Cầm tờ hóa đơn trà sữa vừa thanh toán lên, một vị khách ở TP.HCM bất chợt khựng lại. Dòng chữ in rõ ràng ghi món "Ô Long Tam Hảo Phân Vịt Chanh Thơm", cô đọc lại lần nữa rồi lần nữa mà vẫn không thấy nhầm.
Khoan vội rùng mình hay e ngại nghĩ đến những thứ kém vệ sinh, bởi sự thật đằng sau cái tên có phần bốc mùi này lại là một câu chuyện khác hẳn. Chữ Phân Vịt ở đây hoàn toàn không phải ám chỉ một loại nguyên liệu kỳ dị nào đó được pha trộn vào đồ uống. Đó thực chất là biệt danh của một trong những dòng trà ô long được giới sành trà săn đón nhất xứ Quảng Đông của Trung Quốc. Tên chính thức của nó là Áp Thỉ Hương, thuộc nhóm Phượng Hoàng Đơn Tùng, sinh ra ở vùng núi Phượng Hoàng thuộc Triều Châu.
Vì sao một giống trà quý lại mang cái tên như vậy thì có nhiều phiên bản giải thích. Phổ biến nhất kể rằng người trồng trà cố tình đặt một cái tên khó nghe để không ai dám đến xin giống cây quý. Có người thì nói dân làng đã bảo với người ngoài rằng đất ở đây có màu lạ là nhờ phân vịt. Người khác lại cho rằng lá trà sau khi vò xoắn trở nên sần sùi, nhìn giống phân vịt. Ngày nay giống trà này còn được bán dưới cái tên thanh nhã hơn là Ngân Hoa Hương, tức hương hoa bạc.
Tạm bỏ cái tên sang một bên thì đây là dòng trà được định giá bằng hương. Chữ Đơn Tùng nghĩa là một cây, bởi người trồng trà xưa thường chọn từng cây có hương lạ rồi nhân giống riêng, nên mỗi tên trà gắn liền với một dòng cây mẹ. Theo các nhà bán trà, cây trà tự mang mùi hoa và trái cây mà không cần ướp, và người ta chia thành mười kiểu hương chính, từ chi lan, mật lan, hạnh nhân đến quế hay hoa nhài. Một ấm trà ngon có thể pha hơn 15 lượt, loại đặc biệt thậm chí vượt 20 lượt, mỗi lượt lại đổi vị. Hương của nó rõ đến mức giới nghiên cứu cũng không bỏ qua, một công trình đăng trên tạp chí Scientific Reports từng dùng phương pháp phân tích khí để mổ xẻ thành phần hương của loại trà này.
Riêng Áp Thỉ Hương có một lý lịch khá đồ sộ. Cây mẹ được cho là hơn 300 năm tuổi, mọc ở làng Bình Khanh Đầu, độ cao khoảng 900 mét. Trà thường mọc ở độ cao 800 đến 1.000 mét, hái tay từng búp, cho ra thứ nước màu vàng cam cùng hương hoa kim ngân nổi bật và hậu ngọt kéo dài. Một nhà bán trà quốc tế gọi nó là danh thiếp của ô long Quảng Đông.
Theo các tài liệu, lịch sử trồng trà ở núi Phượng Hoàng đã kéo dài hơn 900 năm, bắt đầu từ thời nhà Tống. Truyền thuyết kể rằng vị vua cuối triều Tống khi chạy nạn về phương Nam đã nhai lá trà vùng này rồi thấy khỏe lại nên đặt tên là Tống trà. Tuy nhiên đó chỉ là giai thoại, chưa ai kiểm chứng.
Tam Hảo là thương hiệu quen thuộc ở TP.HCM, đi theo hướng bình dân với nhiều món từ 7.000 đồng một cốc, và ngay cả cốc size lớn cũng chỉ khoảng 27.000 đồng chưa kể topping. Gần đây thương hiệu mở rộng ra Hà Nội với 6 cửa hàng ở các khu đông dân cư và sinh viên, rồi mới đây là một điểm bán ngay phố Lê Thái Tổ thuộc khu vực hồ Gươm, vị trí được đánh giá là có giá trị thương mại cao. Trong bối cảnh cuộc đua trà sữa dưới 30.000 đồng đang sôi động, thương hiệu này cùng phân khúc với những cái tên như Ngô Gia hay Viên Viên.
Đặt cạnh khung giá đó, ly ô long Phân Vịt chanh thơm size L giá 22.000 đồng, thêm trân châu đen gia truyền cỡ lớn 5.000 đồng và thạch nổ củ năng 7.000 đồng, tổng cộng 34.000 đồng, nằm ở nửa trên thực đơn của một thương hiệu giá mềm. Con số đó đáng chú ý khi đặt cạnh giá trà nguyên bản. Theo một người từng nhập trà về bán, loại này ngày trước có giá nhập gần 1 triệu đồng mỗi ký vì "cốt trà thơm". Trên thị trường quốc tế, giá Áp Thỉ Hương cũng trải rất rộng, từ vài USD đến vài trăm USD tùy phân khúc.
Ở Việt Nam, ô long trong đồ uống thường là loại ô long xanh quen thuộc, nên một ly mang tên Phân Vịt dễ khiến khách giật mình. Một số người cho biết đã gặp loại trà này trong thực đơn của một thương hiệu đồ uống khác, và nhận xét trà có hương rõ dù tên nghe bốc mùi.
