Nam bệnh nhân 70 tuổi nhập Bệnh viện Phổi Trung ương trong tình trạng khó thở. Khoảng 1,5 năm trước đó, ông ho khan kéo dài, kèm những đợt sốt nhẹ về chiều và khó thở tăng dần.
Người bệnh có tiền sử hút thuốc khoảng 30 bao/năm, đồng thời thường xuyên nuôi chim cảnh và gà. Khi nhập viện, ông cần hỗ trợ oxy 2,5 lít/phút, SpO₂ đạt 97%.
Kết quả chụp cắt lớp vi tính phổi độ phân giải cao (HRCT) cho thấy thể tích phổi giảm, giãn phế quản co kéo và hình ảnh tổ ong, tập trung chủ yếu ở vùng phổi trên và giữa. Kết hợp triệu chứng, hình ảnh tổn thương và tiền sử tiếp xúc với chim, gia cầm, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc viêm phổi tăng cảm xơ hóa (fHP).
Hình ảnh phổi tổn thương dẫn đến viêm phổi tăng cảm. (Ảnh: An Bình)
Một trường hợp khác là nữ bệnh nhân 70 tuổi, làm nghề bán hàng, đến khám vì ho khan. Bà có thói quen nuôi hai con chim trong nhà, được xác định là yếu tố phơi nhiễm đáng chú ý.
Điều đáng nói là người bệnh gần như không có biểu hiện bất thường rõ rệt. Tuy nhiên, HRCT phát hiện hình ảnh kính mờ và bẫy khí. Kết quả rửa phế quản - phế nang (BAL) thu được 600 tế bào, trong đó lympho bào chiếm 18%. Sau khi tổng hợp các dữ kiện, bác sĩ xác định đây là một trường hợp viêm phổi tăng cảm.
Ca bệnh thứ ba là nam bệnh nhân 40 tuổi, đến khám vì ho khan và khó thở khi gắng sức. Người bệnh từng làm công việc đúc kim loại, nuôi gà và có tiền sử hút khoảng 20 bao/năm.
Khám lâm sàng chưa phát hiện dấu hiệu bất thường rõ ràng. Bệnh nhân không khó thở khi nghỉ, SpO₂ đạt 96% khi thở khí phòng. Tuy nhiên, HRCT cho thấy các nốt trung tâm tiểu thùy và bẫy khí. Kết quả BAL có 813 tế bào, lympho bào chiếm 30%. Từ tiền sử phơi nhiễm, triệu chứng, hình ảnh HRCT và kết quả BAL, người bệnh được chẩn đoán viêm phổi tăng cảm.
Đây là ba trong số năm ca bệnh điển hình được TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Giám đốc Trung tâm điều trị bệnh phổi hiếm và các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp, Bệnh viện Phổi Trung ương, chia sẻ tại hội thảo khoa học “Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hóa phổi tiến triển” tổ chức mới đây.
Theo bác sĩ Ngọc, viêm phổi tăng cảm có thể gặp khá phổ biến tại Việt Nam, một phần liên quan đến môi trường sống và thói quen chăn nuôi.
Chim, gà, vịt và các loại gia cầm có thể tạo ra nhiều nguồn phơi nhiễm từ phân, lông, chất tiết và các chất hữu cơ khác. Ở những người có cơ địa nhạy cảm, việc tiếp xúc kéo dài có thể kích hoạt phản ứng viêm tại phổi.
Không chỉ gia cầm, nấm mốc cũng là nguồn phơi nhiễm cần lưu ý. Khí hậu nóng ẩm, nhà cửa thiếu thông thoáng hoặc môi trường thường xuyên ẩm thấp tạo điều kiện cho nấm và các tác nhân hữu cơ tồn tại, phát tán.
Theo TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, khó khăn lớn nằm ở việc viêm phổi tăng cảm không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng. Người bệnh có thể chỉ ho khan, khó thở khi gắng sức hoặc thậm chí chưa xuất hiện triệu chứng đáng kể trong giai đoạn đầu.
Viêm phổi tăng cảm thuộc nhóm bệnh phổi kẽ - nhóm bệnh rất đa dạng với khoảng 200 thể bệnh. Do triệu chứng ban đầu có thể giống nhiều bệnh hô hấp khác, việc xác định nguyên nhân không đơn giản.
Bác sĩ thường phải ghép nhiều mảnh thông tin: người bệnh sống và làm việc trong môi trường nào, có nuôi chim hay gia cầm hay không, tiếp xúc với nấm mốc hoặc bụi hữu cơ ra sao, sau đó đối chiếu với triệu chứng, hình ảnh HRCT và các xét nghiệm chuyên sâu.
Chính yếu tố phơi nhiễm đôi khi lại bị bỏ qua. Người bệnh có thể không nghĩ việc nuôi một vài con chim trong nhà, chăm sóc đàn gà hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi hữu cơ có liên quan đến tình trạng ho, khó thở của mình.
GS.TS Đồng Khắc Hưng, Phó giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết bệnh phổi kẽ gồm nhiều thể bệnh, trong đó một số thể tiên lượng nặng. “ Có những thể bệnh phổi kẽ có tiên lượng rất xấu, thời gian sống thêm thậm chí còn có thể ngắn hơn ung thư phổi ”, bác sĩ Hưng nói.
Ở những thể tiến triển, khoảng 50% người bệnh chỉ sống thêm được 2,5 năm và 20% không quá 5 năm kể từ khi được chẩn đoán. Khi tổn thương phổi chuyển sang xơ hóa, chức năng hô hấp suy giảm và khả năng điều trị trở nên hạn chế hơn.
Bệnh phổi kẽ là tình trạng tổn thương mô kẽ của phổi, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi khí. Trong nhóm này, xơ phổi kẽ vô căn và xơ phổi kẽ tiến triển là những thể bệnh đáng lưu ý. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều bắt nguồn từ môi trường; với xơ phổi kẽ vô căn, nguyên nhân chính xác đến nay vẫn chưa được xác định.
