Không ít người có thói quen ăn sáng thật nhanh để kịp giờ làm, giờ học. Một chiếc bánh rán, vài lát thịt xông khói hay đơn giản là hâm nóng đồ ăn còn thừa từ tối hôm trước được xem là giải pháp tiện lợi. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, chính những lựa chọn tưởng chừng vô hại này nếu lặp lại thường xuyên có thể tạo ra những tác động tiêu cực đối với sức khỏe.
Điều cần nhấn mạnh là không có loại thực phẩm nào khiến một người mắc ung thư chỉ sau một vài lần sử dụng. Tuy nhiên, chế độ ăn thiếu cân bằng kéo dài có thể làm tăng tình trạng viêm mạn tính, rối loạn chuyển hóa và ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Đây đều là những yếu tố được cho là có liên quan đến nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính, trong đó có một số loại ung thư như ung thư hạch bạch huyết.
1. Đồ chiên rán - món ăn sáng quen thuộc nhưng không nên dùng thường xuyên
Bánh quẩy, bánh rán, gà rán, khoai tây chiên hay các món ăn được chế biến ở nhiệt độ cao là lựa chọn phổ biến của nhiều người vào buổi sáng.
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở lượng chất béo hay calo mà còn ở quá trình chế biến. Khi thực phẩm giàu tinh bột được chiên ở nhiệt độ cao, chúng có thể tạo ra acrylamide - một hợp chất được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm "có khả năng gây ung thư ở người". Bên cạnh đó, dầu chiên sử dụng nhiều lần còn tạo ra các sản phẩm oxy hóa lipid, làm gia tăng stress oxy hóa trong cơ thể.
Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, cơ thể có thể rơi vào trạng thái viêm mức độ thấp kéo dài. Đây được xem là một trong những yếu tố góp phần làm suy giảm khả năng điều hòa của hệ miễn dịch theo thời gian.
2. Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông hay thịt nguội là những món ăn tiện lợi, chỉ cần làm nóng vài phút là có thể sử dụng.
Tuy nhiên, đây cũng là nhóm thực phẩm được các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế. Trong quá trình sản xuất, nhiều loại thịt chế biến sẵn được bổ sung nitrit và nitrat để bảo quản, tạo màu và kéo dài thời hạn sử dụng. Khi đi vào cơ thể, các chất này có thể tạo thành hợp chất nitrosamine - chất được cho là có khả năng gây tổn thương tế bào.
Năm 2015, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua IARC đã xếp thịt chế biến sẵn vào nhóm 1 - nhóm có đủ bằng chứng gây ung thư ở người, đặc biệt là ung thư đại trực tràng. Theo thống kê, việc tiêu thụ khoảng 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày có thể làm tăng khoảng 18% nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.
Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn còn làm tăng lượng muối và chất béo bão hòa, ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch và quá trình chuyển hóa.
3. Thức ăn thừa hâm nóng nhiều lần
Không ít gia đình có thói quen tận dụng thức ăn còn lại từ bữa tối để dùng cho bữa sáng hôm sau nhằm tránh lãng phí. Tuy nhiên, nếu thực phẩm không được bảo quản đúng cách hoặc bị hâm đi hâm lại nhiều lần, nguy cơ mất chất dinh dưỡng và nhiễm khuẩn sẽ tăng lên.
Đặc biệt, với các loại rau lá xanh như cải, rau muống hay cải bó xôi, nếu để lâu sau khi nấu, hàm lượng nitrat có thể chuyển hóa thành nitrit nhiều hơn. Ngoài ra, việc hâm nóng nhiều lần cũng làm giảm vitamin và ảnh hưởng đến chất lượng món ăn.
Các chuyên gia cho rằng thỉnh thoảng sử dụng thức ăn thừa không phải là vấn đề quá nghiêm trọng. Điều quan trọng là cần bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh đúng nhiệt độ, sử dụng trong thời gian ngắn và không hâm nóng nhiều lần.
Thói quen ăn sáng ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán hoặc thức ăn bảo quản không đúng cách đều có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe nếu sử dụng thường xuyên.
Trao đổi với báo , ông cho biết nhiều loại thực phẩm sau khi chế biến hoặc bảo quản không đúng điều kiện có thể phát sinh các hợp chất không có lợi cho cơ thể. Vì vậy, điều quan trọng không phải là kiêng tuyệt đối một món ăn, mà là xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân bằng và hạn chế tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn trong thời gian dài.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy chất lượng bữa sáng có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình chuyển hóa suốt cả ngày. Một bữa sáng quá nhiều chất béo, nhiều muối và ít chất xơ dễ khiến đường huyết dao động mạnh, làm cơ thể nhanh mệt mỏi và tăng cảm giác thèm ăn vào các bữa tiếp theo.
Ngược lại, bữa sáng giàu ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây và protein chất lượng như trứng, sữa, sữa chua hoặc các loại hạt giúp duy trì năng lượng ổn định, hỗ trợ hệ tiêu hóa và tăng cảm giác no lâu.
Bữa sáng như thế nào là hợp lý?
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị mỗi người nên ưu tiên:
- Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, bánh mì nguyên cám.
- Trứng, sữa, sữa chua hoặc các nguồn protein ít béo.
- Rau xanh và trái cây tươi.
- Hạn chế thực phẩm chiên rán, nhiều đường, nhiều muối và thịt chế biến sẵn.
- Uống đủ nước và tránh bỏ bữa sáng.
Điều quan trọng cần nhớ là nguy cơ sức khỏe không đến từ một bữa ăn duy nhất mà từ những thói quen lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Việc thỉnh thoảng ăn xúc xích hay bánh rán sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, nếu những món này trở thành lựa chọn mỗi sáng, cơ thể sẽ phải liên tục đối mặt với lượng chất béo bão hòa, muối và các hợp chất không có lợi.
Một bữa sáng đơn giản nhưng cân bằng dinh dưỡng sẽ là nền tảng giúp cơ thể duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh, ổn định chuyển hóa và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính trong tương lai.
