Hôm nay đã là mồng 1 tháng Chạp, thời điểm đánh dấu việc chính thức bước vào tháng cuối cùng của năm Âm lịch, cũng là lúc không khí Tết Nguyên đán bắt đầu hiện rõ trong từng gia đình. Bên cạnh việc dọn dẹp, sắm sửa, không ít người tranh thủ sửa sang lại nhà cửa với mong muốn đón năm mới trong không gian khang trang, gọn gàng hơn.
Tuy nhiên, cũng từ thời điểm này, nhiều băn khoăn quen thuộc lại xuất hiện: cuối năm có nên xây, sửa nhà hay động thổ không? Quan niệm dân gian cho rằng đây là việc "phạm kỵ", nhưng thực tế, không ít người đang hiểu chưa đúng bản chất của lời nhắc này.
Ảnh minh họa
Vì sao dân gian cho rằng cuối năm không nên động thổ, sửa nhà?
Trong các nghiên cứu về phong tục truyền thống Việt Nam, nhiều học giả chỉ ra rằng, với người xưa, "động thổ" không chỉ là xây nhà mới, mà bao hàm mọi can thiệp lớn tới nền đất, móng nhà, kết cấu chính của ngôi nhà – những yếu tố được xem là gắn liền với không gian sống lâu dài của gia đình.
Theo các bài khảo cứu đăng trên Tạp chí Xưa & Nay và Báo Văn Hóa, tháng Chạp Âm lịch được nhìn nhận là giai đoạn chuyển tiếp, khi năm cũ sắp khép lại nhưng năm mới chưa bắt đầu. Đây là thời điểm con người hướng tới việc thu dọn, sắp xếp, tổng kết và chuẩn bị lễ Tết, hơn là tiến hành những việc mang tính khởi sự lớn.
Trong bối cảnh đó, khái niệm dân gian thường gọi là "động vào phần âm" xuất hiện. Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, "phần âm" ở đây không mang ý nghĩa huyền bí, mà chủ yếu chỉ không gian nền tảng của ngôi nhà – nơi gắn với đất đai, bàn thờ, tổ tiên và sinh hoạt tâm linh. Việc đào bới, đập phá lớn vào cuối năm bị cho là dễ gây xáo trộn không gian này, đặc biệt khi Tết Nguyên đán đang cận kề.
Ảnh minh họa
Điều nhiều người đang hiểu sai: Không phải cứ sửa nhà cuối năm là "phạm kỵ"
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay là đánh đồng mọi hoạt động sửa nhà cuối năm với việc động thổ. Trên thực tế, cả trong tư liệu phong tục lẫn các bài phân tích đời sống, dân gian không hề cấm tuyệt đối việc sửa chữa nhà cửa trong tháng Chạp.
Điều được khuyên tránh chủ yếu là những hạng mục sửa chữa lớn, kéo dài, can thiệp sâu vào nền móng hoặc kết cấu chính, đặc biệt nếu khó hoàn thiện trước Tết. Trong khi đó, các công việc sửa chữa nhỏ như sơn lại tường, chống dột, thay đồ nội thất, sửa điện nước… thường được xem là chỉnh trang không gian sống, không thuộc phạm vi "động thổ" theo quan niệm truyền thống.
Theo phân tích trên Báo Nhân Dân khi bàn về phong tục cuối năm, quan niệm kiêng kỵ này xuất phát từ mong muốn tránh việc lớn dang dở, kéo dài sang năm mới, điều mà người xưa coi là không thuận về mặt tâm lý và sinh hoạt, chứ không phải vì tin rằng sửa nhà cuối năm chắc chắn mang lại rủi ro.
Những thao tác chỉnh trang, sửa chữa nhà có thể hoàn thành trước Tết Nguyên đán, gia chủ có thể thực hiện bình thường (Ảnh minh họa)
Lời khuyên ứng dụng thực tế
Dưới góc nhìn đời sống, nhiều lý do rất thực tế giúp lý giải vì sao lời khuyên này tồn tại lâu dài. Trước hết là điều kiện thời tiết: cuối năm thường lạnh, ẩm, mưa phùn, không thuận lợi cho xây dựng, dễ ảnh hưởng chất lượng công trình. Thứ hai là an toàn lao động: áp lực hoàn thiện trước Tết khiến thợ xây dễ chạy tiến độ trong điều kiện bất lợi, tiềm ẩn rủi ro.
Bên cạnh đó, cuối năm cũng là thời điểm chi tiêu gia đình tăng cao, cần dành nguồn lực cho Tết Nguyên đán. Việc phát sinh sửa chữa lớn không chỉ tạo áp lực tài chính mà còn làm xáo trộn sinh hoạt, gây bụi bặm, ồn ào trong giai đoạn chuẩn bị lễ Tết và thờ cúng tổ tiên – yếu tố rất được coi trọng trong văn hóa Việt.
Vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, kiêng sửa nhà, động thổ cuối năm thực chất là một lời nhắc "đừng vội", hơn là một điều cấm kỵ mang màu sắc mê tín. Trong đời sống hiện đại, nếu việc sửa chữa là cần thiết và có thể hoàn thiện gọn gàng trước Tết, nhiều gia đình vẫn linh hoạt thực hiện. Ngược lại, với những hạng mục lớn, việc dời sang sau Tết giúp chủ động hơn về thời gian, chi phí và tâm lý.
Ảnh minh họa
Hiểu đúng bản chất của quan niệm này sẽ giúp mỗi người không lo lắng thái quá, đồng thời vẫn giữ được sự thận trọng cần thiết khi bước vào tháng cuối cùng của năm – thời điểm ai cũng mong muốn mọi việc được hanh thông, trọn vẹn để đón Tết Nguyên đán an yên.
