Trong 7 tháng đầu năm 2026, TPHCM ghi nhận 34.096 DN thành lập mới, tăng 22,81% so với cùng kỳ. Ở chiều ngược lại, có 7.483 DN hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 158,66%; 31.321 DN tạm ngừng hoạt động, tăng 10,51%. Trong khi đó, chỉ có 12.221 DN quay lại hoạt động, giảm 2,87%. Lũy kế, tổng số DN rút lui khỏi thị trường trong 7 tháng đã gần 39.000 DN.
Chưa kịp chuẩn bị cho sự thay đổi
Ngày 14/8, trao đổi với PV Tiền Phong về việc hàng vạn DN rút khỏi thị trường, TS.Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, nhóm rút lui phần lớn là DN nhỏ, vừa và siêu nhỏ.
“Việc rút lui có nhiều nguyên nhân, trong đó có những yếu tố mang tính cơ cấu chứ không hoàn toàn phản ánh tình trạng DN làm ăn khó khăn hay phá sản” – ông Điền nhận định.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, TPHCM có gần 39.000 DN rút khỏi thị trường
TS.Điền cũng cho biết, một nguyên nhân liên quan đến những chính sách mới, đó là trong năm qua, Quốc hội ban hành Nghị quyết 198 với nhiều chính sách hỗ trợ DN, trong đó có việc giảm thuế trong 3 năm với DN mới thành lập. Đồng thời, chủ trương minh bạch hóa hoạt động của hộ kinh doanh, yêu cầu kê khai và nộp thuế nhằm khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển lên DN được hưởng chính sách ưu đãi thuế.
Thực tế cho thấy, một số chủ DN không phải làm ăn thất bại nhưng vẫn chủ động ngừng hoạt động, sau đó thành lập doanh nghiệp mới để được hưởng chính sách ưu đãi giảm thuế trong 3 năm. Trường hợp này có thể xem là sự tái cơ cấu mang tính kỹ thuật. Do đó, không nên chỉ nhìn vào con số DN rút lui để đánh giá rằng thị trường đang quá khó khăn.
Nguyên nhân thứ hai đến từ sự thay đổi nhanh chóng của các tiêu chuẩn thị trường. Nhiều năm qua, các tiêu chuẩn đối với DN ngày càng cao, từ những cam kết quốc tế liên quan đến lao động, môi trường đến việc nội luật hóa các yêu cầu này trong nước. Hoạt động mua sắm, đấu thầu cũng ngày càng yêu cầu DN tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn xanh và chính sách lao động.
Không phải doanh nghiệp nào rời thị trường cũng do khó khăn
Nếu không đáp ứng được những tiêu chuẩn đó, DN sẽ không có cơ hội tham gia đấu thầu hoặc tiếp cận đơn hàng. Trong khi đó, nhiều DN chưa kịp chuẩn bị cho sự thay đổi, thiếu chiến lược dài hạn, công nghệ, quy trình cũng như các tiêu chuẩn mà khách hàng yêu cầu.
Khi tiêu chuẩn mua hàng thay đổi, DN không đáp ứng được sẽ mất đơn hàng. Không có đơn hàng, DN buộc phải thu hẹp hoạt động hoặc rút lui khỏi thị trường. Đây là tình trạng có thể thấy ở không ít DN trong nước những năm gần đây khi môi trường kinh doanh thay đổi nhanh.
Bên cạnh đó, áp dụng chi phí và tiếp cận vốn cũng là một rào cản lớn. Với nhiều DN nhỏ, sau khi đã đầu tư vào tài sản cố định, phần vốn để duy trì hoạt động thường phải dựa vào vốn vay lưu động. Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vay lưu động còn cao, việc tiếp cận vốn tín dụng còn gặp nhiều khó khăn từ đầu năm đến nay, khiến các DN yếu thế, có quy mô nhỏ và vừa,không đủ sức chịu đựng chi phí sẽ dễ rơi vào tình trạng không thể trụ lại.
Chuẩn bị tốt sẽ có cơ hội
TS.Huỳnh Thanh Điền nhìn nhận, sự rút lui của một bộ phận DN không đồng nghĩa toàn bộ thị trường đang đi xuống. Ngược lại, khi những DN không đáp ứng được yêu cầu của thị trường rời đi, các đơn hàng còn lại sẽ dồn về những DN có năng lực, đã chuẩn hóa hoạt động và đáp ứng được tiêu chuẩn của khách hàng.
Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần có phương án và chuyển đổi phù hợp để thích nghi thị trường
Do đó, DN nào có sự chuẩn bị từ trước, có chiến lược rõ ràng và đáp ứng được các yêu cầu mới vẫn có cơ hội phát triển tốt.
Theo ông Điền, nền kinh tế hiện cũng đang trong quá trình tái cơ cấu. Chính sách đang được định hướng theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào mô hình sử dụng lao động giá rẻ, ít ứng dụng công nghệ. Vì vậy, những DN có chiến lược chuyển đổi, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực sẽ có khả năng trụ lại tốt hơn.
"Đây là quá trình thanh lọc tự nhiên và tái cơ cấu kinh tế. DN nào không chuẩn bị, không có chiến lược dài hạn sẽ gặp khó khăn và có thể phải rút lui. Ngược lại, những DN chuẩn bị tốt, có chiến lược và chuyển đổi phù hợp thì vẫn có cơ hội phát triển", TS. Huỳnh Thanh Điền
Tháo gỡ điểm nghẽn
Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, trong bối cảnh DN đều khát khao tăng trưởng, hai điểm nghẽn lớn nhất cần giải quyết là nguồn vốn đầu tư và sự minh bạch trong thủ tục hành chính.
Về nguồn vốn, nền kinh tế vẫn chủ yếu dựa vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng. Nguồn tiền này vừa hữu hạn về quy mô, vừa ngắn hạn (chỉ từ vài tháng đến tối đa 1-2 năm), trong khi các dự án đầu tư chiều sâu lại đòi hỏi dòng vốn dài hạn từ 10, 15 đến 20-30 năm.
Để giải quyết điểm nghẽn này, ông Hòa đề xuất tận dụng Nghị quyết 40 về định hướng cổ phần hóa và thoái vốn tại các DN nhà nước, tập đoàn, tổng công ty nhằm tạo sức hấp dẫn, thu hút nhà đầu tư mua lại phần vốn này và khơi thông dòng tiền mới.
Bên cạnh đó, ông kỳ vọng Trung tâm Tài chính Quốc tế sớm đi vào hoạt động với các cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút các quỹ đầu tư và dòng tiền quốc tế. Nhà nước cũng cần tạo dựng niềm tin cho cộng đồng DN và bạn bè quốc tế, bằng việc phát hành trái phiếu Chính phủ để huy động nguồn vốn xã hội cho các dự án phát triển hạ tầng quy mô lớn.
Một giải pháp khác được ông Hòa đề xuất là tối ưu hóa những nguồn vốn công nhàn rỗi như Quỹ Bảo hiểm Xã hội, Bảo hiểm Y tế… Qua đó chia sẻ áp lực cho thị trường tín dụng truyền thống.
Về thủ tục, ông Hòa kiến nghị đẩy nhanh chuyển đổi mô hình chính quyền hai cấp, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp để DN thuận lợi hơn trong thực hiện thủ tục, tiếp cận đất đai và nguồn lực.
Bên cạnh hỗ trợ từ Nhà nước, DN cũng phải tự thay đổi, điều chỉnh chiến lược, nâng chất lượng nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
