Có những thành phố người ta nhớ bằng một công trình kiến trúc, có nơi được nhớ bởi món ăn, con sông, đội bóng hay một bộ phim. Cũng có những thành phố, đến một lúc nào đó, được gọi tên cùng một lễ hội. Không phải vì lễ hội ấy lớn đến mức lấn át thành phố mà ngược lại, nó tồn tại đủ lâu để trở thành một phần nhịp sống của nơi đó.
Khi văn hóa trở thành một phần của năng lực cạnh tranh đô thị
Ở thế kỷ 21 này, một thành phố không còn chỉ cạnh tranh bằng hạ tầng, những tòa nhà cao hơn hay hệ thống giao thông nhanh hơn mà sẽ cạnh tranh bằng câu hỏi khó đo đếm hơn: người ta cảm thấy gì khi ở đó? Một đô thị đáng sống cần công viên, bệnh viện, trường học và giao thông tốt. Nhưng để trở thành một nơi khiến người khác muốn quay lại, nó còn cần những điều khó xây bằng bê tông: bản sắc, ký ức, trải nghiệm, câu chuyện.
Đó chính là khoảng không của công nghiệp văn hóa, thứ không nên chỉ được hiểu như việc bán vé cho một buổi biểu diễn hay thương mại hóa một sản phẩm nghệ thuật. Ở nghĩa rộng hơn, đó là khả năng biến sức sáng tạo thành giá trị kinh tế và xã hội, từ âm nhạc, điện ảnh, thiết kế, nghệ thuật biểu diễn đến thời trang, ẩm thực, kiến trúc, truyền thông và du lịch.
Một đêm nhạc có thể tạo doanh thu từ vé nhưng một festival có thể khiến du khách ở lại thêm một đêm, ăn thêm một bữa, bước vào một bảo tàng, mua một món đồ thiết kế địa phương, ghé một quán bar và kể với bạn bè về thành phố khi trở về nhà. Giá trị văn hóa vì vậy có một đời sống dài hơn chiếc vé.
Jazz là một cuộc đối thoại
Có những màn trình diễn thành công không phải vì tất cả biểu diễn giống nhau mà vì mỗi người nói bằng ngôn ngữ riêng nhưng vẫn nghe thấy người khác. Một thành phố cũng vậy, nó thú vị vì không phải nơi mọi thứ đồng nhất mà là nơi những lớp văn hóa khác biệt có thể đứng cạnh mà không triệt tiêu nhau.
Hà Nội có phố cổ và những tòa nhà kính, có đình, chùa, biệt thự Pháp, những khu tập thể cũ và những không gian sáng tạo mới. Có người uống trà đá trên vỉa hè và những người trẻ dành cả buổi tối bên một quán rượu vang sang chảnh. Chúng đôi khi chẳng liên quan gì đến nhau nhưng bằng cách nào đó, tất cả vẫn tạo thành Hà Nội.
Jazz cũng có khả năng bước vào một thành phố theo cách rất tự nhiên như thế. Người nghe không nhất thiết phải hiểu cấu trúc hợp âm hay nhớ tên từng trường phái. Giống như lần đầu tới một thành phố xa lạ, đôi khi người ta chẳng hiểu hết lịch sử của nó nhưng vẫn có thể thích một con phố, một mùi thức ăn hoặc ánh sáng cuối ngày. Tình cảm thường đến trước kiến thức và với Jazz cũng vậy.
Hanoi Jazztival 2026 được định hướng trở thành một hoạt động thường niên của thủ đô, gắn với chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và cam kết của Hà Nội trong mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO. Điều đáng chú ý là festival không chỉ diễn ra trong một nhà hát. Các hoạt động được trải ra từ vườn âm nhạc Nhà hát Lớn, Nhà Bát Giác, 22 Hàng Buồm, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tới các câu lạc bộ như Bình Minh Jazz với biểu diễn, triển lãm, tọa đàm, workshop và âm nhạc đường phố.
Một nghệ sĩ trẻ có thêm cơ hội đứng chung sân khấu với nghệ sĩ quốc tế, một sinh viên âm nhạc dự workshop và phát hiện ra hướng đi mới. Một câu lạc bộ lâu đời có thêm khán giả, một du khách biết đến Hà Nội qua Jazz, một thương hiệu tìm thấy lý do để đầu tư cho văn hóa hay một địa điểm cũ được công chúng nhìn lại bằng một trải nghiệm mới.
Khi những mắt xích ấy bắt đầu kết nối, festival không còn chỉ là vài đêm biểu diễn mà trở thành một hệ sinh thái. Và ngay trong mùa tổ chức đầu tiên, khả năng kết nối ấy đã được phản ánh qua những con số cụ thể.
Sau ba ngày, Hanoi Jazztival 2026 ghi nhận hơn 12.000 lượt khán giả và công chúng tham dự trực tiếp. Riêng Đêm Khai mạc thu hút hơn 2.000 lượt khán giả, Đêm thứ hai "Jazz Without Borders" gần 4.000 lượt khán giả và Đêm Bế mạc hơn 3.000 lượt khán giả. Bên cạnh các sân khấu chính, các chương trình vệ tinh tiếp tục thu hút công chúng tại những không gian biểu diễn, triển lãm, giao lưu chuyên môn và hoạt động cộng đồng. Điều đó cho thấy cách đưa Jazz ra khỏi một sân khấu cố định đã bước đầu mở rộng phạm vi tiếp cận của Liên hoan tới nhiều nhóm công chúng khác nhau.
