Có những tháng chúng ta đặt ra quá nhiều mục tiêu: phải tiết kiệm được một khoản lớn, phải kiếm thêm tiền, phải dọn nhà, phải giảm cân, phải học thêm một kỹ năng mới… Cuối cùng, danh sách càng dài thì khả năng bỏ cuộc giữa chừng càng cao. Coco, một người thường xuyên chia sẻ về lối sống tiết kiệm, lại chọn cách đơn giản hơn. Với cô, muốn ví tiền "khỏe" lên không nhất thiết phải thực hiện hàng chục thử thách cùng lúc. Mỗi tháng, cô chỉ tập trung vào 4 việc: kiểm soát chi tiêu, tăng thêm thu nhập, tối giản đồ đạc và điều chỉnh lối sống.
Điều đáng chú ý là kế hoạch này không đặt tiết kiệm đồng nghĩa với nhịn tiêu. Ngược lại, Coco áp dụng nguyên tắc khá thực tế: một tay giảm những khoản không cần thiết, một tay tìm cách tăng dòng tiền. Khi hai việc diễn ra song song, số tiền để dành mới có cơ hội tăng lên mà cuộc sống không trở thành chuỗi ngày lúc nào cũng phải cân đo từng đồng.
1. Chốt ngân sách trước khi tháng mới bắt đầu
Việc đầu tiên Coco làm không phải là tuyên bố "tháng này sẽ không mua gì", mà là lập ngân sách cụ thể. Cô đặt mức trần chi tiêu khoảng 5.000 NDT/tháng, nhưng cố gắng đưa chi phí thực tế xuống quanh 4.000 NDT.
Trong một tháng điển hình, ngân sách được chia tương đối rõ: quần áo, mỹ phẩm, trang sức 0 NDT; ăn uống khoảng 1.000 NDT; điện, nước, gas khoảng 200 NDT; nhiên liệu 100 NDT; học phí và đồ dùng học tập cho con khoảng 2.000 NDT; bảo hiểm 501 NDT; điện thoại và các khoản sinh hoạt nhỏ khoảng 100 NDT. Tổng cộng khoảng 3.901 NDT.
Điểm đáng học không nằm ở con số 3.901 NDT, bởi mỗi gia đình có mức sống và nghĩa vụ tài chính khác nhau. Điều đáng chú ý là mọi khoản tiền đều được "đặt tên" trước khi tiêu. Khi đã biết tháng này mình được phép dành bao nhiêu cho ăn uống, mua sắm hay sinh hoạt, việc ra quyết định trong ngày trở nên dễ hơn rất nhiều.
Coco còn tận dụng lượng thực phẩm có sẵn trong nhà thay vì tiếp tục mua theo thói quen. Sau những đợt tích trữ trước đó, hai tủ lạnh của gia đình vẫn còn khá nhiều đồ ăn. Vì vậy, mục tiêu của cô là ăn hết những thứ đang có, hạn chế mua thêm thịt và thực phẩm không cần thiết. Khi lượng đồ giảm xuống, gia đình thậm chí có thể tạm ngừng sử dụng một chiếc tủ lạnh để giảm điện năng tiêu thụ.
Đây cũng là một mẹo tiết kiệm rất dễ áp dụng: trước khi đi siêu thị, hãy kiểm tra tủ lạnh, tủ đông và tủ thực phẩm. Không ít gia đình vừa mua thêm đồ ăn trong khi phía dưới ngăn đông vẫn còn những túi thực phẩm bị bỏ quên từ vài tuần trước. Tiết kiệm đôi khi không bắt đầu bằng việc mua rẻ hơn, mà đơn giản là dùng hết những gì mình đã trả tiền.
2. Đừng chỉ nghĩ cách tiêu ít, hãy đặt cả mục tiêu kiếm thêm
Coco gọi cách quản lý tiền của mình là phương pháp "hai mũi nhọn": giảm chi phí và tăng thu nhập. Nếu mỗi tháng chỉ chăm chăm cắt giảm, khả năng tiết kiệm cuối cùng vẫn bị giới hạn bởi mức lương hiện tại. Trong khi đó, một khoản thu nhập phụ dù nhỏ cũng có thể tạo ra khác biệt nếu được duy trì đều đặn.
