Tía tô là loại rau gia vị quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Chỉ cần một vài chậu nhỏ ở ban công hoặc khoảng đất quanh nhà, gia đình đã có thể thường xuyên hái lá ăn kèm, nấu cháo, làm rau gia vị.
Tuy nhiên, dễ sống không có nghĩa là trồng thế nào cũng được. Tía tô có thể phát triển nhanh, ra hoa sớm hoặc còi cọc nếu ánh sáng, đất và nước không phù hợp. Một vài điều dưới đây đáng lưu ý nếu muốn có những khóm tía tô xanh tốt và cho lá trong thời gian dài.
1. Đừng đặt tía tô ở nơi quá thiếu sáng
Cây tía tô ưa nắng (Ảnh: Calloways)
Tía tô (Perilla frutescens) thích hợp với vị trí có nắng đến bán râm. Cây phát triển tốt trong điều kiện có nhiều ánh sáng, đất ẩm nhưng thoát nước tốt.
Nếu trồng trong chậu, nên chọn ban công, sân thượng hoặc khu vực quanh nhà có nắng trong ngày thay vì đặt cây lâu dài ở góc tối. Tuy nhiên, vào những ngày nắng nóng gay gắt, cần chú ý độ ẩm của đất để cây không bị héo.
2. Đất phải giữ được ẩm nhưng không được úng
Tía tô không đòi hỏi loại đất quá đặc biệt, nhưng phát triển tốt hơn trong đất tơi xốp, giàu chất hữu cơ và thoát nước. Có thể trộn đất với phân hữu cơ hoai mục hoặc phân trùn quế để tăng độ tơi.
Điều cần tránh là để đất nén chặt hoặc nước đọng kéo dài trong chậu. Tưới khi bề mặt đất bắt đầu khô, ưu tiên sáng sớm hoặc chiều mát. Chậu cũng cần có lỗ thoát nước thông thoáng.
3. Muốn cây ra nhiều lá, hãy thường xuyên ngắt ngọn
Một số giống cây tía tô (Ảnh: Microgreens)
Đây là thao tác nhiều gia đình trồng tía tô thường bỏ qua. Khi cây phát triển đủ khỏe, ngắt phần ngọn sẽ kích thích các nhánh bên mọc ra, giúp khóm cây trở nên xum xuê và có nhiều lá để thu hoạch hơn.
Nếu mục đích chính là lấy lá, có thể ngắt các ngọn chuẩn bị ra hoa. Ngược lại, nếu muốn giữ hạt làm giống cho vụ sau, cần để lại một số cành ra hoa và kết hạt.
4. Đừng đợi cây thật lớn mới bắt đầu hái
Khi cây đã phát triển khỏe, có thể thu hái lá dần thay vì chờ cả bụi thật lớn mới cắt một lượt. Nên ưu tiên những lá đủ kích thước, không sâu bệnh, đồng thời tránh lấy quá nhiều lá cùng lúc khiến cây mất sức.
Một tài liệu về canh tác tía tô ghi nhận việc thu hoạch phần ngọn hoặc lá có thể bắt đầu khi cây đạt khoảng 30-40 cm và tiếp tục trong giai đoạn sinh trưởng trước khi cây ra hoa mạnh.
Sau khi hái, lá nên được sử dụng sớm để giữ độ tươi và mùi thơm đặc trưng.
5. Thường xuyên kiểm tra mặt dưới lá, đừng chỉ nhìn cây từ bên ngoài
Tía tô khá dễ chăm sóc nhưng vẫn có thể gặp rệp, sâu ăn lá, nhện hoặc một số bệnh trên lá. Vì vậy, khi tưới cây nên tranh thủ lật mặt dưới lá để kiểm tra.
Nếu mới xuất hiện vài con sâu, có thể bắt thủ công, loại bỏ lá bị hư hỏng và giữ khu vực trồng cây thông thoáng. Với tía tô được trồng để ăn trực tiếp, càng cần thận trọng khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và tuân thủ đúng hướng dẫn nếu buộc phải xử lý.
Những người cần thận trọng khi sử dụng lá tía tô
Trà lá tía tô (Ảnh: Synapse-archive)
Tía tô chứa nhiều hợp chất đáng chú ý như perillaldehyde, rosmarinic acid, luteolin và apigenin. Trong y học cổ truyền, lá, cành và hạt tía tô cũng được sử dụng với những mục đích khác nhau. Tuy nhiên, các cách dùng tía tô làm thuốc cần phù hợp với tình trạng từng người. Không nên tự nấu nước tía tô đậm đặc rồi uống thay nước lọc kéo dài hoặc coi đây là phương pháp thay thế thuốc điều trị.
Theo báo Sức khỏe và Đời sống, người thường xuyên nóng trong, hay bốc hỏa, khô miệng, táo bón hoặc ra nhiều mồ hôi dù không vận động nhiều được khuyến cáo không nên lạm dụng tía tô, do loại dược liệu này có vị cay, tính ấm theo Đông y.
Phụ nữ mang thai cũng không nên tự ý sử dụng lượng lớn tía tô hoặc các dạng nước sắc, chiết xuất đậm đặc trong thời gian dài nếu chưa được tư vấn chuyên môn.
Người có cơ địa dị ứng, đặc biệt từng dị ứng với các cây cùng họ Hoa môi như húng quế, bạc hà, kinh giới hay hương thảo, cần chú ý phản ứng của cơ thể khi sử dụng.
Ngoài ra, người đang điều trị rối loạn đông máu, dùng thuốc chống đông, chuẩn bị phẫu thuật hoặc đang sử dụng thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm nên hỏi bác sĩ trước khi dùng tía tô với lượng lớn hoặc dưới dạng dược liệu.
Tổng hợp
