Nguồn lây âm thầm trong cộng đồng
TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), cho biết bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Điểm đáng lo ngại là vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người hoàn toàn khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Những người này vẫn sinh hoạt, học tập, làm việc bình thường nhưng có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.
Vi khuẩn chủ yếu lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, chẳng hạn khi ho, hắt hơi, trò chuyện ở khoảng cách gần hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt. Nguy cơ lây nhiễm tăng khi tiếp xúc gần trong thời gian dài, đặc biệt tại gia đình, trường học, ký túc xá, nơi ở tập thể và những không gian đông người, thông khí kém.
Nguồn lây từ người không có triệu chứng rất khó nhận diện, bởi không thể xác định ai đang mang vi khuẩn chỉ bằng quan sát bên ngoài.
Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy thanh thiếu niên và người trẻ thường có tỷ lệ mang vi khuẩn não mô cầu cao hơn một số nhóm tuổi khác. Tại một số quần thể được khảo sát, tỷ lệ này có thể lên đến khoảng 24%, tương đương gần 1 trong 4 người mang vi khuẩn mà không biết.
Phần lớn người mang vi khuẩn không phát bệnh. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vi khuẩn có thể vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương, gây bệnh não mô cầu xâm lấn như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Một trường hợp điều trị viêm não mô cầu.
Đây là căn bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ. Sau thời gian ủ bệnh thường khoảng 3-4 ngày, người mắc có thể xuất hiện những triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, dễ nhầm với cúm hoặc nhiễm virus thông thường.
Tuy nhiên, khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, phản ứng viêm toàn thân có thể nhanh chóng gây tổn thương mạch máu, rối loạn đông máu, ban xuất huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Nếu vi khuẩn xâm nhập màng não, người bệnh có thể đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc co giật.
Ngay cả khi được điều trị, tỷ lệ tử vong do bệnh não mô cầu vẫn có thể khoảng 10%; nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ này có thể lên đến 50%. Trong số những người sống sót, khoảng 20% có thể gặp di chứng lâu dài như đoạn chi, tổn thương da do hoại tử, mù lòa, điếc hoặc chậm phát triển trí tuệ.
“Điều nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu dễ nhầm với bệnh thông thường, trong khi bệnh có thể chuyển nặng chỉ sau vài giờ. Người dân không nên chờ xuất hiện đầy đủ dấu hiệu điển hình mới đến bệnh viện. Khi sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn, lơ mơ, ban xuất huyết hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần được đưa đi cấp cứu ngay”, bác sĩ Nghĩa khuyến cáo.
Chủ động phòng bệnh, đặc biệt trong môi trường học đường
Trước các ca bệnh liên tiếp được ghi nhận, nhu cầu tiêm vaccine phòng não mô cầu tăng lên. BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc chuyên môn y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết trong 6 ngày, từ 16 đến 21/10, gần 300 trung tâm trên toàn quốc đã tiêm hơn 50.000 mũi vaccine não mô cầu, gấp 3 lần cùng kỳ tháng trước; đồng thời tiếp nhận hàng nghìn lượt đăng ký.
Theo thông tin từ đơn vị, trước nhu cầu tăng cao, hệ thống đã điều phối nguồn vaccine, tăng cường nhân lực và kéo dài thời gian phục vụ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêm chủng của người dân.
Hiện có các loại vaccine phòng não mô cầu thuộc những nhóm huyết thanh khác nhau. Theo thông tin được cung cấp, vaccine phòng nhóm B có loại sử dụng cho người từ 2 tháng đến 50 tuổi; vaccine phòng nhóm ACYW có loại sử dụng từ 6 tuần tuổi; vaccine phòng nhóm B, C có loại sử dụng từ 6 tháng đến 45 tuổi. Độ tuổi được tiêm, số mũi và khoảng cách giữa các mũi phụ thuộc vào từng loại vaccine và hướng dẫn sử dụng cụ thể.
BS Bạch Thị Chính khuyến cáo người dân cần tìm hiểu và tiêm vaccine phù hợp với độ tuổi, bảo đảm đủ mũi, đúng lịch. Các vaccine phòng những nhóm huyết thanh khác nhau không mặc nhiên thay thế cho nhau. Người dân nên được nhân viên y tế tư vấn để xác định loại vaccine và lịch tiêm phù hợp.
“Người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn trong mũi họng, sinh hoạt, học tập, di chuyển giữa các địa phương và vô tình lây cho người khác khi tiếp xúc gần. Vì vậy, người dân cần chủ động phòng bệnh thay vì chờ xuất hiện ca bệnh tại địa phương. Tiêm vaccine sớm, đủ mũi, đúng lịch và phù hợp với các nhóm huyết thanh là một biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh”, bác sĩ Chính nhấn mạnh.
Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh, không dùng chung vật dụng có thể tiếp xúc với nước bọt và bảo đảm thông khí tại nhà ở, trường học, nơi làm việc.
Đặc biệt, người tiếp xúc gần với ca bệnh cần thông báo với cơ quan y tế để được đánh giá nguy cơ và chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết. Không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám.