Mục tiêu của cô là tạo thêm khoảng 2.000 NDT/tháng từ nhiều nguồn khác nhau. Có khoản đến từ đầu tư theo khẩu vị rủi ro cá nhân, một phần từ công việc phụ, một phần từ những hoạt động nhỏ và các khoản thu nhập khác.
Không nguồn nào đủ lớn để thay đổi tài chính chỉ sau một đêm. Nhưng cộng lại, chúng tạo thành một dòng tiền bổ sung tương đối ổn định.
Đây là tư duy đáng tham khảo hơn câu hỏi quen thuộc: "Làm gì để kiếm thật nhiều tiền?". Với một người đang đi làm và còn phải chăm sóc gia đình, mục tiêu kiếm thêm vài trăm nghìn hoặc vài triệu đồng/tháng thường khả thi hơn việc ngay lập tức xây dựng một nguồn thu nhập thứ hai ngang với lương chính.
Ví dụ, nếu mỗi tháng một người tiết kiệm được thêm 1 triệu đồng nhờ kiểm soát chi tiêu và kiếm thêm 2 triệu đồng từ công việc phụ, khoảng cách tài chính đã thay đổi 3 triệu đồng. Trong một năm, con số lý thuyết có thể lên tới 36 triệu đồng, chưa tính các biến động thực tế. Nói cách khác, tăng thu và giảm chi nên được thực hiện cùng lúc, thay vì bắt một bên phải gánh toàn bộ mục tiêu tiết kiệm.
Riêng với đầu tư, cách tiếp cận cũng nên phù hợp khả năng chịu rủi ro, hiểu biết và mục tiêu của từng người. Tiền nhàn rỗi, quỹ dự phòng và tiền dành cho các mục tiêu ngắn hạn không nên bị đánh đồng thành một khoản để chạy theo lợi nhuận.
3. Dọn đồ cũng là một cách "dọn" thói quen tiêu tiền
Việc thứ ba trong kế hoạch của Coco tưởng không liên quan nhiều đến tài chính: dọn tủ quần áo và đồ chơi của con.
Thời điểm giao mùa là lúc cô kiểm kê lại quần áo của cả gia đình. Đồ trẻ em đã chật, quần áo người lớn đã cũ hoặc nhiều năm không mặc sẽ được phân loại để thanh lý, cho tặng, tái sử dụng hoặc bỏ đi nếu không còn giá trị sử dụng.
Coco thậm chí đặt một nguyên tắc khá mạnh tay: mỗi người không cần quá nhiều quần áo cho mỗi mùa. Dù con số cụ thể không nhất thiết phù hợp với tất cả mọi người, cách suy nghĩ phía sau lại đáng chú ý. Khi tủ quần áo đã quá đầy, mua thêm một chiếc áo thường không làm chúng ta "có thêm một chiếc áo để mặc", mà chỉ khiến việc lựa chọn mỗi sáng khó hơn.
Đồ chơi trẻ em cũng tương tự. Một chiếc kệ bốn tầng cùng vài thùng carton vẫn không chứa hết đồ chơi trong nhà, trong khi nhiều món đã hỏng, thiếu bộ phận hoặc trẻ không còn chơi nữa. Coco quyết định thanh lọc chúng thay vì tiếp tục mua thêm hộp đựng.
Đây là điểm dễ bị bỏ qua trong hành trình tiết kiệm. Nhiều người tìm cách mua thêm tủ, thêm hộp, thêm giá để chứa những món đồ mình đã mua quá nhiều. Kết quả là chúng ta không chỉ trả tiền cho món đồ ban đầu mà còn tiếp tục trả tiền để… cất nó.