Sức lan tỏa của Liên hoan đồng thời được mở rộng trên môi trường số, với hàng triệu lượt tiếp cận và hàng trăm nghìn lượt xem trên các nền tảng truyền thông. Hanoi Jazztival cũng nhận được sự quan tâm, đồng hành và đưa tin của hơn 40 cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình và đơn vị truyền thông, cùng hệ thống truyền thông ngoài trời trên địa bàn Thủ đô. Kết hợp với hệ thống truyền thông ngoài trời được triển khai trên địa bàn Thủ đô, hình ảnh của Liên hoan vì thế được nối dài từ các điểm biểu diễn ra không gian truyền thông rộng hơn, tiếp cận công chúng ngay cả khi họ không trực tiếp có mặt tại festival.
Những con số này không chỉ cho thấy mức độ quan tâm dành cho mùa tổ chức đầu tiên. Quan trọng hơn, chúng cho thấy khả năng mở rộng công chúng của Jazz khi âm nhạc được kết nối đồng thời với không gian thành phố, các hoạt động cộng đồng và nền tảng truyền thông. Đây cũng là một trong những tiền đề để Hanoi Jazztival đi xa hơn câu chuyện của một sự kiện kéo dài ba ngày và từng bước trở thành một điểm hẹn văn hóa được công chúng chờ đợi mỗi năm.
Công nghiệp văn hóa là một cuộc chơi lâu dài
Du lịch hiện đại ngày càng ít phụ thuộc vào câu hỏi "Ở đó có gì để xem?" mà sẽ là "Ở đó có gì để trải nghiệm?". Một di tích có thể đứng yên hàng trăm năm nhưng trải nghiệm quanh nó phải liên tục được làm mới. Một festival thường niên chính là một chiếc đồng hồ văn hóa tạo ra một thời điểm trong năm để người ta chờ đợi và quay trở lại.
"Tháng 9 ở Hà Nội có lễ hội nhạc Jazz" - nếu một câu nói đơn giản như thế dần trở thành thói quen trong tâm trí công chúng, thành phố đã sở hữu một tài sản. Người ta có thể tới Hà Nội lần đầu vì món ăn hay di sản nhưng lần thứ hai vì festival. Khi âm nhạc được đặt vào những không gian đặc trưng của đô thị, du khách không chỉ "xem chương trình" mà đang trải nghiệm chính Hà Nội. Đây cũng là khác biệt giữa tổ chức một sự kiện và xây dựng một thương hiệu văn hóa.
Dĩ nhiên, hơn 12.000 lượt công chúng hay hàng triệu lượt tiếp cận truyền thông mới chỉ là những chỉ dấu ban đầu. Khó có thể đòi hỏi một festival ngay năm đầu tiên phải lập tức trở thành thương hiệu quốc tế hay mang lại hiệu quả kinh tế nhìn thấy đầy đủ qua các con số. Nhưng cũng chính từ những kết quả đầu tiên ấy, một chiến lược công nghiệp văn hóa nghiêm túc có thể tiếp tục đo lường nhiều tầng giá trị: lượng khán giả, khách du lịch, doanh thu liên quan, mức độ truyền thông, số nghệ sĩ tham gia, cơ hội hợp tác quốc tế, chương trình đào tạo, sự phát triển của các địa điểm biểu diễn và khả năng quay lại của công chúng qua từng mùa tổ chức.
Khác với một chiến dịch quảng cáo, văn hóa cần thời gian để hình thành thói quen. Coachella không trở thành lễ hội âm nhạc hot nhất thế giới chỉ sau một mùa hè. Những thành phố gắn tên mình với điện ảnh như Cannes, Venice, Berlin đã mất nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên để một liên hoan phim từ sự kiện trở thành truyền thống. Hà Nội cũng sẽ cần sự kiên nhẫn ấy.
Từ 'giai điệu không biên giới' đến một điểm hạn Jazz của Hà Nội
Khép lại mùa đầu tiên, Hanoi Jazztival 2026 bước đầu hiện thực hóa sứ mệnh xây dựng một không gian giao lưu Jazz quốc tế tại Hà Nội, kết nối nghệ sĩ Việt Nam với thế giới, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa và sức sáng tạo của Việt Nam qua ngôn ngữ âm nhạc. Những kết quả về quy mô công chúng, hoạt động nghệ thuật và sức lan tỏa truyền thông tạo nên một nền tảng ban đầu để Liên hoan tiếp tục được phát triển và đo lường qua những mùa tiếp theo.
Nếu được nuôi dưỡng bằng một chiến lược dài hạn, Hanoi Jazztival có thể từng bước hình thành một thời điểm văn hóa quen thuộc của tháng 9 tại Hà Nội – không chỉ là ba ngày trong lịch sự kiện, mà là một liên hoan âm nhạc quốc tế thường niên mang dấu ấn riêng của Thủ đô. Khi đó, giá trị của festival không chỉ nằm ở những đêm diễn, mà còn ở khả năng thúc đẩy giao lưu quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa và góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội – Thành phố Sáng tạo trên bản đồ văn hóa khu vực và quốc tế.
