Cố NSND Lê Dung (tên thật Đoàn Lê Dung), sinh năm 1951 tại vùng mỏ Quảng Ninh, là một trong những giọng soprano hiếm hoi của âm nhạc Việt Nam đạt đến chuẩn mực hàn lâm và tầm vóc quốc tế. Bà cũng nằm trong số ít ca sĩ có trình độ kỹ thuật tiệm cận với ngưỡng hoàn hảo.
Cố NSND Lê Dung là một trong những giọng ca soprano (nữ cao) xuất sắc nhất lịch sử âm nhạc Việt Nam.
Ít ai biết, trước khi trở thành biểu tượng của dòng nhạc thính phòng, bà từng trải qua tuổi thơ đầy cơ cực. Sinh ra trong gia đình không có truyền thống nghệ thuật, tuổi thơ của Lê Dung gắn liền với những ngày nửa buổi đi học, nửa buổi phụ mẹ làm ruộng, gánh rau ra chợ bán. Chính những tháng năm nhọc nhằn ấy vô tình rèn cho bà một cột hơi bền bỉ và nội lực hiếm có.
Tài năng của Lê Dung sớm được phát hiện từ khi mới 8 tuổi bởi nhạc sĩ Đức Huyên, người đưa bà vào Câu lạc bộ Thiếu nhi Hạ Long và tạo điều kiện biểu diễn, thu thanh tại Đài Tiếng nói Việt Nam. Lúc đó, nhạc sĩ nhận xét: “Trong dàn hợp xướng vài trăm người khi ấy, Lê Dung là người diễn xướng có giọng hát đơn nổi trội. Giọng Lê Dung rất khỏe. Nhờ có tiếng hát Lê Dung mà nâng cao chất lượng câu lạc bộ lên”. Từ đây, con đường nghệ thuật dần mở ra.
Năm 17 tuổi, bà bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp khi gia nhập Đoàn Văn công Quân khu Tả Ngạn. Dù từng đỗ đại học ngành Y, Lê Dung quyết định rẽ hướng, theo đuổi âm nhạc. Sau đó, bà về Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị, theo học thanh nhạc bài bản và nhanh chóng khẳng định tên tuổi khi tốt nghiệp thủ khoa Nhạc viện.
NSND Lê Dung hát ca khúc "Bài ca hy vọng".
Không dừng lại ở thành công ban đầu, Lê Dung tiếp tục sang Liên Xô học tập tại Nhạc viện Tchaikovsky – một trong những ngôi trường đào tạo âm nhạc danh giá nhất thế giới. Quãng thời gian này giúp bà hấp thụ tinh hoa của âm nhạc cổ điển phương Tây và định hình con đường nghệ thuật chuyên sâu.
Trở về nước năm 1990, Lê Dung trở thành nghệ sĩ solo của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam, đồng thời tham gia giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội. Sở hữu giọng soprano đẹp hiếm có, âm sắc sáng, vang nhưng không chói, Lê Dung có thể chinh phục nhiều thể loại từ opera, bán cổ điển đến nhạc tiền chiến, nhạc đỏ. Những tác phẩm như Người Hà Nội, Trường ca sông Lô, Xa khơi… qua giọng hát của bà đã trở thành dấu ấn khó phai trong lòng nhiều thế hệ khán giả.
Với kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện và cảm xúc sâu lắng, bà là người đặt nền móng cho sự phát triển của dòng nhạc thính phòng ở Việt Nam.
Không chỉ tỏa sáng trên sân khấu, bà còn là người đặt nền móng cho sự phát triển của dòng nhạc thính phòng Việt Nam, đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ tên tuổi như NSND Tạ Minh Tâm, NSND Thái Bảo, NSƯT Việt Hoàn, ca sĩ Ngọc Anh....
Trong mắt giới chuyên môn, bà là một trong số ít nghệ sĩ Việt Nam đạt tới chuẩn mực quốc tế về thanh nhạc cổ điển. Nhiều ý kiến cho rằng, nếu gọi “diva” theo đúng nghĩa, Lê Dung là một trong những cái tên xứng đáng nhất của Việt Nam.
“Trong 5 năm giúp đỡ và đào tạo Lê Dung, tôi phát hiện khả năng rất lớn sẽ phát triển trong tương lai. Vì thế, ngay từ ngày đầu tiếp xúc, tôi đã có kế hoạch riêng cho Lê Dung phát triển. Khi trở thành nghệ sĩ nổi tiếng của đất nước, Lê Dung đã bước tiếp con đường sư phạm - một định hướng rất đúng của người nghệ sĩ. Cho đến hôm nay, Lê Dung chứng tỏ thành công lớn của mình trong sự nghiệp giáo dục” , cố NSND Trung Kiên từng nói về học trò cũ.
Thành công trong sự nghiệp là thế nhưng bà lại gặp nhiều sóng gió trong đời sống riêng.
Khi nhắc về sự cống hiến của NSND Lê Dung với dòng nhạc cổ điển, NSND Phạm Ngọc Khôi từng nói: “Chị Lê Dung là trường hợp rất đặc biệt của nền ca hát Việt Nam. Lâu lắm rồi chúng ta mới có nghệ sĩ như vậy. Chị Lê Dung là người có công rất lớn trong việc đem giá trị của nền văn hóa, âm nhạc thế giới đến với Việt Nam. Chị hát rất nhiều, ở nhiều sân khấu trên thế giới và Việt Nam. Chị hát một cách chọn lọc để đưa dòng âm nhạc cổ điển thế giới đến với công chúng Việt Nam”.
Dù thành công rực rỡ trên sân khấu, đời sống riêng của NSND Lê Dung lại nhiều trắc trở. Hai cuộc hôn nhân đổ vỡ để lại những tổn thương sâu sắc. Trong cuộc hôn nhân đầu, bà có một người con trai, nhưng hai vợ chồng sớm chia tay. Mối tình với nhà thơ Hồng Thanh Quang từng được nhắc đến như một chuyện tình đẹp nhưng cũng không đi đến cái kết trọn vẹn.
Học trò của bà, ca sĩ Ngọc Anh, từng chia sẻ rằng Lê Dung là người sống hết mình trong tình yêu, yêu đến tận cùng, để rồi mang nhiều đau đớn.
NSND Lê Dung qua đời vào năm 2001.
Tháng 1/2001, NSND Lê Dung qua đời do tai biến mạch máu não, khiến đồng nghiệp và công chúng bàng hoàng. Sự ra đi của bà để lại khoảng trống lớn trong đời sống âm nhạc Việt Nam.
Hơn hai thập kỷ trôi qua, tiếng hát của Lê Dung vẫn được xem là chuẩn mực trong đào tạo và biểu diễn thanh nhạc. Bà không chỉ là một nghệ sĩ tài năng mà còn là biểu tượng của sự khổ luyện, nghị lực và khát vọng vươn tới đỉnh cao.