Tối giản vì thế không nhất thiết là biến ngôi nhà thành căn phòng trống trơn. Giá trị thực tế của nó nằm ở việc giúp chúng ta nhìn rõ mình đang sở hữu gì, đang dùng gì và thực sự còn thiếu gì. Khi biết mình đã có 6 chiếc áo sơ mi tương tự nhau, khả năng mua chiếc thứ 7 chỉ vì đang giảm giá cũng thấp hơn.
4. Chăm sức khỏe để việc tiết kiệm không biến thành một cuộc "chịu đựng"
Mục tiêu cuối cùng Coco đặt ra liên quan đến sức khỏe. Ban đầu, cô nói khá nhiều về chuyện giảm cân. Tuy nhiên, điều đáng giữ lại không phải là một con số cân nặng cụ thể hay việc ép bản thân phải giảm thật nhanh, mà là lý do phía sau: ăn uống điều độ hơn, hạn chế ăn vô thức và tạo một nhịp sống lành mạnh.
Thực tế, tiết kiệm lâu dài cũng rất giống việc quản lý cân nặng. Một chế độ quá cực đoan thường khó duy trì. Nếu cả tháng chỉ ăn những thứ mình không thích, không cho phép bản thân tiêu bất kỳ khoản tiền vui vẻ nào và coi mỗi lần mua một cốc cà phê là "phạm lỗi", khả năng cao kế hoạch sẽ sớm đổ vỡ.
Thay vào đó, Coco muốn duy trì việc ăn uống có kiểm soát, vận động đều đặn và chú ý hơn đến sức khỏe. Mục tiêu không phải trở nên thật gầy trong vài tuần mà là tạo ra một trạng thái cơ thể khiến mình cảm thấy nhẹ nhàng, khỏe khoắn và thoải mái hơn. Nếu muốn giảm cân, mức độ và phương pháp cũng nên phù hợp với tình trạng sức khỏe từng người thay vì chạy theo một con số cứng nhắc.
Đáng nói là sức khỏe và tài chính vốn không tách rời nhau. Ngủ đủ, ăn uống có kế hoạch, tự nấu ăn nhiều hơn và vận động thường xuyên vừa có lợi cho cơ thể, vừa có thể hạn chế khá nhiều khoản chi tiêu bốc đồng phát sinh từ một nhịp sống thiếu tổ chức.
Một tháng tiết kiệm không cần quá nhiều mục tiêu
Điều thú vị trong kế hoạch của Coco là cô không đưa ra hàng chục quy tắc phức tạp. Chỉ có bốn việc: lập ngân sách để tiền không trôi đi vô thức; tăng thu nhập để khả năng tích lũy không phụ thuộc hoàn toàn vào việc cắt giảm; dọn đồ để giảm nhu cầu mua thêm; và chăm sóc sức khỏe để duy trì một lối sống bền vững.
Bốn việc này thực chất chạm vào bốn câu hỏi quan trọng nhất của tài chính cá nhân: tiền đang đi đâu, tiền có thể đến từ đâu, mình đang sở hữu quá nhiều thứ gì và mình muốn duy trì cuộc sống này trong bao lâu.
Tiết kiệm hiệu quả vì thế không nhất thiết bắt đầu bằng một thử thách "không tiêu tiền 30 ngày". Một tháng mới có thể chỉ cần mở tủ lạnh trước khi đi chợ, đặt hạn mức cho từng nhóm chi phí, thử kiếm thêm một khoản nhỏ và dọn đi vài món đồ không còn dùng tới.
Những thay đổi nghe có vẻ không lớn. Nhưng tài chính của một gia đình hiếm khi được cải thiện nhờ một quyết định duy nhất. Phần lớn kết quả đến từ những việc nhỏ được lặp lại đủ lâu.
Muốn tiết kiệm nhiều hơn trong một tháng, đôi khi không cần làm nhiều. Quan trọng là làm đúng bốn việc: tiêu có kế hoạch, kiếm thêm đều đặn, sở hữu vừa đủ và sống đủ khỏe để duy trì tất cả những điều đó.
