Từ rong biển ngoài khơi đến món ăn giải nhiệt
Giữa những ngày nắng nóng, xu xoa là món ăn quen thuộc được nhiều người Quảng Ngãi tìm mua để giải nhiệt. Xu xoa, còn gọi là sương sa, được chế biến từ một loại rong biển đặc biệt mọc tự nhiên trên các mỏm đá ngoài khơi. Loại rong này có màu đen, dài khoảng 5 cm, sống thành từng cụm và được khai thác nhiều nhất từ tháng 5 đến tháng 7 - thời điểm nắng nóng cao điểm ở miền Trung.
Rong biển - nguyên liệu chính của món xu xoa.
Từ khi trời còn chưa sáng, các bếp ở tổ dân phố Trường Thọ Tây, phường Trương Quang Trọng, tỉnh Quảng Ngãi đã đỏ lửa. Những bó rong biển khô được ngâm nước, rửa nhiều lần để loại bỏ cát, vỏ sò và các tạp chất còn bám lại. Theo người làm nghề, đây là công đoạn quan trọng quyết định chất lượng của thành phẩm.
Sau khi làm sạch, rong được cho vào nồi lớn cùng nước cốt chanh rồi đun liên tục trên lửa. Khi rong tan hoàn toàn, phần nước được lọc kỹ, để nguội tự nhiên và đông lại thành những khối xu xoa trong veo, mềm mịn.
Rong được cho vào nồi lớn cùng nước cốt chanh rồi đun liên tục trên lửa.
Bà Nguyễn Thị Thuỷ, một người làm nghề nấu xu xoa lâu năm, cho biết, nấu xu xoa tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. "Chỉ cần rong chưa được làm sạch kỹ hoặc canh lửa chưa chuẩn, mẻ xu xoa sẽ mất đi độ trong và độ giòn đặc trưng", bà nói.
Cách đó vài căn nhà, gia đình bà Đặng Thị Thúy cũng là một trong những hộ gắn bó lâu năm với nghề. Mỗi ngày, bà nấu từ một đến hai nồi lớn, cung ứng hơn 40 lít xu xoa ra thị trường. Mùa nắng là thời điểm tiêu thụ mạnh nhất, nhiều hôm khách đã đặt kín từ sáng sớm.
"Nhiều người mua lắm nên mình nấu không kịp. Một ngày nấu một hai nồi là hết sức rồi. Xu xoa nguyên chất nên khách rất thích, làm bao nhiêu cũng bán hết", bà Thúy chia sẻ.
Giữ nghề giữa nhịp sống hôm nay
Do rong biển chỉ được khai thác trong vài tháng mỗi năm, người dân phải phơi khô, dự trữ để có nguyên liệu nấu xu xoa quanh năm.
Điều làm nên sức hấp dẫn của món ăn này chính là sự mộc mạc. Những miếng xu xoa được cắt thành từng khối nhỏ, chan nước đường nấu với gừng tươi rồi thêm ít đá lạnh, tạo nên vị thanh mát, giòn mềm đặc trưng, giúp xua tan cái oi bức của ngày hè.
Xu xoa được cắt thành từng khối nhỏ, chan nước đường nấu với gừng tươi rồi thêm ít đá lạnh.
Theo bà Trần Thị Thu Sương, nghề nấu xu xoa đã có từ thời ông bà truyền lại. Hiện nay, ngoài phục vụ thị trường trong tỉnh, nhiều cơ sở còn nhận gửi xu xoa đi Tp.HCM, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác.
"Nghề này có từ rất lâu rồi. Mùa nắng khách đặt nhiều lắm, mua xu xoa sống cũng có, xu xoa chín cũng có. Khách ở nhiều tỉnh thành đều biết đến và đặt mua thường xuyên", bà Sương cho hay.
Xua xoa là món giải nhiệt những ngày nắng nóng.
Không chỉ được người dân địa phương yêu thích, xu xoa còn trở thành món ăn nhiều du khách tìm thưởng thức khi đến Quảng Ngãi.
Chị Nguyễn Khánh Huyền (du khách đến từ Ninh Bình) cho biết, mỗi lần về Quảng Ngãi đều không quên thưởng thức món ăn này. "Xu xoa làm từ rong biển tự nhiên nên ăn rất mát. Lần nào về đây tôi cũng mua vì đây là món đặc sản rất riêng của Quảng Ngãi", chị Huyền nói.
Ngày nay, những nồi xu xoa vẫn đỏ lửa mỗi sáng ở Trường Thọ Tây. Không chỉ tạo sinh kế cho nhiều hộ dân, làng nghề còn góp phần lưu giữ hương vị mộc mạc đã gắn bó với nhiều thế hệ người Quảng Ngãi. Với người dân địa phương, vị thanh mát của xu xoa không chỉ giúp xua tan cái nắng hè mà còn là một phần ký ức về quê hương và hương vị của biển.
Di Linh
