Khảo sát mới nhất của VCCI về các hộ kinh doanh thực hiện với 1.001 hộ tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy xu hướng duy trì hoặc thu hẹp hoạt động đang chiếm ưu thế, trong khi tỷ lệ hộ có kế hoạch mở rộng hoặc chuyển đổi mô hình vẫn ở mức thấp.
Cụ thể, chỉ 1,8% hộ kinh doanh có kế hoạch mở rộng hoạt động, trong khi 60,8% lựa chọn duy trì quy mô hiện tại, 33% có xu hướng thu hẹp và 4,4% cân nhắc giải thể .
Về kế hoạch chuyển đổi, 15,6% hộ kinh doanh cho biết có ý định chuyển đổi lên doanh nghiệp trong 2 năm tới, trong khi 84,4% chưa có kế hoạch .
Khảo sát được triển khai trên phạm vi 34 tỉnh, thành, trong đó 64,69% hộ kinh doanh hoạt động tại khu vực đô thị và 35,31% tại khu vực nông thôn . Xét theo vùng, Đông Nam Bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 36,7%, tiếp đến là Đồng bằng sông Hồng 21,1% và Đồng bằng sông Cửu Long 17%. Phần lớn hộ kinh doanh có thâm niên hoạt động tương đối dài, với 66,26% hoạt động trên 5 năm và 31,11% trên 10 năm .
Quy mô hoạt động chủ yếu ở mức nhỏ, khi 58,75% hộ sử dụng từ 2–5 lao động, trong khi chỉ 1,92% có trên 10 lao động . Nhóm doanh thu phổ biến nhất là từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng mỗi năm, chiếm 51,41% tổng số hộ khảo sát .
Về hiệu quả kinh doanh, đa số hộ đang vận hành với biên lợi nhuận thấp. 73,7% ghi nhận mức lãi thấp , 12,9% hòa vốn, 9,3% lỗ nhẹ và 2,2% lỗ nặng; tỷ lệ lãi tương đối chỉ đạt 1,9% .
Nguồn: VCCI.
Xét theo lĩnh vực hoạt động, 90,1% hộ kinh doanh tham gia bán lẻ, 5,3% trong dịch vụ ăn uống . Cơ cấu khách hàng chủ yếu là cá nhân với 72%, trong khi chỉ 2,7% phục vụ chủ yếu doanh nghiệp và 25,3% phục vụ hỗn hợp .
Định vị lại vai trò hộ kinh doanh trong tư duy chính sách, hướng tới hỗ trợ phát triển bền vững
Theo VCCI, khảo sát năm 2026 cho thấy khu vực hộ kinh doanh vẫn là một trụ cột quan trọng của kinh tế hộ gia đình và an sinh xã hội. Tuy nhiên, các hộ đang vận hành trong trạng thái sức khỏe suy yếu, lợi nhuận mỏng và tâm thế phòng thủ kéo dài. Phần lớn hộ chỉ ghi nhận mức lãi thấp, trong khi doanh thu và lượng khách hàng có xu hướng giảm trên diện rộng.
Xu hướng chủ đạo trong 2 năm tới là duy trì hoặc thu hẹp hoạt động, thay vì mở rộng, và chỉ một tỷ lệ nhỏ có ý định chuyển đổi thành doanh nghiệp .
Khảo sát cũng cho thấy điểm nghẽn của khu vực hộ kinh doanh không chỉ nằm ở sức cầu hay chi phí đầu vào, mà còn đến từ sự thiếu tương thích giữa yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp với năng lực tuân thủ của các đơn vị chủ yếu ở quy mô siêu nhỏ và nhỏ. Trong đó, khó khăn pháp lý và các nghiệp vụ liên quan đến thuế, kế toán được ghi nhận là những trở ngại lớn.
Trên cơ sở đó, VCCI đưa ra một số khuyến nghị, bao gồm việc ưu tiên giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh; đồng thời phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ chi phí thấp, dễ sử dụng và tăng cường hỗ trợ trực tiếp tại địa phương .
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ được đề xuất cần xác định rõ các nhóm ưu tiên, trong đó nhóm hộ phụ thuộc hoàn toàn vào kinh doanh như nguồn sinh kế, nhóm siêu nhỏ và dễ tổn thương, cũng như nhóm có nhu cầu chuyển đổi lên doanh nghiệp với quy mô lớn hơn.
Đối với chính sách chuyển đổi, trọng tâm được khuyến nghị là giảm chi phí chuyển đổi thực tế, thông qua các gói hỗ trợ tài chính có điều kiện trong giai đoạn đầu, đơn giản hóa thủ tục hành chính sau chuyển đổi và xây dựng lộ trình nghĩa vụ phù hợp .
Khảo sát cũng nhấn mạnh việc định vị lại khu vực hộ kinh doanh trong tư duy chính sách, không chỉ là đối tượng quản lý mà còn là khu vực cần được hỗ trợ để phát triển bền vững. Với vai trò là nguồn thu chủ yếu của nhiều hộ gia đình, khu vực này được xem là nền tảng của kinh tế địa phương và có ý nghĩa trong đảm bảo an sinh xã hội
