Phải thừa nhận rằng, nếu không có làn sóng tranh cãi xung quanh Come My Way của Sơn Tùng M-TP và hình tượng chim Lạc, hiếm khi nào một cuộc đối thoại về văn hóa dân tộc và tính nghệ thuật lại được đại chúng nhiều thế hệ cùng ngồi lại bàn luận rôm rả và sâu sắc đến thế.
Cú nổ giữa mùa hè năm 2026 của nam ca sĩ gốc Thái Bình không chỉ khuấy động các bảng xếp hạng âm nhạc mà còn kích hoạt một lăng kính phản biện đa chiều từ khắp các lứa tuổi, ngành nghề, đặc biệt là người trẻ; chạm tới nhiều tầng cảm xúc khác nhau: niềm tự hào, sự hứng khởi cho đến những băn khoăn về ranh giới giữa sáng tạo và biểu đạt văn hóa trong một tham vọng lớn lao.
Hình ảnh đứng trên lưng chim Lạc gây tranh luận của Sơn Tùng M-TP mở ra cuộc bàn luận chưa từng thấy.
Cú nổ "Come My Way" và chiếc bệ phóng hình chim Lạc
Trong thế giới hình ảnh đậm đặc chất liệu truyền thống của Come My Way, ý niệm lấy bề dày văn hóa dân tộc làm điểm tựa để bước ra thế giới của ê-kíp nhận được nhiều sự chú ý, nhưng đồng thời cũng kéo theo những tranh luận trái chiều. Một số ý kiến cho rằng việc đặt hình tượng nghệ sĩ lên biểu tượng chim Lạc là cách thể hiện chưa phù hợp với giá trị di sản.
Nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử Trần Quang Đức cho rằng, đánh giá hình ảnh này là "phản cảm" chỉ là một trong những cách diễn giải, chứ không phải sự thật hiển nhiên chứa đựng sẵn trong hình ảnh. Một biểu tượng văn hóa luôn có thể được đọc theo nhiều cách khác nhau. Nhà nghiên cứu phân tích thêm, chim Lạc vốn là một mô-típ mỹ thuật xuất hiện trên trống đồng Đông Sơn chứ không phải đối tượng thờ tự tôn giáo, vì vậy cần thận trọng khi tuyệt đối hóa di sản đến mức cực đoan.
Đồng tình với góc nhìn mở, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định đây là một cách tiếp cận mới mẻ, phá cách khi đưa di sản ra khỏi bảo tàng để đối thoại với công nghệ và sáng tạo đương đại. Việc con người đặt chân lên mô hình chim Lạc trong nghệ thuật thị giác mang thông điệp về sự đồng hành, khát vọng vươn lên và sức mạnh dẫn đường, không chứa đựng hàm ý xúc phạm.
Khi di sản ở dưới chân người: Câu chuyện hơn một thập kỷ trước của local brand giày Việt
Bên cạnh những tranh luận trái chiều đang áp đảo không gian mạng, cũng có không ít ý kiến lên tiếng bảo vệ cách tiếp cận của Sơn Tùng M-TP. Nhiều khán giả cho rằng các biểu tượng văn hóa truyền thống từ lâu đã không còn chỉ tồn tại trong bảo tàng hay trên những trang sách lịch sử. Hoa văn trống đồng Đông Sơn đã hiện diện rất gần với đời sống thường nhật, kể cả ở những vật dụng quen thuộc như thảm lót sàn hay gạch men. Nói cách khác, di sản từ lâu đã bước xuống khỏi bệ trưng bày để trở thành một phần của đời sống đương đại.
Lội ngược dòng về một tranh cãi tương tự từng xảy ra cách đây hơn một thập kỷ, mối quan hệ giữa "vị trí đứng" của con người và tính tôn nghiêm của biểu tượng văn hóa từng làm khó một local brand Việt vào năm 2015. RieNevan - thương hiệu giày skateboard tiên phong đưa bản sắc Việt vào "văn hóa sát mặt đất", để đến gần hơn với streetwear và nhịp sống thường nhật của giới trẻ - là cái tên đang được nhắc đến.
