Gần 1.000 ngôi nhà truyền thống có niên đại từ 100 - 400 năm
Nằm ở phía tây thành phố, làng cổ Đường Lâm (phường Sơn Tây, Hà Nội) từ lâu đã trở thành một trong những điểm đến đặc biệt của Thủ đô nhờ không gian mang đậm dấu ấn làng quê Bắc Bộ. Khác với những khu du lịch được xây dựng mới, sức hút của làng cổ Đường Lâm đến từ chính những mái nhà, con ngõ, sân gạch và những bức tường đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Theo số liệu của Ban quản lý Di tích làng cổ Đường Lâm, nơi đây còn 956 ngôi nhà có kiến trúc truyền thống, trong đó 54 ngôi nhà mang giá trị tiêu biểu. Các ngôi nhà cổ có niên đại từ 100 - 400 năm tuổi. Đáng chú ý, khoảng 80% căn nhà cổ sử dụng đá ong làm vật liệu chính. Điều này đã tạo nên diện mạo rất riêng cho ngôi làng.
Đá ong là loại đá có bề mặt xù xì với nhiều lỗ nhỏ giống tổ ong, thường được lấy từ dưới lòng đất. Trước kia, người dân khai thác đá ong, đẽo thành từng khối rồi sử dụng để dựng tường, cổng và nhà ở. Theo chia sẻ của người dân ở làng cổ Đường Lâm, ngày xưa khi chưa có xi măng, để dựng nhà, người làng sẽ dùng đá ong kết hợp với bùn non trộn vôi, đất, trấu để làm chất kết dính, miết mạch.
Nhà cổ được xây bằng đá ong ở làng cổ Đường Lâm
Do các căn nhà cổ có niên đại lớn cùng kiến trúc Bắc bộ xưa cổ kính nên có thời điểm, người ta trả giá tiền tỷ để mua lại nhà từ người dân trong làng.
Năm 2018, trong một lần phỏng vấn với báo chí, ông Nguyễn Văn Hùng cho biết căn nhà của mình có niên đại gần 400 năm tuổi, với 12 thế hệ đã từng sinh sống, được xem là một trong những ngôi nhà cổ lâu đời nhất ở làng cổ Đường Lâm. Căn nhà với 4 gian phòng khách và 2 buồng ngủ 2 bên của ông Hùng thời điểm đó đã từng có người hỏi mua với giá 1 tỷ đồng.
Cũng trong bài phỏng vấn năm 2018, một người dân khác tại làng cổ Đường Lâm là ông Cao Văn Toàn cũng cho biết căn nhà của mình có niên đại 401 tuổi, có thiết kế đặc trưng của của kiến trúc Bắc bộ xưa. Căn nhà của ông Toàn cũng từng được trả giá khoảng 10 tỷ đồng nhưng ông không bán.
7 di tích được xếp hạng quốc gia cùng nhiều giá trị văn hoá khác
Không chỉ nổi bật với những ngôi nhà có kiến trúc cổ, làng cổ Đường Lâm còn sở hữu một hệ thống di tích lịch sử – văn hóa dày đặc. Làng cổ Đường Lâm hiện có 7 di tích được xếp hạng quốc gia, 2 di tích và 10 ngôi nhà cổ được xếp hạng cấp tỉnh, thành phố, 17 lễ hội lớn tại các di tích.
Nơi đây hiện vẫn lưu giữ cổng làng cổ, đình, đền, chùa, miếu,... Tiêu biểu có cổng làng Đường Lâm, đình Mông Phụ, chùa Mía, đền thờ Phùng Hưng, đền và lăng Ngô Quyền, nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh… Trong đó, đình Mông Phụ là một trong những công trình kiến trúc đặc trưng của làng, còn chùa Mía nổi tiếng với hệ thống tượng cổ phong phú.
Đền thờ Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng ở làng cổ Đường Lâm
Những giá trị này đã giúp Đường Lâm trở thành một trong những làng cổ có vị thế đặc biệt tại Việt Nam và được Nhà nước xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.
Đáng chú ý, Đường Lâm những năm gần đây còn liên tiếp nhận được các danh hiệu trong lĩnh vực du lịch. Tại Giải thưởng Du lịch ASEAN 2024, Di tích Làng cổ Đường Lâm được vinh danh ở hạng mục Sản phẩm Du lịch bền vững ASEAN, với sản phẩm Du lịch trải nghiệm Ẩm thực truyền thống Bắc Bộ). Sang năm 2025, cụm homestay tại Làng cổ Đường Lâm tiếp tục nhận Giải thưởng Nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê – ASEAN.
Hướng tới “Làng du lịch tốt nhất thế giới”
Không chỉ mang giá trị lịch sử, làng cổ Đường Lâm hiện còn được đặt vào một mục tiêu mới của du lịch Hà Nội.
Ngày 10/7 vừa qua, tại Hội nghị xúc tiến du lịch Sơn Tây năm 2026, ngành Du lịch Hà Nội đặt mục tiêu đưa Làng cổ Đường Lâm trở thành “Làng du lịch tốt nhất thế giới” (Best Tourism Village) do Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh trước năm 2030.
Những căn nhà ở làng cổ Đường Lâm vẫn giữ kiến trúc Bắc Bộ xưa
Hiện, làng cổ Đường Lâm được xem là một “hạt nhân” của du lịch di sản khu vực phía Tây Hà Nội và đón hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm. Hoạt động phục vụ du khách cũng đang được đổi mới theo hướng tăng trải nghiệm văn hóa bản địa và ứng dụng công nghệ trong quảng bá, hướng dẫn tham quan.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn lớn nhất của Đường Lâm có lẽ vẫn nằm ở chính những điều đã tồn tại hàng trăm năm: bức tường đá ong sần sùi, cổng làng, giếng cổ, mái ngói và nhịp sống của người dân bên trong không gian di sản.
Giữa một Hà Nội thay đổi nhanh chóng, việc giữ được những giá trị có tính lịch sử lâu đời, đồng thời phát triển du lịch bền vững sẽ là yếu tố quan trọng giúp làng cổ Đường Lâm tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một trong những làng du lịch tiêu biểu của thế giới.
Tổng hợp
