Định hình lại hạ tầng đường sắt đô thị Hà Nội

Đồ họa 5 tuyến metro Hà Nội vừa khởi công. Ảnh: Thanh Nga

Thay đổi tư duy trong quy hoạch hạ tầng giao thông đô thị

Trong quy hoạch giao thông Thủ đô, đường sắt đô thị được xác định là "xương sống" của hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Sau thành công của tuyến 2A Cát Linh-Hà Đông và gần đây nhất là đoạn trên cao tuyến Nhổn-Ga Hà Nội, cho thấy tư duy mới, quyết liệt hơn trong việc rút ngắn tiến độ các dự án tiếp theo.

Việc Hà Nội khởi công đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị gồm các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14 được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện thực hóa định hướng phát triển giao thông công cộng của Thủ đô. Với tổng chiều dài khoảng 303,5km, đây là chương trình đầu tư hạ tầng giao thông có quy mô lớn, thể hiện quyết tâm chuyển từ cách làm từng tuyến đơn lẻ sang tư duy phát triển mạng lưới đồng bộ.

Điểm đáng chú ý là các tuyến metro mới không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại hằng ngày của người dân, mà còn bám sát các cực tăng trưởng và không gian phát triển mới của Hà Nội. Đó là sân bay Nội Bài, ga Hà Nội, Ngọc Hồi, Hòa Lạc, Thư Lâm, Cổ Loa, Gia Lâm và các khu đô thị, trung tâm dịch vụ mới ở phía Bắc, phía Đông và phía Tây thành phố.

Khi các tuyến này được kết nối với tuyến số 3, tuyến số 5 đang triển khai, mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn của Thủ đô sẽ có thêm điều kiện để vận hành theo hướng liên thông, thay vì rời rạc như trước.

Các chuyên gia cho rằng, việc khởi công 5 tuyến metro vì vậy không chỉ là câu chuyện của những công trình giao thông quy mô lớn. Quan trọng hơn, đây là bước đi mở đầu cho quá trình định hình lại hạ tầng đường sắt đô thị Hà Nội trong tương lai. Khi mạng lưới metro từng bước hoàn thiện, Thủ đô sẽ có thêm nền tảng để phát triển theo hướng văn minh, hiện đại, bền vững, lấy giao thông công cộng làm trục dẫn dắt cho tổ chức không gian đô thị.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức khẳng định, 5 tuyến metro Hà Nội không chỉ là dự án giao thông mà còn là “cú hích” chiến lược cho phát triển đô thị, kinh tế, xã hội của Thủ đô trong nhiều thập niên tới. Điều quan trọng là quản lý minh bạch, đúng tiến độ và đồng bộ chính sách để biến kỳ vọng thành hiện thực.

“5 dự án đường sắt đô thị vừa khởi công ở Hà Nội là bước ngoặt hạ tầng giao thông lớn nhất từ trước tới nay, với tổng chiều dài hơn 303km và vốn đầu tư hơn 1,3 triệu tỷ đồng, đây không chỉ giúp giảm ùn tắc, nâng cao chất lượng sống mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình hiện đại”, TS Nguyễn Hữu Đức nói.

Đồng quan điểm trên, chuyên gia giao thông Nguyễn Ngọc Quang cho biết, 5 tuyến metro khi hoàn thành sẽ tạo thay đổi rất lớn về cấu trúc đô thị, đồng thời góp phần thay đổi thói quen đi lại của người dân Thủ đô. Mọi người sẽ chuyển sang dùng phương tiện giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị nhiều hơn thay vì lựa chọn phương tiện cá nhân để di chuyển như hiện nay. Dự án này sẽ tạo ra sự thay đổi rất lớn về mặt cấu trúc đô thị cũng như giải tỏa bức xúc về giao thông do sự tắc nghẽn, tập trung quá tải khu vực nội đô.

5 tuyến metro vừa khởi công được kỳ vọng với bởi những ưu việt vượt trội so với tuyến Nhổn - Ga Hà Nội và Cát Linh - Hà Đông. Ảnh: Hoàng Hà

Kỳ vọng từ sự khác biệt

Theo giới chuyên gia, các dự án metro chỉ thực sự phát huy được hiệu quả khi được phát triển đồng bộ với quy hoạch đô thị, kết nối thuận tiện với xe buýt, bãi đỗ xe và các khu dân cư xung quanh nhà ga. Đây chính là lý do giúp 5 tuyến metro được đánh giá cao so với tuyến đường sắt Cát Linh – Hà Đông và Nhổn - Ga Hà Nội đã đưa vào hoạt động.

PGS.TS Phạm Xuân Mai, nguyên Trưởng khoa Kỹ thuật Giao thông, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cho biết, khác biệt lớn nhất nằm ở tính đồng bộ. Trước đây, mỗi tuyến được triển khai riêng lẻ, với nhà thầu, công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau, dẫn đến những khó khăn nhất định khi kết nối liên tuyến. Lần này, việc bảo đảm 5 tuyến metro cùng một tổng thầu cho phép áp dụng một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật dùng chung ngay từ khâu thiết kế. Hệ thống cấp điện, hệ thống điều khiển tàu tự động và khổ ray sẽ được thống nhất trên cả 5 tuyến...

Theo PGS.TS Phạm Xuân Mai, sự ưu việt về tính đồng bộ giúp 5 tuyến metro không đơn thuần là các tuyến đường sắt đô thị được xây dựng cùng lúc, mà là một mạng lưới đảm nhận vai trò chiến lược trong việc kết nối các cực tăng trưởng của thành phố. Mỗi tuyến có một sứ mệnh riêng, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng tạo thành một cấu trúc hoàn chỉnh cho không gian đô thị Hà Nội trong giai đoạn tới. Tuyến xuyên tâm Bắc - Nam sẽ trở thành trục giao thương huyết mạch, kết nối xuyên suốt các trung tâm đô thị đa mục tiêu cả cũ lẫn mới. Một tuyến khác đóng vai trò cửa ngõ hàng không - lõi đô thị, giúp giải tỏa áp lực cho cửa ngõ hàng không quốc tế và kết nối thẳng vào khu vực lõi di sản kinh tế, chính trị của thành phố. Trong khi đó tuyến hành lang Đông - Tây sẽ liên kết khu đô thị công nghệ phía Tây với trung tâm phía Đông; tuyến thứ tư đóng vai trò vành đai thông minh, kết nối liên vùng ven, gắn kết và thúc đẩy các cực đô thị thông minh mới hình thành. Còn tuyến cuối cùng chạy dọc và ngang bờ sông Hồng, hướng tới phát triển kinh tế hai bên sông, từng bước tạo lập mô hình "đô thị 15 phút" mà nhiều thành phố lớn trên thế giới đang theo đuổi.

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý rằng, để hoàn thành và phát huy hết những tiềm năng như kỳ vọng, 5 tuyến metro trên cũng phải vượt qua những áp lực không nhỏ tiến độ, về tài chính hay về nhân lực vận hành. Muốn vượt qua được các áp lực trên, chuyên gia này cho rằng, 5 tuyến metro cần được tiếp cận như một chương trình tái cấu trúc đô thị, chứ không chỉ là dự án xây dựng hạ tầng giao thông. “5 tuyến metro sẽ phát huy hết vai trò khi được triển khai theo tư duy mạng lưới, quản trị bằng dữ liệu, phát triển đô thị quanh nhà ga và chuẩn bị đủ năng lực vận hành sau đầu tư”, PGS.TS Phạm Xuân Mai khẳng định.