Local bran RieNevan từng chia sẻ thiết kế cũ và mới của mẫu giày RN23 khi hoạ tiết trống đồng dưới đế giày bị phản ứng.
Đi theo những trăn trở đang viral hôm nay của nhà sáng lập thương hiệu, để tìm về câu chuyện phía sau mẫu giày RN23 ra mắt năm 2015. Theo RieNevan, phiên bản OG của đôi giày này từng sử dụng trực tiếp hình ảnh trống đồng Đông Sơn cho phần đế, với mong muốn "ghi dấu hoa văn Việt Nam trên từng bước chân". Tuy nhiên, ý tưởng ấy đã không thể sống tiếp đời sống khi vấp phải chỉ trích cho rằng, một biểu tượng thiêng liêng như trống đồng không thể xuất hiện ở vị trí bị giẫm đạp dưới chân.
Ở thời điểm đó, RieNevan đã lựa chọn điều chỉnh thiết kế. Thay vì tái hiện nguyên bản cấu trúc mặt trống đồng với ngôi sao trung tâm và các vòng chim Lạc đặc trưng, thương hiệu chuyển sang một ngôn ngữ thị giác tiết chế hơn. Những họa tiết Đông Sơn được giản lược thành các đường nét hình học, chi tiết răng cưa và mảng đồ họa mang tính gợi nhắc. Kết quả là thiết kế vẫn giữ được cảm hứng từ di sản Việt nhưng giảm thiểu tối đa nguy cơ tạo ra cảm giác nhạy cảm đối với người xem.
Thiết kế remake giản lược và trừu tượng hơn.
Đặt chiếc đế giày của RieNevan năm 2015 bên cạnh cánh chim Lạc và Sơn Tùng M-TP vào năm 2026, có thấy một dịch chuyển đáng chú ý trong cách công chúng tiếp cận thời trang và nghệ thuật đại chúng. Nếu như mười năm trước, một local brand trẻ buộc phải chọn giải pháp an toàn là "trừu tượng hóa" di sản, thì ngày nay những thử nghiệm táo bạo hơn phần nào đã có cơ hội được nhìn nhận, bảo vệ dưới lăng kính của nghệ thuật thị giác và những đôi mắt cởi mở.
Thời trang hay âm nhạc suy cho cùng đều là tấm gương phản chiếu hơi thở của thời đại. Di sản văn hóa muốn tiếp tục chảy trong huyết quản của thế hệ mới, không thể chỉ ngủ yên. Như câu nói được nhà nghiên cứu Trần Quang Đức trích dẫn: "Truyền thống không phải là thờ tro tàn, mà là truyền ngọn lửa".
RieNevan là thương hiệu giày Việt đã bước sang năm thứ 14 (Ảnh minh hoạ).
Sự dũng cảm của các nghệ sĩ và nhà thiết kế Việt, dù là RieNevan thuở sơ khai hay Sơn Tùng M-TP - gã khổng lồ ở đỉnh cao nhất của thị trường - đều đang góp phần mở ra những cách kể chuyện mới về Việt Nam. Di sản nằm dưới chân người Việt không nhất thiết là sự hạ thấp, trong nhiều trường hợp, đó chính là bệ phóng để văn hóa cùng con người đi đến những chân trời xa hơn.
Dĩ nhiên, mọi thử nghiệm sáng tạo đều có thể tạo ra va chạm giữa những hệ quy chiếu khác nhau. Nhưng nhờ có họ, những cuộc tranh luận thẳng thắn đã góp phần mở rộng không gian cho văn hóa tiếp tục được nhìn nhận, giải mã và kết nối với thế hệ trẻ. Bởi có lẽ, điều đáng suy ngẫm nhất không nằm ở việc một biểu tượng văn hóa được tái hiện theo cách nào, mà ở chỗ liệu nó còn đủ sức khiến người trẻ quan tâm, tìm hiểu và muốn đối thoại cùng hay không.
Ảnh: MV Come My Way, RieNevan
