh đã tổ chức 276 lượt kiểm tra, xử phạt 136 trường hợp với tổng số tiền 83,4 triệu đồng. Lực lượng chức năng cũng triển khai cho các hộ dân ký 342 cam kết không buôn bán lấn chiếm. "Trong thời gian tới, UBND xã tiếp tục chỉ đạo lực lượng ra quân kiểm tra xử lý tình trạng buôn bán lấn chiếm lòng lề đường tại các khu vực tuyến đường, chợ, điểm buôn bán tự phát nhằm bảo đảm mỹ quan đô thị và an toàn giao thông. Lắp đặt camera giám sát để làm cơ sở xử lý các hành vi cố tình vi phạm" - Phó Chủ tịch UBND xã Bình Chánh khẳng định.
Trước đó, ghi nhận thực tế tại Quốc lộ 1A (đường Lê Khả Phiêu) và đường Nguyễn Văn Linh (đoạn qua xã Tân Nhựt và Bình Chánh) cho thấy tình trạng lấn chiếm diễn ra phức tạp. Đây là 2 cửa ngõ quan trọng nối TP HCM và miền Tây nhưng vỉa hè vốn dành cho người đi bộ lại bị lấp đầy bởi các sạp trái cây, cửa hàng sửa xe, tiệm mắt kính, quầy bán áo mưa...
Giải thích về tình trạng trên đường Nguyễn Văn Linh (đoạn nút giao Bình Thuận đến trạm thu phí), bà Nguyễn Kim Mai cho biết đây là khu vực chưa có vỉa hè và do doanh nghiệp quản lý. Xã đã mời doanh nghiệp đến làm việc để lên phương án xử lý dứt điểm.
Trong khi đó, đại diện UBND xã Tân Nhựt cho biết thời gian qua đã mạnh tay xử lý tình trạng vi phạm trên địa bàn, giúp tình hình giảm đáng kể và sẽ tiếp tục duy trì ngăn chặn tái lấn chiếm.
Chia sẻ về lý do vi phạm, bà M.T và nhiều hộ kinh doanh cho biết vì áp lực kinh tế nên buộc phải tràn ra vỉa hè. "Ai chẳng biết lấn chiếm là sai, là cản trở lối đi của người khác. Nhưng thử nghĩ không buôn bán ở đây thì biết ở đâu. Với tôi và nhiều hộ kinh doanh khác, vỉa hè không đơn thuần là không gian công cộng, đó là cửa hàng không cần thuê mướn, là chiếc phao cứu sinh mỗi ngày" - bà M.T bộc bạch.
Để dung hòa giữa mưu sinh và trật tự đô thị, cần chuyển dịch tư duy từ "quản lý bằng cấm đoán" sang "quản lý bằng quy hoạch". Vỉa hè cần được nhìn nhận là một không gian kinh tế quan trọng. Giải pháp căn cơ phải nằm ở những mô hình tổ chức kinh tế vỉa hè văn minh. Khi người dân được tạo điều kiện làm ăn chính danh, họ sẽ tự ý thức trách nhiệm giữ gìn trật tự và mỹ quan chung.
Quốc lộ 1A - cửa ngõ phía Tây TP HCM
Theo Phòng CSGT, sau 3 tháng ra quân xử lý trật tự đô thị (từ ngày 15-1 đến 15-4), lực lượng đã xử phạt gần 7.800 trường hợp vi phạm. Các lỗi tập trung chủ yếu là dừng, đỗ xe trái quy định, để xe dưới lòng đường gây cản trở giao thông, lấn chiếm vỉa hè.
Đại diện Phòng CSGT đánh giá tình trạng lấn chiếm, sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè tại một số khu vực vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng mỹ quan đô thị, mất trật tự và an toàn giao thông. Vừa qua, Phòng CSGT đã chủ động phối hợp cùng công an phường, xã nhằm xử lý vi phạm, đồng thời liên tục tuyên truyền. Bên cạnh đó, đơn vị duy trì công tác tuần tra, kiểm soát thường xuyên tại những tuyến, khu vực trọng điểm, không để tái hình thành các điểm phức tạp về trật tự đô thị.
"Việc lập lại trật tự đô thị là một nhiệm vụ khó, lâu dài. Dù đạt được những kết quả tích cực, tình trạng tái lấn chiếm vẫn xảy ra ở một số nơi, đòi hỏi lực lượng chức năng phải tiếp tục kiên trì, linh hoạt trong cách làm, vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật vừa quan tâm điều kiện thực tế của người dân" - đại diện Phòng CSGT nhấn mạnh.
Đánh giá về nguyên nhân, ThS tâm lý Nguyễn Hải An cho biết việc lòng lề đường tại khu vực cửa ngõ phía Tây bị biến thành "lãnh địa riêng" không chỉ là vấn đề trật tự đô thị mà còn phản ánh sự xung đột nghiêm trọng giữa quyền lợi cá nhân và an toàn chung của cộng đồng. Dưới góc độ tâm lý học đô thị, hành vi lấn chiếm bắt nguồn từ tư duy chiếm hữu không gian của một bộ phận người dân. Họ coi vỉa hè là phần mở rộng của ngôi nhà hoặc sạp hàng thay vì tài sản chung. Khi sự tiện lợi cá nhân được đặt lên trên quy tắc xã hội, người đi bộ vô hình trung trở thành đối tượng thứ yếu, bị đẩy ra lòng đường.
Sự tùy tiện này tạo nguy cơ nhãn tiền. Dựng khung sắt, giăng dây điện thiếu an toàn, biến lòng đường thành nơi giao dịch tạo thành cái bẫy tai nạn chực chờ, nhất là mùa mưa. Nó không chỉ gây ùn tắc mà còn tạo điểm mù nguy hiểm. Do đó, cần một giải pháp đồng bộ: sử dụng camera giám sát phạt nguội, quy hoạch khu vực kinh doanh hợp pháp và thay đổi nhận thức người dân.
Luật sư Phùng Huyền, Giám đốc Công ty Luật TNHH A+, cho rằng cần chuyển dịch từ tư duy ra quân dẹp loạn sang quản trị dựa trên chế tài và hạ tầng. Cụ thể, phải thiết lập hệ thống camera giám sát tại các điểm nóng làm căn cứ phạt nguội. Đặc biệt, chủ nhà hoặc đơn vị thuê mặt bằng phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu để xảy ra lấn chiếm. Điều này buộc chủ nhà tự giám sát thay vì tiếp tay.
Ngoài ra, tăng cường mô hình chính quyền cơ sở chủ động. Chủ tịch UBND phường, xã phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước thành phố nếu để lấn chiếm kéo dài. Trường hợp cố tình tái phạm, gây ùn tắc hoặc nguy cơ cháy nổ, cần áp dụng chế tài theo các quy định của Bộ Luật Hình sự.