Mua mô hình sở hữu kỳ nghỉ, nhiều người mất trắng từ hàng trăm đến hàng chục triệu đồng. Ảnh minh họa tạo bởi AI
Dù không phải hiện tượng mới, các tranh chấp và khiếu kiện liên quan đến mô hình sở hữu kỳ nghỉ thời gian qua vẫn liên tiếp xuất hiện, bất chấp nhiều cảnh báo từ cơ quan chức năng về dấu hiệu lừa đảo.
Theo các luật sư, ngày càng nhiều khách hàng phản ánh bị thiệt hại tài sản, thậm chí cho rằng bị lừa dối thông qua các giao dịch sở hữu và quản lý kỳ nghỉ. Không ít người đã mất toàn bộ khoản tiền tích cóp, rơi vào cảnh nợ nần, khủng hoảng tinh thần và gia đình bất ổn sau khi tham gia các chương trình được quảng bá là cơ hội nghỉ dưỡng tiết kiệm cho tương lai.
Thế nhưng, do nhiều lý do khác nhau như thiếu chứng cứ, pháp luật quy định chưa rõ ràng, sự nhẹ dạ cả tin của nạn nhân, việc tiếp nhận giải quyết các vụ việc tranh chấp khiếu kiện, tố giác liên quan đến vấn đề này còn chậm trễ, quy trình tố tụng kéo dài phức tạp dẫn đến nhiều trường hợp quyền lợi bị xâm phạm nhưng chưa được pháp luật bảo vệ kịp thời.
Khoảng trống pháp lý
Theo Tiến sĩ Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, một trong những vấn đề cốt lõi là pháp luật Việt Nam hiện nay chưa có khái niệm pháp lý về "sở hữu kỳ nghỉ" hay "quản lý kỳ nghỉ".
Cụ thể, ông Cường cho biết Bộ luật Dân sự năm 2015 không quy định kỳ nghỉ là tài sản. Theo đó Điều 105 Bộ luật dân sự quy định “tài sản” bao gồm vật, tiền, quyền tài sản và giấy tờ có giá. Ngoài ra cũng không có văn bản nào hướng dẫn “kỳ nghỉ là quyền tài sản“.
Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, Luật du lịch cũng không ghi nhận chế định pháp lý riêng đối với loại hình "sở hữu kỳ nghỉ”. Khái niệm “tài sản” được gắn liền với khái niệm “ quyền sở hữu”.
Mặc dù vậy, không ít doanh nghiệp đứng ra “kinh doanh kỳ nghỉ” thay vì kinh doanh lưu trú, du lịch. Điều này khiến không ít người dân tin rằng họ đang mua một loại tài sản nghỉ dưỡng có giá trị tương tự bất động sản, trong khi trên thực tế bản chất pháp lý của giao dịch có thể chỉ là việc sử dụng dịch vụ nghỉ dưỡng theo hợp đồng. Trong khi đó không phải ai cũng có được những kỳ nghỉ dưỡng như lời quảng cáo, giới thiệu từ các nhân viên môi giới.
“Nhiều doanh nghiệp sử dụng các khái niệm sở hữu kỳ nghỉ, mua bán kỳ nghỉ trong các giao dịch dân sự với các cá nhân và thu số tiền rất lớn… trong khi đó người nộp tiền thì không được thực hiện đầy đủ các quyền lợi của mình theo hợp đồng, khi hợp đồng không được thực hiện đúng theo thỏa thuận cam kết trước đó, quyền lợi bị xâm phạm thì thiếu cơ sở pháp lý để pháp luật bảo vệ”, ông Cường nhấn mạnh.
Luật sư Đặng Văn Cường
Theo quan điểm của Luật sư Cường, về nguyên tắc chỉ những đối tượng được pháp luật thừa nhận là tài sản hoặc quyền tài sản mới có thể trở thành đối tượng của các giao dịch mua bán, chuyển nhượng theo quy định pháp luật.
Những hành vi mua bán chuyển nhượng những thứ không có thật có thể bị tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu và giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu là không phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên, các bên nhận của nhau thứ gì phải trả, bên nào có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Những hành vi gian dối để chiếm đoạt tài sản thông qua các quan hệ dân sự có thể xem xét xử lý hình sự theo quy định tại điều 174 bộ luật hình sự.
"Trong trường hợp có tranh chấp xảy ra đối với hợp đồng và sở hữu kỳ nghỉ, tòa án có thể thụ lý để giải quyết trên cơ sở các quy định của pháp luật về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự, sẽ xem xét đến đối tượng của giao dịch, chủ thể của giao dịch, ý chí của các bên, nội dung của giao dịch và trình tự thủ tục giao dịch, quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ để xác định giao dịch có hiệu lực pháp luật hay không, giao dịch có vô hiệu do bị lừa dối, do đối tượng không thể thực hiện được hay không để xem xét giải quyết theo quy định của pháp luật. Trường hợp phát hiện ra có hành vi gian dối để chiếm đoạt tài sản thì thẩm quyền giải quyết thuộc về cơ quan điều tra theo thủ tục tố tụng hình sự", ông Cường phân tích.
Người dân làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Luật sư Đặng Văn Cường cho biết trong trường hợp người dân cho rằng mình bị lừa dối, bị nhầm lẫn hoặc đối tượng giao dịch không thể thực hiện được thì hoàn toàn có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu theo quy định pháp luật. Khi giao dịch bị tuyên vô hiệu, các bên có nghĩa vụ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Bên cạnh đó, nếu có căn cứ cho thấy đã xuất hiện hành vi đưa ra thông tin gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác thì người bị thiệt hại có quyền trình báo cơ quan điều tra để được xác minh, làm rõ theo quy định của pháp luật hình sự.
Pháp luật quy định hành vi gian dối chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên thì người thực hiện hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 174 bộ luật hình sự, trường hợp chiếm đoạt từ 500.000.000 đồng trở lên thì người phạm tội sẽ phải đối mặt với khung hình phạt có hình phạt cao nhất là phạt tù từ 12 năm đủ đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.
Trường hợp không có căn cứ để xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nhưng hành vi có dấu hiệu của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản hoặc lừa dối khách hàng thì cũng có thể xem xét xử lý hình sự đối với các tội danh tương ứng.
Từ những vụ việc được phản ánh thời gian qua, các chuyên gia pháp lý khuyến nghị người dân cần đặc biệt thận trọng trước những lời mời gọi đầu tư hoặc nghỉ dưỡng có cam kết lợi nhuận, cam kết chuyển nhượng hoặc các chương trình yêu cầu phải đưa ra quyết định ngay lập tức.
Trước khi ký bất kỳ hợp đồng nào có giá trị lớn, người dân cần kiểm tra kỹ chức năng hoạt động của doanh nghiệp, đọc toàn bộ nội dung hợp đồng, tham khảo ý kiến luật sư độc lập và tuyệt đối không vay tiền chỉ dựa trên sự tư vấn của nhân viên bán hàng.
Ông Cường nhận định mô hình sở hữu kỳ nghỉ được du nhập từ nước ngoài nhưng chưa thực sự phù hợp với điều kiện pháp lý, văn hóa và xã hội tại Việt Nam. Trong khi đó, công tác quản lý còn nhiều bất cập, dẫn đến hàng loạt tranh chấp, khiếu kiện kéo dài. Trước thực trạng này, ông cho rằng các cơ quan chức năng cần sớm vào cuộc quyết liệt để xử lý những hành vi lừa đảo, lừa dối khách hàng nếu có, đồng thời tòa án cần đẩy nhanh việc giải quyết các vụ tranh chấp liên quan nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Phan Trang
